[İBTİDÂ-NÂME / VELED-NÂME / MESNEVÎ-İ VELEDÎ] (VELED)

Name: [İBTİDÂ-NÂME / VELED-NÂME / MESNEVÎ-İ VELEDÎ] (VELED)
Author: Veled, Sultân Veled, Bahâeddîn Muhammed Veled (d. 25 Rebîülâhir 623/25 Nisan 1226 - ö. 10 Receb 712/11 Kasım 1312)

İsim	[İBTİDÂ-NÂME / VELED-NÂME / MESNEVÎ-İ VELEDÎ] (VELED)
Yazar	Veled, Sultân Veled, Bahâeddîn Muhammed Veled (d. 25 Rebîülâhir 623/25 Nisan 1226 - ö. 10 Receb 712/11 Kasım 1312)
Basım Tarihi:	03/04/2022
Konu	Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - şiirler
Tür	Kitap
Dil	Farsça
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	ibtida-name-veled-name-mesnevi-i-veledi-veled
Tarih	4 Cemazeyilahir 690/4 Haziran 1291
Notlar	Sultân Veled yaygın adıyla bilinen Bahâeddîn Muhammed Veled’inVeled-nâmeveMesnevî-i Veledîadlarıyla da bilinen Farsça eseri. Esere "İbtidâ-nâme" adı verilmesi, Sultân Veled’in ilk mesnevisi olması ve metnin “ibtidâ” kelimesiyle başlaması sebebiyledir.1291yılında Mart ayının ilk günü (27 Safer 690) yazılmaya başlanmış ve aynı yılın Haziran ayının dördüncü günü (4 Cemazeyilahir 690) tamamlanmıştır. Mesnevi, Abdülbaki Gölpınarlı tarafından yapılan çeviriye göre dîbâce ve giriş kısmı hariç 167 başlık ve 8755 beyit içermektedir. Cemşid Karabeyoğlu tarafından yapılan doktora çalışmasına göre ise eserde dîbâce dışında 165 başlık ve 9007 beyit vardır. 76 Türkçe, 180 Arapça ve 23 de Rumca beyit içerenİbtidâ-nâme, Hakîm Senâyî’ninİlâhî-nâme’sinden hareketle aruzun “fe’ilâtün mefâ’ilün fe’ilün” kalıbıyla yazılmıştır. Eserin “dîbâce” kısmı ile fasıl başları mensur olarak kaleme alınmıştır. Eserdeki fasıl başlarının işlevi, manzum kısımlarda işlenen konuların özetlerini yaparak okuyucuyu manzum kısımda ayrıntılı olarak ele alınan bahse hazırlamaktır.İbtidâ-nâme’de aruz vezninin doğasından gelen bazı teknik kusurlar göze çarpmakla birlikte yalın, akıcı ve açık bir anlatım tarzı, bütün esere sirayet eden bir üslup özelliği olarak dikkati çeker.Sultan Veled, bir tür sebeb-i telif sayılabilecek dîbâcedeİbtidâ-nâme’yi yazma nedenini şöyle açıklar: Dostları ona: “Mevlânâ'ya uyup birDîvânmeydana getirdin; mesnevide de ona uymak gerek“ diye talepte bulunurlar. Sultan Veled de kendisini o hazrete benzetmek gayretiyle eseri kaleme alır (Gölpınarlı 1976: 2). Eserin yazım nedeni bu gayret olmakla birlikte, yazarın asıl gayesiMesnevî’deki bazı noktaların doğru anlaşılmasını sağlamaktır. Şöyle ki; Mevlânâ,Mesnevî’sinde kendisinin ve kendisiyle gönüldaş olan Seyyid Burhâneddîn Muhakkık-ı Tirmîzî, Tebrizli Şemseddîn Muhammed, Konyalı Şeyh Selâhaddîn Ferîdûn, Konyalı Çelebi Hüsâmeddîn gibi erenlerin hâllerini geçmiş büyüklerin kıssalarına gizleyerek anlatmıştır. Ancak zaman içinde bazı kimselerde, bu anlatım tarzındaki inceliği fark edecek anlayış ve seziş kabiliyeti kalmamıştır. İşte Sultan Veled, babasınınMesnevî’de geçmişlerin hikâyeleri üzerinden bildirdiği makam, keramet ve derunî hâllerin aslında bizzat Mevlânâ’ya ve dostlarına ait hâller olduğunu bu anlayış ve seziş kabiliyeti kıt kimselere etraflıca bildirmek ve onlarla ilgili gönüllerde beliren şüpheleri gidermek için bu eseri yazdığının altını çizer. Bu itibarla Sultan Veled’inİbtidâ-nâme’yi bir türMesnevîşerhi gibi yazdığını söylemek de yanıltıcı olmaz. Sultan Veled’in gayesi,Mesnevî’de üstü örtülü ve sembolik bir dile anlatılan bu tip kıssaların, örtüsünü açmak olduğu için zorunlu olarak düz, açık ve anlaşılır bir dil kullanır.İbtidâ-nâme’de dil ve sanat kudretinden ziyade, maksada odaklanan bir dil tercih edildiği için sade, yalın ve açık bir anlatım belirleyici bir tarz olarak kendini gösterir.Yazma eser kütüphanelerinde çok sayıda nüshası bulunan eser, İran’da Celâl Hümâî tarafından neşredilmiş (1315), Türkiye’de de Abdülbaki Gölpınarlı tarafından Türkçeye tercüme edilerek yayımlanmıştır(1976).Şairin biyografisi için bk."Veled, Sultân Veled, Bahâeddîn Muhammed Veled".Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Prof. Dr. Ziya AVŞAR
Alfabesi	Arap
Yapısı	Manzum-Mensur
Niteliği	Telif
Kaynakça	Celâl Hümâî (1315).Mesnevî-yi Veledî be Baḥr-i Ḫafif, Maʿrûf be Veled-nâme. Tahran. Değirmençay, Veyis (2009). “Sultan Veled”.İslâm Ansiklopedisi. C. 37. İstanbul: TDV Yay. 521-522. Gölpınarlı, Abdülbâki (1976).Sultan Veled, İbtidâ-nâme. Ankara: Konya Turizm Derneği Yay. Karabeyoğlu, Cemşit (1976).Sultan Veled, Mesnevî-yi Veledî, Velednâme. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yay. Mansuroğlu, Mecdut (1958).Sultan Veled’in Türkçe Manzumeleri. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yay. Yazıcı, Tahsin (1979). “Sultan Veled”. İslâm Ansiklopedisi. C. XI. İstanbul: MEB Yay. 28-32.
Atıf Bilgileri	AVŞAR, Ziya. "[İBTİDÂ-NÂME / VELED-NÂME / MESNEVÎ-İ VELEDÎ] (VELED)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/ibtida-name-veled-name-mesnevi-i-veledi-veled. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Aramaya Dön

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kaynağa git

[İBTİDÂ-NÂME / VELED-NÂME / MESNEVÎ-İ VELEDÎ] (VELED)

Yazar Veled, Sultân Veled, Bahâeddîn Muhammed Veled (d. 25 Rebîülâhir 623/25 Nisan 1226 - ö. 10 Receb 712/11 Kasım 1312)

Basım Tarihi 03/04/2022

Konu Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - şiirler

Tür Kitap

Dil Farsça

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası ibtida-name-veled-name-mesnevi-i-veledi-veled

Tarih 4 Cemazeyilahir 690/4 Haziran 1291

Notlar Sultân Veled yaygın adıyla bilinen Bahâeddîn Muhammed Veled’inVeled-nâmeveMesnevî-i Veledîadlarıyla da bilinen Farsça eseri. Esere "İbtidâ-nâme" adı verilmesi, Sultân Veled’in ilk mesnevisi olması ve metnin “ibtidâ” kelimesiyle başlaması sebebiyledir.1291yılında Mart ayının ilk günü (27 Safer 690) yazılmaya başlanmış ve aynı yılın Haziran ayının dördüncü günü (4 Cemazeyilahir 690) tamamlanmıştır. Mesnevi, Abdülbaki Gölpınarlı tarafından yapılan çeviriye göre dîbâce ve giriş kısmı hariç 167 başlık ve 8755 beyit içermektedir. Cemşid Karabeyoğlu tarafından yapılan doktora çalışmasına göre ise eserde dîbâce dışında 165 başlık ve 9007 beyit vardır. 76 Türkçe, 180 Arapça ve 23 de Rumca beyit içerenİbtidâ-nâme, Hakîm Senâyî’ninİlâhî-nâme’sinden hareketle aruzun “fe’ilâtün mefâ’ilün fe’ilün” kalıbıyla yazılmıştır. Eserin “dîbâce” kısmı ile fasıl başları mensur olarak kaleme alınmıştır. Eserdeki fasıl başlarının işlevi, manzum kısımlarda işlenen konuların özetlerini yaparak okuyucuyu manzum kısımda ayrıntılı olarak ele alınan bahse hazırlamaktır.İbtidâ-nâme’de aruz vezninin doğasından gelen bazı teknik kusurlar göze çarpmakla birlikte yalın, akıcı ve açık bir anlatım tarzı, bütün esere sirayet eden bir üslup özelliği olarak dikkati çeker.Sultan Veled, bir tür sebeb-i telif sayılabilecek dîbâcedeİbtidâ-nâme’yi yazma nedenini şöyle açıklar: Dostları ona: “Mevlânâ'ya uyup birDîvânmeydana getirdin; mesnevide de ona uymak gerek“ diye talepte bulunurlar. Sultan Veled de kendisini o hazrete benzetmek gayretiyle eseri kaleme alır (Gölpınarlı 1976: 2). Eserin yazım nedeni bu gayret olmakla birlikte, yazarın asıl gayesiMesnevî’deki bazı noktaların doğru anlaşılmasını sağlamaktır. Şöyle ki; Mevlânâ,Mesnevî’sinde kendisinin ve kendisiyle gönüldaş olan Seyyid Burhâneddîn Muhakkık-ı Tirmîzî, Tebrizli Şemseddîn Muhammed, Konyalı Şeyh Selâhaddîn Ferîdûn, Konyalı Çelebi Hüsâmeddîn gibi erenlerin hâllerini geçmiş büyüklerin kıssalarına gizleyerek anlatmıştır. Ancak zaman içinde bazı kimselerde, bu anlatım tarzındaki inceliği fark edecek anlayış ve seziş kabiliyeti kalmamıştır. İşte Sultan Veled, babasınınMesnevî’de geçmişlerin hikâyeleri üzerinden bildirdiği makam, keramet ve derunî hâllerin aslında bizzat Mevlânâ’ya ve dostlarına ait hâller olduğunu bu anlayış ve seziş kabiliyeti kıt kimselere etraflıca bildirmek ve onlarla ilgili gönüllerde beliren şüpheleri gidermek için bu eseri yazdığının altını çizer. Bu itibarla Sultan Veled’inİbtidâ-nâme’yi bir türMesnevîşerhi gibi yazdığını söylemek de yanıltıcı olmaz. Sultan Veled’in gayesi,Mesnevî’de üstü örtülü ve sembolik bir dile anlatılan bu tip kıssaların, örtüsünü açmak olduğu için zorunlu olarak düz, açık ve anlaşılır bir dil kullanır.İbtidâ-nâme’de dil ve sanat kudretinden ziyade, maksada odaklanan bir dil tercih edildiği için sade, yalın ve açık bir anlatım belirleyici bir tarz olarak kendini gösterir.Yazma eser kütüphanelerinde çok sayıda nüshası bulunan eser, İran’da Celâl Hümâî tarafından neşredilmiş (1315), Türkiye’de de Abdülbaki Gölpınarlı tarafından Türkçeye tercüme edilerek yayımlanmıştır(1976).Şairin biyografisi için bk."Veled, Sultân Veled, Bahâeddîn Muhammed Veled".Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Prof. Dr. Ziya AVŞAR

Alfabesi Arap

Yapısı Manzum-Mensur

Niteliği Telif

Kaynakça Celâl Hümâî (1315).Mesnevî-yi Veledî be Baḥr-i Ḫafif, Maʿrûf be Veled-nâme. Tahran. Değirmençay, Veyis (2009). “Sultan Veled”.İslâm Ansiklopedisi. C. 37. İstanbul: TDV Yay. 521-522. Gölpınarlı, Abdülbâki (1976).Sultan Veled, İbtidâ-nâme. Ankara: Konya Turizm Derneği Yay. Karabeyoğlu, Cemşit (1976).Sultan Veled, Mesnevî-yi Veledî, Velednâme. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yay. Mansuroğlu, Mecdut (1958).Sultan Veled’in Türkçe Manzumeleri. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yay. Yazıcı, Tahsin (1979). “Sultan Veled”. İslâm Ansiklopedisi. C. XI. İstanbul: MEB Yay. 28-32.

Atıf Bilgileri AVŞAR, Ziya. "[İBTİDÂ-NÂME / VELED-NÂME / MESNEVÎ-İ VELEDÎ] (VELED)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/ibtida-name-veled-name-mesnevi-i-veledi-veled. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].