KRİTİKA (MİRZA FETHALİ AHUNDZÂDE)

Name: KRİTİKA (MİRZA FETHALİ AHUNDZÂDE)
Author: Mirza Fethali Ahundzade (d. 1812 - ö. 10 Mart 1878)

İsim	KRİTİKA (MİRZA FETHALİ AHUNDZÂDE)
Yazar	Mirza Fethali Ahundzade (d. 1812 - ö. 10 Mart 1878)
Basım Tarihi:	04/06/2022
Konu	Yenileşme Dönemi Türk Edebiyatı - tenkit
Tür	Kitap
Dil	Belirlenmemiş dil
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	kritika-mirza-fethali-ahundzade-tees-1316
Tarih	1871
Notlar	Mirza Fethali Ahundzade’nin, 1871 yılında Tiflis’te Farsça olarak kaleme aldığı tenkit yazısı. Eserin tam adıMirzə Ağanın Pyesləri Haqqında Kritika’dır. Yazar, bu yazısında İranlı tiyatro yazarı Mirza Ağa’nın kendisine gönderdiği dört adet piyes hakkındaki düşüncelerini ifade etmiştir. Ahundzade’nin eleştirdiği bu dört piyes, onun tiyatro hakkındaki düşüncülerini ve fikirlerini göstermesi açısından önem taşır.Ahundzade, bu yazısının başında öncelikle İranlı tiyatro yazarı Mirza Ağa’yı çabalarından dolayı takdir eder ve onun için iyi dileklerde bulunur. Daha sonra yazar, tiyatroyu “şerefli fen” olarak nitelendirip tiyatronun tanımı yapar. Sırasıyla Mirza Ağa’nın piyeslerini ele alarak, eksiklikleri dile getirir. Öncelikle Ahnudzade’ye göre piyesler herkes tarafından izleneceği için piyeslerde edepsiz, ayıp kabul edilen söz ve hareketlerin olmaması gerekir. Bu yüzden Mirza Ağa’nınƏşrəf Xanpiyesindeki hela, necis vb. gibi sözlerin piyesten çıkarılması gerektiğini söyler. Ona göre, piyeslerdeki her bir kişinin en başa adı yazılmalıdır. Nitekim,Əşrəf Xanpiyesinde adı yazılmayanlar vardır. Drama sanatı, halkın ahlakını iyileştirmeli ve piyesler ibret verici nitelikte olmalıdır. Ahundzade, Mirza Ağa’nın yazdığıKövkəb ve dəhbaşı Qasımın əhvalatıpiyesinin adınıSərgüzəşt-i dəhbaşı Qasım və Kövkəbşeklinde değiştirmesini ister ve bu piyesin çok iyi yazılmış olmasına rağmen tiyatroda oynanmak için elverişli olmadığını, yalnızca okunmak için elverişli olduğunu ifade ederek, piyeste bu durumun belirtilmesinin uygun olacağını dile getirir. Ahundzade, Mirza Ağa’nın bir diğer piyesi;Sərgüzəşti-Şahqulu Mirzə’nin baştan ayağa çok pis olduğunu ve bu piyeste pis davranışların yer aldığını belirterek piyesi uygun bulmaz. Yazar, son olarak İran’da tiyatronun olmadığını, Avrupa’da tiyatronun çok geliştiğini ve tiyatro yazarlarına da çok değer verildiğini; Molyer ve Şekspir’in içlerinde en iyileri olduğunu,GülüstanveZinətü-‘l-məcalisgibi eserlerin devrinin geçtiğini ve artık zamanın roman ve tiyatro zamanı olduğunu söyleyerek eleştirisini tamamlamıştır. Ahundzade’nin İranlı tiyatro yazarı Mirza Ağa’nın piyeslerine yaptığı eleştirileri dikkate aldığımızda, onun, tiyatronun amacının halkı eğitmek, halkı uyandırmak ve düşündürmek fikrinde olduğunu söyleyebiliriz. Ahunzade’ye göre, tiyatroda edep veya ahlak dışı sözler ve davranışlar bulunmamalı ve tiyatro halk için ibret verici nitelikte olmalıdır.Yazarın biyografisi hakkında ayrıntılı bilgi için bk. "Mirza Fethali Ahund-zâde".Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Araş. Gör. Seher Erenbaş Pehlivan
Alfabesi	Arap
Yapısı	Mensur
Niteliği	Telif
Kaynakça	Akpınar, Yavuz (1980).Mirza Feth-Ali Ahund-zâde (Bütün Yönleriyle). Doktora Tezi. Atatürk Üniversitesi. Kürekçi, Ali İhsan (2015).Mirza Fetali Ahundov’un Eserlerinde Halk Kültürü Unsurları.Yüksek Lisans Tezi. Atatürk Üniversitesi. Memmedov, Nadir (Haz.) (2004).Mirzǝ Fǝthǝli Axundzadǝ: Bǝdii vǝ Ədǝbi-Tǝnqidi Əsǝrlǝri. Bakı: Çaşıoğlu. Məmmədzadə, Həmid (Haz.) (2005).Mirzə Fətəli Axundzadə-Əsərləri. II Cilt.Bakı: Şərq-Gərb. Rustamli, Naila (2016).M. F. Ahundzade’nin Felsefi ve Toplumsal Görüşleri.Yüksek Lisans Tezi. Marmara Üniversitesi.
Atıf Bilgileri	Erenbaş Pehlivan, Seher. "KRİTİKA (MİRZA FETHALİ AHUNDZÂDE)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/kritika-mirza-fethali-ahundzade-tees-1316. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Aramaya Dön

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kaynağa git

KRİTİKA (MİRZA FETHALİ AHUNDZÂDE)

Yazar Mirza Fethali Ahundzade (d. 1812 - ö. 10 Mart 1878)

Basım Tarihi 04/06/2022

Konu Yenileşme Dönemi Türk Edebiyatı - tenkit

Tür Kitap

Dil Belirlenmemiş dil

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası kritika-mirza-fethali-ahundzade-tees-1316

Tarih 1871

Notlar Mirza Fethali Ahundzade’nin, 1871 yılında Tiflis’te Farsça olarak kaleme aldığı tenkit yazısı. Eserin tam adıMirzə Ağanın Pyesləri Haqqında Kritika’dır. Yazar, bu yazısında İranlı tiyatro yazarı Mirza Ağa’nın kendisine gönderdiği dört adet piyes hakkındaki düşüncelerini ifade etmiştir. Ahundzade’nin eleştirdiği bu dört piyes, onun tiyatro hakkındaki düşüncülerini ve fikirlerini göstermesi açısından önem taşır.Ahundzade, bu yazısının başında öncelikle İranlı tiyatro yazarı Mirza Ağa’yı çabalarından dolayı takdir eder ve onun için iyi dileklerde bulunur. Daha sonra yazar, tiyatroyu “şerefli fen” olarak nitelendirip tiyatronun tanımı yapar. Sırasıyla Mirza Ağa’nın piyeslerini ele alarak, eksiklikleri dile getirir. Öncelikle Ahnudzade’ye göre piyesler herkes tarafından izleneceği için piyeslerde edepsiz, ayıp kabul edilen söz ve hareketlerin olmaması gerekir. Bu yüzden Mirza Ağa’nınƏşrəf Xanpiyesindeki hela, necis vb. gibi sözlerin piyesten çıkarılması gerektiğini söyler. Ona göre, piyeslerdeki her bir kişinin en başa adı yazılmalıdır. Nitekim,Əşrəf Xanpiyesinde adı yazılmayanlar vardır. Drama sanatı, halkın ahlakını iyileştirmeli ve piyesler ibret verici nitelikte olmalıdır. Ahundzade, Mirza Ağa’nın yazdığıKövkəb ve dəhbaşı Qasımın əhvalatıpiyesinin adınıSərgüzəşt-i dəhbaşı Qasım və Kövkəbşeklinde değiştirmesini ister ve bu piyesin çok iyi yazılmış olmasına rağmen tiyatroda oynanmak için elverişli olmadığını, yalnızca okunmak için elverişli olduğunu ifade ederek, piyeste bu durumun belirtilmesinin uygun olacağını dile getirir. Ahundzade, Mirza Ağa’nın bir diğer piyesi;Sərgüzəşti-Şahqulu Mirzə’nin baştan ayağa çok pis olduğunu ve bu piyeste pis davranışların yer aldığını belirterek piyesi uygun bulmaz. Yazar, son olarak İran’da tiyatronun olmadığını, Avrupa’da tiyatronun çok geliştiğini ve tiyatro yazarlarına da çok değer verildiğini; Molyer ve Şekspir’in içlerinde en iyileri olduğunu,GülüstanveZinətü-‘l-məcalisgibi eserlerin devrinin geçtiğini ve artık zamanın roman ve tiyatro zamanı olduğunu söyleyerek eleştirisini tamamlamıştır. Ahundzade’nin İranlı tiyatro yazarı Mirza Ağa’nın piyeslerine yaptığı eleştirileri dikkate aldığımızda, onun, tiyatronun amacının halkı eğitmek, halkı uyandırmak ve düşündürmek fikrinde olduğunu söyleyebiliriz. Ahunzade’ye göre, tiyatroda edep veya ahlak dışı sözler ve davranışlar bulunmamalı ve tiyatro halk için ibret verici nitelikte olmalıdır.Yazarın biyografisi hakkında ayrıntılı bilgi için bk. "Mirza Fethali Ahund-zâde".Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Araş. Gör. Seher Erenbaş Pehlivan

Alfabesi Arap

Yapısı Mensur

Niteliği Telif

Kaynakça Akpınar, Yavuz (1980).Mirza Feth-Ali Ahund-zâde (Bütün Yönleriyle). Doktora Tezi. Atatürk Üniversitesi. Kürekçi, Ali İhsan (2015).Mirza Fetali Ahundov’un Eserlerinde Halk Kültürü Unsurları.Yüksek Lisans Tezi. Atatürk Üniversitesi. Memmedov, Nadir (Haz.) (2004).Mirzǝ Fǝthǝli Axundzadǝ: Bǝdii vǝ Ədǝbi-Tǝnqidi Əsǝrlǝri. Bakı: Çaşıoğlu. Məmmədzadə, Həmid (Haz.) (2005).Mirzə Fətəli Axundzadə-Əsərləri. II Cilt.Bakı: Şərq-Gərb. Rustamli, Naila (2016).M. F. Ahundzade’nin Felsefi ve Toplumsal Görüşleri.Yüksek Lisans Tezi. Marmara Üniversitesi.

Atıf Bilgileri Erenbaş Pehlivan, Seher. "KRİTİKA (MİRZA FETHALİ AHUNDZÂDE)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/kritika-mirza-fethali-ahundzade-tees-1316. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].