GÜLŞEN-İ TEVHÎD (ŞÂHİDÎ)

Name: GÜLŞEN-İ TEVHÎD (ŞÂHİDÎ)
Author: Şâhidî, Muğlalı İbrahim Dede (d. 875/1470-ö.957/1550)

İsim	GÜLŞEN-İ TEVHÎD (ŞÂHİDÎ)
Yazar	Şâhidî, Muğlalı İbrahim Dede (d. 875/1470-ö.957/1550)
Basım Tarihi:	11/10/2021
Konu	Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - manzum Mesnevî şerhi
Tür	Kitap
Dil	Farsça
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	gulsen-i-tevhid-sahidi
Tarih	937/1530?
Notlar	Muğlalı İbrahim Şâhidî’nin mesnevi nazım şeklinde yazdığı Farsça Mesnevî şerhi.Gülşen-i Tevhîd’in yazılış tarihi Türkiye kütüphanelerinde bulunan nüshalarda yazarın düşürdüğü tarih beytine göre 937/1530 olarak kaydedilmişken İran kütüphanelerinde bulunan nüshalardan beşinin karşılaştırılmasıyla oluşturulan tenkitli metinde yer alan tarih beytine göre 940/1533’dir.Mecmû’atü’t-Tevârihü’l-Mevleviyye’de ise Şâhidî’nin eseri 936/1529’da yazmaya başladığı, 942/1535’te tamamladığı belirtilmiştir.Gülşen-i Tevhîd’de Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî’ninMesnevî’sinin her cildinden 100’er beyit seçilmiş ve her beyitMesnevîvezninde (fâ’ilâtün/fâ’ilâtün/fâ’ilün) yazılan beşer beyitle şerh edilmiştir.Mesnevî’den seçilenlerle birlikte toplam beyit sayısı 3700’ü bulmaktadır.Gülşen-i Tevhîd, yazarın 98 beyitlik dîbâcesiyle başlar. Şahidî, bu bölümde eserini yazarken önceMesnevî’den 600 beyit seçtiğini, bu beyitlerin tasavvuf ehli arasında çok beğenildiğini ancak eserin farklı ciltlerinden seçilen bu manzumelerin aralarında bir bağ olmadığını, kendisinin her bir beyti beş beyitle şerh ederken bir anlam bütünlüğüne ulaşmaya çalıştığını ifade eder (Beytur 2002: 12-13; Şimşekler 1998: 43; Tektaş 2012: 21). Eser,Mesnevî’nin birinci cildinden itibaren sırasıyla altı ciltten seçilen beyitler ve şerhleriyle devam eder. Abdülbaki Gölpınarlı eserde Yûsuf Sîneçâk’ın Cezîre-i Mesnevî adlı eserinin etkisi görüldüğünü kaydetmiştir (2006: 136).Osmanlı kanon metinleri arasında sayılabilecek bir üne kavuşan Tuhfe-i Şâhidî kadar olmasa da yazarın bu eseri de dönemin okurları tarafından ilgiyle karşılanmıştır. Şimdiye kadar 42 yazma nüshası tespit edilen (Açık Önkaş 2013: 25)Gülşen-i Tevhid’in İran, Mısır ve İngiltere gibi ülkelerin kütüphanelerinde de kopyaları vardır. Ayrıca Celvetiyye tarikatı şeyhlerinden olan Zâtî Süleyman Efendi (ö. 1738)Gülşen-i Tevhîd’e mensur bir şerh yazmaya başlamış, tamamlayamadan vefat edince müritlerinden Fahrî Ahmed Dede (ö. 1799) esere devam etmiştir (Yazar 2011: 479-480; Şimşek 2021: 84-85).Gülşen-i Tevhîd, Ahmed Niyâzî Efendi tarafından İstanbul’da neşredilmiştir (1298/1880). Ancak Abdülbaki Gölpınarlı bu neşrin yanlışlarla dolu olduğunu kaydetmiştir (Gölpınarlı 2006: 136). Eserin Mithat Baharî Beytur ve Afif Tektaş tarafından yapılmış tercümeleri bulunmaktadır (Şimşekler 1998: 42-45; Beytur 2002: 8-10; Çıpan 2010: 273-274; Tan 2021; Tektaş 2012 ).Şairin biyografisi hakkında bilgi için bk. "Şâhidî, Muğlalı İbrahim Dede".Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Doç. Dr. Nilüfer Tanç
Alfabesi	Arap
Yapısı	Manzum
Niteliği	Telif
Kaynakça	Açık Önkaş, Nilgün (2013).Mevlânâ Okyanusundan Muğlalı Şâhidî Denizine Şâhidî Şiirleri ve Açıklamaları.Muğla: Muğla Belediyesi Kültür Yay. Çıpan, Mustafa (1985).Muğlalı İbrahim Şâhidî: Hayâtı, Edebî Şahsiyeti, Eserleri, Divân ve Gülşen-i Vahdet (Tenkidli Metin). Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Gazi Üniversitesi. Çıpan, Mustafa (2010). “Şâhidî, İbrâhim”.İslâm Ansiklopedisi. C. 38. İstanbul: TDV Yay. 273-274. Gölpınarlı, Abdülbâki (2006).Mevlânâ’dan Sonra Mevlevîlik. İstanbul: İnkılâp Kitabevi. Şimşek, Selami (2021).Keşanlı Süleyman Zâtî Efendi Hayatı, Eserleri ve Tasavvufî Görüşleri (İnceleme-Metinler). Ankara: Gece Kitaplığı. Şimşekler, Nuri (1998).Şâhidî İbrahim Dede’nin Gülşen-i Esrâr’ı Tenkidli Metin- Tahlil. Doktora Tezi. Konya: Selçuk Üniversitesi. Tektaş, Afif (2012).Gülşen-i Tevhîd -Tevhîd Bahçesi- Şâhidî İbrâhim Dede. hzl. Mustafa Çiçekler. İstanbul: Eren Yay. Yazar, Sadık (2011).Anadolu Sahası Klâsik Türk Edebiyatında Tercüme ve Şerh Geleneği. Doktora Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi.
Atıf Bilgileri	Tanç, Nilüfer. "GÜLŞEN-İ TEVHÎD (ŞÂHİDÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/gulsen-i-tevhid-sahidi. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Aramaya Dön

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kaynağa git

GÜLŞEN-İ TEVHÎD (ŞÂHİDÎ)

Yazar Şâhidî, Muğlalı İbrahim Dede (d. 875/1470-ö.957/1550)

Basım Tarihi 11/10/2021

Konu Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - manzum Mesnevî şerhi

Tür Kitap

Dil Farsça

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası gulsen-i-tevhid-sahidi

Tarih 937/1530?

Notlar Muğlalı İbrahim Şâhidî’nin mesnevi nazım şeklinde yazdığı Farsça Mesnevî şerhi.Gülşen-i Tevhîd’in yazılış tarihi Türkiye kütüphanelerinde bulunan nüshalarda yazarın düşürdüğü tarih beytine göre 937/1530 olarak kaydedilmişken İran kütüphanelerinde bulunan nüshalardan beşinin karşılaştırılmasıyla oluşturulan tenkitli metinde yer alan tarih beytine göre 940/1533’dir.Mecmû’atü’t-Tevârihü’l-Mevleviyye’de ise Şâhidî’nin eseri 936/1529’da yazmaya başladığı, 942/1535’te tamamladığı belirtilmiştir.Gülşen-i Tevhîd’de Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî’ninMesnevî’sinin her cildinden 100’er beyit seçilmiş ve her beyitMesnevîvezninde (fâ’ilâtün/fâ’ilâtün/fâ’ilün) yazılan beşer beyitle şerh edilmiştir.Mesnevî’den seçilenlerle birlikte toplam beyit sayısı 3700’ü bulmaktadır.Gülşen-i Tevhîd, yazarın 98 beyitlik dîbâcesiyle başlar. Şahidî, bu bölümde eserini yazarken önceMesnevî’den 600 beyit seçtiğini, bu beyitlerin tasavvuf ehli arasında çok beğenildiğini ancak eserin farklı ciltlerinden seçilen bu manzumelerin aralarında bir bağ olmadığını, kendisinin her bir beyti beş beyitle şerh ederken bir anlam bütünlüğüne ulaşmaya çalıştığını ifade eder (Beytur 2002: 12-13; Şimşekler 1998: 43; Tektaş 2012: 21). Eser,Mesnevî’nin birinci cildinden itibaren sırasıyla altı ciltten seçilen beyitler ve şerhleriyle devam eder. Abdülbaki Gölpınarlı eserde Yûsuf Sîneçâk’ın Cezîre-i Mesnevî adlı eserinin etkisi görüldüğünü kaydetmiştir (2006: 136).Osmanlı kanon metinleri arasında sayılabilecek bir üne kavuşan Tuhfe-i Şâhidî kadar olmasa da yazarın bu eseri de dönemin okurları tarafından ilgiyle karşılanmıştır. Şimdiye kadar 42 yazma nüshası tespit edilen (Açık Önkaş 2013: 25)Gülşen-i Tevhid’in İran, Mısır ve İngiltere gibi ülkelerin kütüphanelerinde de kopyaları vardır. Ayrıca Celvetiyye tarikatı şeyhlerinden olan Zâtî Süleyman Efendi (ö. 1738)Gülşen-i Tevhîd’e mensur bir şerh yazmaya başlamış, tamamlayamadan vefat edince müritlerinden Fahrî Ahmed Dede (ö. 1799) esere devam etmiştir (Yazar 2011: 479-480; Şimşek 2021: 84-85).Gülşen-i Tevhîd, Ahmed Niyâzî Efendi tarafından İstanbul’da neşredilmiştir (1298/1880). Ancak Abdülbaki Gölpınarlı bu neşrin yanlışlarla dolu olduğunu kaydetmiştir (Gölpınarlı 2006: 136). Eserin Mithat Baharî Beytur ve Afif Tektaş tarafından yapılmış tercümeleri bulunmaktadır (Şimşekler 1998: 42-45; Beytur 2002: 8-10; Çıpan 2010: 273-274; Tan 2021; Tektaş 2012 ).Şairin biyografisi hakkında bilgi için bk. "Şâhidî, Muğlalı İbrahim Dede".Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Doç. Dr. Nilüfer Tanç

Alfabesi Arap

Yapısı Manzum

Niteliği Telif

Kaynakça Açık Önkaş, Nilgün (2013).Mevlânâ Okyanusundan Muğlalı Şâhidî Denizine Şâhidî Şiirleri ve Açıklamaları.Muğla: Muğla Belediyesi Kültür Yay. Çıpan, Mustafa (1985).Muğlalı İbrahim Şâhidî: Hayâtı, Edebî Şahsiyeti, Eserleri, Divân ve Gülşen-i Vahdet (Tenkidli Metin). Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Gazi Üniversitesi. Çıpan, Mustafa (2010). “Şâhidî, İbrâhim”.İslâm Ansiklopedisi. C. 38. İstanbul: TDV Yay. 273-274. Gölpınarlı, Abdülbâki (2006).Mevlânâ’dan Sonra Mevlevîlik. İstanbul: İnkılâp Kitabevi. Şimşek, Selami (2021).Keşanlı Süleyman Zâtî Efendi Hayatı, Eserleri ve Tasavvufî Görüşleri (İnceleme-Metinler). Ankara: Gece Kitaplığı. Şimşekler, Nuri (1998).Şâhidî İbrahim Dede’nin Gülşen-i Esrâr’ı Tenkidli Metin- Tahlil. Doktora Tezi. Konya: Selçuk Üniversitesi. Tektaş, Afif (2012).Gülşen-i Tevhîd -Tevhîd Bahçesi- Şâhidî İbrâhim Dede. hzl. Mustafa Çiçekler. İstanbul: Eren Yay. Yazar, Sadık (2011).Anadolu Sahası Klâsik Türk Edebiyatında Tercüme ve Şerh Geleneği. Doktora Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi.

Atıf Bilgileri Tanç, Nilüfer. "GÜLŞEN-İ TEVHÎD (ŞÂHİDÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/gulsen-i-tevhid-sahidi. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].