SİLSİLETÜ'Z-ZEHEB Fİ'S-SÜLUKİ VE'L-EDEB (MURÂD-I BUHÂRÎ)

Name: SİLSİLETÜ'Z-ZEHEB Fİ'S-SÜLUKİ VE'L-EDEB (MURÂD-I BUHÂRÎ)
Author: Murâd-ı Buhârî (d. 1050-55/1640-1645 - ö. 1132/1719)

İsim	SİLSİLETÜ'Z-ZEHEB Fİ'S-SÜLUKİ VE'L-EDEB (MURÂD-I BUHÂRÎ)
Yazar	Murâd-ı Buhârî (d. 1050-55/1640-1645 - ö. 1132/1719)
Basım Tarihi:	08/02/2022
Konu	Tekke Edebiyatı - tasavvufi risale
Tür	Kitap
Dil	Arapça
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	silsiletu-z-zeheb-fi-s-suluki-ve-l-edeb
Tarih	1274/1857
Notlar	Ehl-i sünnet çizgisinde ılımlı bir tasavvuf anlayışını benimseyen, Nakşibendi tarikatının Müceddidîye kolunu Anadolu’ya ilk getiren şeyhi, tasavvufî görüşlerinde aşırılığı savunmayan, İmânda aslonanın kalben iman olduğunu, ancak dil ile yapılan ikrarın da müstehap olduğunu savunan, zâhir ve bâtını yani şeriât ile hakikâti birleştirme çabasında olanMuhammed Murâd-ı Buhârî’nin mensubu olduğu Nakşibendî tarikatı icazet silsilesi ile tarikatın âdâb ve erkânını ihtiva eden eseri.Murâd-ı Buhârî, eserin girişinde Müceddidiyye’den icazetini bildiren silsilesini kaydeder. Daha sonra, Müceddidiyye’nin esasları, letâif-i hamse, zikir ve telkin-i zikr, murakabe, teveccüh ve rabıta konularında görüşlerini ihtiva eden konuları kapsar (Şimşek 2006: 125). Murâd-ı Buhârî’nin Arapça yazdığı bu risâle, Nakşibendiyye tarîkâtinin adabını, usul ve fürû’unu bildirmektedir. Kendi mânevî nesebini de kaydettiği eserde, kâinatın yaratılış sebebini, sünnet ve azimet ile amel ettiğini, bid'atlerden şiddetle kaçınıp ruhsatlarla amel etmediğini, şeriatten ayrılmadığını vurgulamaktadır (Yıldız 2017: 34). Ayrıca, ebedî kurtuluşun ve yegâne doğru yolun ve doğru itikadın, ashâb-ı kiramın itikâdı olan Ehl-i Sünnet ve’l-Cemâ’ât itikâdı olduğunu (Ünal ve Yılmaz 2014: 1543), Nakşibendî tarikatının Eshâb-ı Kirâm’ın tarîkatı yani yolu olduğunu, kâmil ve mükemmel bir mürşide intisap etmek lüzumunu, sadık taliplere feyz ve bereket vermekte, hayatta olan kamil ve mükemmel mürşid ile dünya hayatıyla hayatta olmayan kamil ve mükemmel mürşid arasında asla fark olmadığını, velâyet yolunun en sonunda elde edilecek en yüksek makamların ve derecelerin, Nübüvvet yolu olan Nakşibendî tarikatında, bidayette yani daha yolun başında elde edildiğini, Nübüvvet yolu olan Nakşibendî tarikatının en ehemmiyetli ve en elzem iki esası olup bunların da Ehl-i Sünnet İtikâdında olmakla Şer’-i Şerîf’den kıl ucu kadar ayrılmamak ile yani peygamber efendimize tam tabi olmak, bundan ayrılanlardan şiddetle uzak durmak gerekliği vb. konulardan bahseder. Bunun yanı sıra seyr ü sülûkun mertebelerinden de bahseder (Ünal 2013: 32).Eserin, çeşitli tercüme ve şerhleri vardır. Eser, La‘li-zâde Abdulbaki tarafındanTerceme-i Risâle-i Şeyh Muhammed Murâd-ı Buhârî en-Nakşbendîadıyla Türkçe ve Ahmed-i Trabzonî tarafından daTuhfetü’l-Ahbâb Li’s-Sülûki İlâ Tarîkı’l-Ashâbadıyla Arapça olarak şerh edilmiştir. Ayrıca, Mehmed Rüstem Raşid Efendi’ninDürrü’l-Müntehab Min Bahri’l-Edeb Fî Tercemeti Silsileti’z-Zeheb Li’ş-Şeyh Muhammed Murâdi’l-Buhârî Kuddise Sirruhû Me’a Zeyladıyla Türkçe’ye tercüme edilmiştir. Bu tercümenin kenarına açıklanmaya gerek duyulan meseleler hakkında mütercim tarafından notlar düşülmüş ve sonuna da bir zeyl eklenmiştir (Ünal 2013: 32-33).Muhammed Murâd-ı Buhârî HazretlerininSilsiletü’z-ZehebRisâlesinin künye kayıtları tespit edilenlerden bizzat tetkik ettiğimiz nüshaları ise;Risâletün Fi’t-Tasavvuf:Ankara Adnan Ötüken İl Halk Kütüphanesi Koleksiyonu, No: 4687/2, 94b-100b varakları arasındadır. Risale eksiktir. Latin harfli bazı kaynaklarda Muhammed Murâd-ı Buhârî’nin ayrı bir tasnifi olarak bildirilenRisâletün Fi’t-Tasavvuf, Silsiletü’z-Zehebisimli risalesidir. Yalnızca ismi farklıdır.Risâletü’s-Sülûk: Millî Kütüphane, Yazmalar Koleksiyonu, No: 3580/1, 1b-12a’da kayıtlı Muhammed bin Muhammed tarafından H. 1223’de istinsah edilmiş mükemmel bir nüshadır;Silsiletü’z-Zeheb:Ankara, Adnan Ötüken İl Halk Kütüphanesi, No: 1307/6, 1b-4b’ de kayıtlı H. 1218’de istinsâh edilmiştir.Risâletü’s-Sülûk:Millî Kütüphane, Samsun İl Halk Kütüphanesi Koleksiyonu, No: 348/4, 73b-101a’da kayıtlıdır.Silsiletü’z-Zeheb:Millî Kütüphane, No: Yz A 3462/3, 75b-78a’da kayıtlıdır. Rüşdî isimli bir zat tarafından istinsah edilmiştir.Silsiletü’z-Zeheb:Kütahya Vâhid Pâşâ İl Halk Kütüphanesi, No: 1501, 1b-5b’de kayıtlıdır.Silsiletü’n-Nakşibendiyye:Erzurum İl Halk Kütüphanesi, No: 543/2 numarada kayıtlıdır.Silsiletü’n-Nakşibendiyye:Konya Bölge Yazma Eserler Kütüphanesi, Burdur İl Halk Kütüphanesi Koleksiyonu, No: 71/2, 38b-45a’da kayıtlıdır (Ünal 2013: 34-37).Murâd-ı Buhârî’nin biyografisi için bk. “Murâd-ı Buhârî”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Doç. Dr. Mehmet Ünal
Alfabesi	Arap
Yapısı	Mensur
Niteliği	Telif
Kaynakça	Mehmed Rüstem Raşid Efendi (çev). (1274/1857).Dürrü’l-Müntehab Min Bahri’l-Edeb Fî Tercemeti Silsileti’z-Zeheb Li’ş-Şeyh Muhammed Murâdi’l-Buhârî Me’a Zeyl.İstanbul. Murad-ı Buhârî (1217/1802).Risâletü’s-Sülûk, [Silsiletü’z-Zeheb].Milli Kütüphane. No: 348/4. vr. 73b-101a. Şimşek, Halil İbrahim (2006).Osmanlı’da Müceddidîlik XII-XVIII. Yüzyıl.İstanbul: Sûf Yay. Ünal, Mehmet (2013).Seyyid Murâd-ı Buhârî Külliyyâtı-1. İstanbul: Kutup Yıldızı Yay. Ünal, Mehmet ve Yılmaz, Aliye (2014). “Muhammed Murâd-ı Buhârî ve ‘Risâle-i Nakşibendiyye’ Adlı Eseri”.Turkish Studies International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic.Volume, 9/3: 1535-1549. Yıldız, Fakirullah (2017).Sohbetnâme, Muhammed Murad Buhârî.İstanbul: Litera Yay.
Atıf Bilgileri	Ünal, Mehmet. "SİLSİLETÜ'Z-ZEHEB Fİ'S-SÜLUKİ VE'L-EDEB (MURÂD-I BUHÂRÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/silsiletu-z-zeheb-fi-s-suluki-ve-l-edeb. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Aramaya Dön

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kaynağa git

SİLSİLETÜ'Z-ZEHEB Fİ'S-SÜLUKİ VE'L-EDEB (MURÂD-I BUHÂRÎ)

Yazar Murâd-ı Buhârî (d. 1050-55/1640-1645 - ö. 1132/1719)

Basım Tarihi 08/02/2022

Konu Tekke Edebiyatı - tasavvufi risale

Tür Kitap

Dil Arapça

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası silsiletu-z-zeheb-fi-s-suluki-ve-l-edeb

Tarih 1274/1857

Notlar Ehl-i sünnet çizgisinde ılımlı bir tasavvuf anlayışını benimseyen, Nakşibendi tarikatının Müceddidîye kolunu Anadolu’ya ilk getiren şeyhi, tasavvufî görüşlerinde aşırılığı savunmayan, İmânda aslonanın kalben iman olduğunu, ancak dil ile yapılan ikrarın da müstehap olduğunu savunan, zâhir ve bâtını yani şeriât ile hakikâti birleştirme çabasında olanMuhammed Murâd-ı Buhârî’nin mensubu olduğu Nakşibendî tarikatı icazet silsilesi ile tarikatın âdâb ve erkânını ihtiva eden eseri.Murâd-ı Buhârî, eserin girişinde Müceddidiyye’den icazetini bildiren silsilesini kaydeder. Daha sonra, Müceddidiyye’nin esasları, letâif-i hamse, zikir ve telkin-i zikr, murakabe, teveccüh ve rabıta konularında görüşlerini ihtiva eden konuları kapsar (Şimşek 2006: 125). Murâd-ı Buhârî’nin Arapça yazdığı bu risâle, Nakşibendiyye tarîkâtinin adabını, usul ve fürû’unu bildirmektedir. Kendi mânevî nesebini de kaydettiği eserde, kâinatın yaratılış sebebini, sünnet ve azimet ile amel ettiğini, bid'atlerden şiddetle kaçınıp ruhsatlarla amel etmediğini, şeriatten ayrılmadığını vurgulamaktadır (Yıldız 2017: 34). Ayrıca, ebedî kurtuluşun ve yegâne doğru yolun ve doğru itikadın, ashâb-ı kiramın itikâdı olan Ehl-i Sünnet ve’l-Cemâ’ât itikâdı olduğunu (Ünal ve Yılmaz 2014: 1543), Nakşibendî tarikatının Eshâb-ı Kirâm’ın tarîkatı yani yolu olduğunu, kâmil ve mükemmel bir mürşide intisap etmek lüzumunu, sadık taliplere feyz ve bereket vermekte, hayatta olan kamil ve mükemmel mürşid ile dünya hayatıyla hayatta olmayan kamil ve mükemmel mürşid arasında asla fark olmadığını, velâyet yolunun en sonunda elde edilecek en yüksek makamların ve derecelerin, Nübüvvet yolu olan Nakşibendî tarikatında, bidayette yani daha yolun başında elde edildiğini, Nübüvvet yolu olan Nakşibendî tarikatının en ehemmiyetli ve en elzem iki esası olup bunların da Ehl-i Sünnet İtikâdında olmakla Şer’-i Şerîf’den kıl ucu kadar ayrılmamak ile yani peygamber efendimize tam tabi olmak, bundan ayrılanlardan şiddetle uzak durmak gerekliği vb. konulardan bahseder. Bunun yanı sıra seyr ü sülûkun mertebelerinden de bahseder (Ünal 2013: 32).Eserin, çeşitli tercüme ve şerhleri vardır. Eser, La‘li-zâde Abdulbaki tarafındanTerceme-i Risâle-i Şeyh Muhammed Murâd-ı Buhârî en-Nakşbendîadıyla Türkçe ve Ahmed-i Trabzonî tarafından daTuhfetü’l-Ahbâb Li’s-Sülûki İlâ Tarîkı’l-Ashâbadıyla Arapça olarak şerh edilmiştir. Ayrıca, Mehmed Rüstem Raşid Efendi’ninDürrü’l-Müntehab Min Bahri’l-Edeb Fî Tercemeti Silsileti’z-Zeheb Li’ş-Şeyh Muhammed Murâdi’l-Buhârî Kuddise Sirruhû Me’a Zeyladıyla Türkçe’ye tercüme edilmiştir. Bu tercümenin kenarına açıklanmaya gerek duyulan meseleler hakkında mütercim tarafından notlar düşülmüş ve sonuna da bir zeyl eklenmiştir (Ünal 2013: 32-33).Muhammed Murâd-ı Buhârî HazretlerininSilsiletü’z-ZehebRisâlesinin künye kayıtları tespit edilenlerden bizzat tetkik ettiğimiz nüshaları ise;Risâletün Fi’t-Tasavvuf:Ankara Adnan Ötüken İl Halk Kütüphanesi Koleksiyonu, No: 4687/2, 94b-100b varakları arasındadır. Risale eksiktir. Latin harfli bazı kaynaklarda Muhammed Murâd-ı Buhârî’nin ayrı bir tasnifi olarak bildirilenRisâletün Fi’t-Tasavvuf, Silsiletü’z-Zehebisimli risalesidir. Yalnızca ismi farklıdır.Risâletü’s-Sülûk: Millî Kütüphane, Yazmalar Koleksiyonu, No: 3580/1, 1b-12a’da kayıtlı Muhammed bin Muhammed tarafından H. 1223’de istinsah edilmiş mükemmel bir nüshadır;Silsiletü’z-Zeheb:Ankara, Adnan Ötüken İl Halk Kütüphanesi, No: 1307/6, 1b-4b’ de kayıtlı H. 1218’de istinsâh edilmiştir.Risâletü’s-Sülûk:Millî Kütüphane, Samsun İl Halk Kütüphanesi Koleksiyonu, No: 348/4, 73b-101a’da kayıtlıdır.Silsiletü’z-Zeheb:Millî Kütüphane, No: Yz A 3462/3, 75b-78a’da kayıtlıdır. Rüşdî isimli bir zat tarafından istinsah edilmiştir.Silsiletü’z-Zeheb:Kütahya Vâhid Pâşâ İl Halk Kütüphanesi, No: 1501, 1b-5b’de kayıtlıdır.Silsiletü’n-Nakşibendiyye:Erzurum İl Halk Kütüphanesi, No: 543/2 numarada kayıtlıdır.Silsiletü’n-Nakşibendiyye:Konya Bölge Yazma Eserler Kütüphanesi, Burdur İl Halk Kütüphanesi Koleksiyonu, No: 71/2, 38b-45a’da kayıtlıdır (Ünal 2013: 34-37).Murâd-ı Buhârî’nin biyografisi için bk. “Murâd-ı Buhârî”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Doç. Dr. Mehmet Ünal

Alfabesi Arap

Yapısı Mensur

Niteliği Telif

Kaynakça Mehmed Rüstem Raşid Efendi (çev). (1274/1857).Dürrü’l-Müntehab Min Bahri’l-Edeb Fî Tercemeti Silsileti’z-Zeheb Li’ş-Şeyh Muhammed Murâdi’l-Buhârî Me’a Zeyl.İstanbul. Murad-ı Buhârî (1217/1802).Risâletü’s-Sülûk, [Silsiletü’z-Zeheb].Milli Kütüphane. No: 348/4. vr. 73b-101a. Şimşek, Halil İbrahim (2006).Osmanlı’da Müceddidîlik XII-XVIII. Yüzyıl.İstanbul: Sûf Yay. Ünal, Mehmet (2013).Seyyid Murâd-ı Buhârî Külliyyâtı-1. İstanbul: Kutup Yıldızı Yay. Ünal, Mehmet ve Yılmaz, Aliye (2014). “Muhammed Murâd-ı Buhârî ve ‘Risâle-i Nakşibendiyye’ Adlı Eseri”.Turkish Studies International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic.Volume, 9/3: 1535-1549. Yıldız, Fakirullah (2017).Sohbetnâme, Muhammed Murad Buhârî.İstanbul: Litera Yay.

Atıf Bilgileri Ünal, Mehmet. "SİLSİLETÜ'Z-ZEHEB Fİ'S-SÜLUKİ VE'L-EDEB (MURÂD-I BUHÂRÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/silsiletu-z-zeheb-fi-s-suluki-ve-l-edeb. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].