ŞERH-İ FÜSÛSÜ’L-HİKEM: EL-MÜNTEHÂ ALE’L-FÜSÛS (YAZICIOĞLU MEHMED EFENDİ)

Name: ŞERH-İ FÜSÛSÜ’L-HİKEM: EL-MÜNTEHÂ ALE’L-FÜSÛS (YAZICIOĞLU MEHMED EFENDİ)
Author: Yazıcıoğlu Mehmed Efendi, Şeyh Mehmed Efendi (D. ?/? - Ö. 1451/855)

İsim	ŞERH-İ FÜSÛSÜ’L-HİKEM: EL-MÜNTEHÂ ALE’L-FÜSÛS (YAZICIOĞLU MEHMED EFENDİ)
Yazar	Yazıcıoğlu Mehmed Efendi, Şeyh Mehmed Efendi (D. ?/? - Ö. 1451/855)
Basım Tarihi:	07/06/2022
Konu	Tekke Edebiyatı - dİni-tasavvufi meseleler
Tür	Kitap
Dil	Arapça
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	serh-i-fususu-l-hikem-el-munteha-ale-l-fusus-yazicioglu-mehmed-efendi
Tarih	853/1450-1451
Notlar	İbnü’l-Arabî’ninFusûsü'l-Hikem' isimli eserine dair el-Cendî şerhinin, Yazıcıoğlu Mehmed Efendi tarafından yapılan ta‘lîkātını içeren eser. Eserin adı "Füsûsü’l-Hikem'in Son Şerhi" şeklinde tercüme edilebilir. Yazıcıoğlu, bu ta‘lîkātı ömrünün son yıllarında gördüğü bir rüya üzerine kaleme almıştır (Uzun 2013: 362, 363), (Alkan 2017: 218).MüellifFüsûs'u vahdet-i vücûd doktrini çerçevesinde inşa etmiştir. Açıklamalarını sık sık ayet ve hadisler ile temellendirir. Eserde, konuların farklı âlim ve mezhepler arasında nasıl ele alındığına da temas edilmiş; kelâm, tefsir ve tasavvuf alanında pek çok eserden; Tevrat, Zebur ve İncil gibi kutsal kitaplardan da doğrudan nakiller yapılmıştır (Çakmaktaş 2021: 166-185).Eser; mukaddime, temhid ve kasîde-i Rabbâniyye olmak üzere üç bölümden oluşmaktadır. Eser geniş bir mukaddimeyle başlar Alkan (2017: 219). Mukaddime bölümünde İbnü’l-Arabî metafiziğinin anahtar kavram ve önermeleri açıklanmıştır. Yine bu bölümde tasavvuf klasiklerinden istifade edilmiş ve bu eserlerden iktibaslar yapılmıştır. Mukaddimeden sonra temhid bölümü gelir. Bu bölüm on dört kısımdan oluşur. Bu kısımlarda vücûd-ı mutlak, Hakk’ın zuhûr talebi, ilim-ma‘lûm münasebeti, ilahi isimler, a‘yân-ı sâbite, vahdet-kesret ilişkisi gibi tasavvuf metafiziğinin en önemli konuları ele alınır. Yine bu bölümde tasavvuf ilminin mebâdîi, mesâili, maksadı, mevzûu, vücûd mertebeleri ve insan meseleleri üzerinde geniş şekilde durulduğu görülmektedir (Çakmaktaş 2021:166-185). Eserin üçüncü bölümü olan Kasîde-i Rabbâniyye bölümü, Yazıcıoğlu Mehmed tarafından sonradan eklenmiştir. Bu bölüm altmış üç beyitten oluşmaktadır. Arapça müstezat şeklinde yazılmıştır (Uzun 2013: 362, 363).Eser gibi şerh de Arapça olup ağır bir dili vardır. Tasavvufi konulara vâkıf, Arapçayı iyi bilen, yüksek eğitimli zümreye hitap etmektedir. Ele alınan meseleler zaman zaman klasik yazım geleneğine uygun tarzda, soru-cevap üslubuyla açıklanmıştır. (Çakmaktaş 2021: 166-185).İbnü’l-Arabî metafiziğine dair önemli bilgiler barındıran şerh, vahdet-i vücûd düşüncesinin anlaşılması noktasında yardımcı bir kılavuz niteliğindedir.Fusûsü’l-Hikem’in okunması, anlaşılmayan noktalarının açıklanması, eserdeki tartışmalı hususlara cevaplar verilmesi açısından önemlidir. Yazıcıoğlu böyleceFusûsü’l-Hikemşerh geleneğinin devamına da katkıda bulunmuş,Fusûsşerhine mukaddime yazma geleneğinin önemli bir misalini ortaya koymuştur (Çakmaktaş 2021: 166-185).Eserin bazı nüshaları mevcuttur. Bu nüshalar; Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi, Nuruosmaniye Kütüphanesi, Süleymaniye Kütüphanesinde kayıt altına alınmıştır (Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi, III. Ahmed, nr. 1616; Nuruosmaniye Kütüphanesi, nr. 2466; Süleymaniye Kütüphanesi, Esad Efendi, nr. 175, Pertev Paşa, nr. 293, Lala İsmail, nr. 162/13) (Uzun 2013: 362, 363). Bu şerh; Yazıcıoğlu Mehmed Efendi’nin kardeşi Ahmed Bîcân tarafından, aynı isimle, çeşitli ilaveler yapılarak Türkçeye tercüme edilmiştir. Ahmed Bîcân’ın eklemeleriyle ortaya oldukça hacimli bir eser çıkmıştır (Çakmaktaş 2021: 166-185). Eser dil ve içerik bakımından okuyucuya güç gelebilecek kısımlarından arındırılarak Bahâîzâde Abdürrahim en-Nakşibendî tarafındanLübb-i Müntehâ-yı Fusûsismi ile sadeleştirilmiştir (Alkan 2017: 221).Şairin biyografisi için bk. “Yazıcıoğlu Mehmed Efendi, Şeyh Mehmed Efendi”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Öğretmen TALAT OLGUN
Alfabesi	Arap
Yapısı	Mensur
Niteliği	Tercüme
Kaynakça	Çakmaktaş, Büşra (2021). ''Fusûsu’l-hikem Şârihlerinin Mukaddime Yazma Gelenekleri ve Yazıcızâde Kardeşlerin el-Müntehâ Mukaddimesi''.Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi23: 165-189. Uzun, Mustafa İsmet (2013). ''Yazıcıoğlu Mehmed Efendi ''.İslâm Ansiklopedisi. C. 43. İstanbul: TDV Yay. 362-363. Muhyiddin İbnü’l-Arabî (2006).Fütuhat-ı Mekkiyye. çev. Ekrem Demirli. İstanbul: Litera Yay. Demirli, Ekrem (2008). “İbnü’l-Arabî ve Takipçilerinin Tanrı Anlayışı: Tenzih ve Teşbih Hükümlerinin Birleştirilmesi”.İslam Araştırmaları Dergisi19: 25-44. Demirli, Ekrem (2008).İslam Metafiziğinde Tanrı ve İnsan. İstanbul: Kabalcı Yay. Bîcân, Ahmed (2011). ''el-Müntehâ Fusûsu’l-Hikem üzerine bir çalışma''. Nşr. Ayşe Beyazıt. İstanbul: İnsan Yay. Alkan, Ercan (2017). “Osmanlı Dönemi Fusûsü’l-Hikem Şerh Literatürü”.Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi15/30: 211-240. Muhyiddin İbnü’l-Arabî (1992).Fusûsü'l-Hikem. İstanbul: MEB Yay.
Atıf Bilgileri	OLGUN, TALAT. "ŞERH-İ FÜSÛSÜ’L-HİKEM: EL-MÜNTEHÂ ALE’L-FÜSÛS (YAZICIOĞLU MEHMED EFENDİ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/serh-i-fususu-l-hikem-el-munteha-ale-l-fusus-yazicioglu-mehmed-efendi. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

ŞERH-İ FÜSÛSÜ’L-HİKEM: EL-MÜNTEHÂ ALE’L-FÜSÛS (YAZICIOĞLU MEHMED EFENDİ)

Yazar Yazıcıoğlu Mehmed Efendi, Şeyh Mehmed Efendi (D. ?/? - Ö. 1451/855)

Basım Tarihi 07/06/2022

Konu Tekke Edebiyatı - dİni-tasavvufi meseleler

Tür Kitap

Dil Arapça

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası serh-i-fususu-l-hikem-el-munteha-ale-l-fusus-yazicioglu-mehmed-efendi

Tarih 853/1450-1451

Notlar İbnü’l-Arabî’ninFusûsü'l-Hikem' isimli eserine dair el-Cendî şerhinin, Yazıcıoğlu Mehmed Efendi tarafından yapılan ta‘lîkātını içeren eser. Eserin adı "Füsûsü’l-Hikem'in Son Şerhi" şeklinde tercüme edilebilir. Yazıcıoğlu, bu ta‘lîkātı ömrünün son yıllarında gördüğü bir rüya üzerine kaleme almıştır (Uzun 2013: 362, 363), (Alkan 2017: 218).MüellifFüsûs'u vahdet-i vücûd doktrini çerçevesinde inşa etmiştir. Açıklamalarını sık sık ayet ve hadisler ile temellendirir. Eserde, konuların farklı âlim ve mezhepler arasında nasıl ele alındığına da temas edilmiş; kelâm, tefsir ve tasavvuf alanında pek çok eserden; Tevrat, Zebur ve İncil gibi kutsal kitaplardan da doğrudan nakiller yapılmıştır (Çakmaktaş 2021: 166-185).Eser; mukaddime, temhid ve kasîde-i Rabbâniyye olmak üzere üç bölümden oluşmaktadır. Eser geniş bir mukaddimeyle başlar Alkan (2017: 219). Mukaddime bölümünde İbnü’l-Arabî metafiziğinin anahtar kavram ve önermeleri açıklanmıştır. Yine bu bölümde tasavvuf klasiklerinden istifade edilmiş ve bu eserlerden iktibaslar yapılmıştır. Mukaddimeden sonra temhid bölümü gelir. Bu bölüm on dört kısımdan oluşur. Bu kısımlarda vücûd-ı mutlak, Hakk’ın zuhûr talebi, ilim-ma‘lûm münasebeti, ilahi isimler, a‘yân-ı sâbite, vahdet-kesret ilişkisi gibi tasavvuf metafiziğinin en önemli konuları ele alınır. Yine bu bölümde tasavvuf ilminin mebâdîi, mesâili, maksadı, mevzûu, vücûd mertebeleri ve insan meseleleri üzerinde geniş şekilde durulduğu görülmektedir (Çakmaktaş 2021:166-185). Eserin üçüncü bölümü olan Kasîde-i Rabbâniyye bölümü, Yazıcıoğlu Mehmed tarafından sonradan eklenmiştir. Bu bölüm altmış üç beyitten oluşmaktadır. Arapça müstezat şeklinde yazılmıştır (Uzun 2013: 362, 363).Eser gibi şerh de Arapça olup ağır bir dili vardır. Tasavvufi konulara vâkıf, Arapçayı iyi bilen, yüksek eğitimli zümreye hitap etmektedir. Ele alınan meseleler zaman zaman klasik yazım geleneğine uygun tarzda, soru-cevap üslubuyla açıklanmıştır. (Çakmaktaş 2021: 166-185).İbnü’l-Arabî metafiziğine dair önemli bilgiler barındıran şerh, vahdet-i vücûd düşüncesinin anlaşılması noktasında yardımcı bir kılavuz niteliğindedir.Fusûsü’l-Hikem’in okunması, anlaşılmayan noktalarının açıklanması, eserdeki tartışmalı hususlara cevaplar verilmesi açısından önemlidir. Yazıcıoğlu böyleceFusûsü’l-Hikemşerh geleneğinin devamına da katkıda bulunmuş,Fusûsşerhine mukaddime yazma geleneğinin önemli bir misalini ortaya koymuştur (Çakmaktaş 2021: 166-185).Eserin bazı nüshaları mevcuttur. Bu nüshalar; Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi, Nuruosmaniye Kütüphanesi, Süleymaniye Kütüphanesinde kayıt altına alınmıştır (Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi, III. Ahmed, nr. 1616; Nuruosmaniye Kütüphanesi, nr. 2466; Süleymaniye Kütüphanesi, Esad Efendi, nr. 175, Pertev Paşa, nr. 293, Lala İsmail, nr. 162/13) (Uzun 2013: 362, 363). Bu şerh; Yazıcıoğlu Mehmed Efendi’nin kardeşi Ahmed Bîcân tarafından, aynı isimle, çeşitli ilaveler yapılarak Türkçeye tercüme edilmiştir. Ahmed Bîcân’ın eklemeleriyle ortaya oldukça hacimli bir eser çıkmıştır (Çakmaktaş 2021: 166-185). Eser dil ve içerik bakımından okuyucuya güç gelebilecek kısımlarından arındırılarak Bahâîzâde Abdürrahim en-Nakşibendî tarafındanLübb-i Müntehâ-yı Fusûsismi ile sadeleştirilmiştir (Alkan 2017: 221).Şairin biyografisi için bk. “Yazıcıoğlu Mehmed Efendi, Şeyh Mehmed Efendi”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Öğretmen TALAT OLGUN

Alfabesi Arap

Yapısı Mensur

Niteliği Tercüme

Kaynakça Çakmaktaş, Büşra (2021). ''Fusûsu’l-hikem Şârihlerinin Mukaddime Yazma Gelenekleri ve Yazıcızâde Kardeşlerin el-Müntehâ Mukaddimesi''.Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi23: 165-189. Uzun, Mustafa İsmet (2013). ''Yazıcıoğlu Mehmed Efendi ''.İslâm Ansiklopedisi. C. 43. İstanbul: TDV Yay. 362-363. Muhyiddin İbnü’l-Arabî (2006).Fütuhat-ı Mekkiyye. çev. Ekrem Demirli. İstanbul: Litera Yay. Demirli, Ekrem (2008). “İbnü’l-Arabî ve Takipçilerinin Tanrı Anlayışı: Tenzih ve Teşbih Hükümlerinin Birleştirilmesi”.İslam Araştırmaları Dergisi19: 25-44. Demirli, Ekrem (2008).İslam Metafiziğinde Tanrı ve İnsan. İstanbul: Kabalcı Yay. Bîcân, Ahmed (2011). ''el-Müntehâ Fusûsu’l-Hikem üzerine bir çalışma''. Nşr. Ayşe Beyazıt. İstanbul: İnsan Yay. Alkan, Ercan (2017). “Osmanlı Dönemi Fusûsü’l-Hikem Şerh Literatürü”.Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi15/30: 211-240. Muhyiddin İbnü’l-Arabî (1992).Fusûsü'l-Hikem. İstanbul: MEB Yay.

Atıf Bilgileri OLGUN, TALAT. "ŞERH-İ FÜSÛSÜ’L-HİKEM: EL-MÜNTEHÂ ALE’L-FÜSÛS (YAZICIOĞLU MEHMED EFENDİ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/serh-i-fususu-l-hikem-el-munteha-ale-l-fusus-yazicioglu-mehmed-efendi. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].