SELİME YA Kİ İFFET (RIZAEDDİN FAHREDDİN)

Name: SELİME YA Kİ İFFET (RIZAEDDİN FAHREDDİN)
Author: Rızaeddin bin Fahreddin (d. 1859 - ö. 1936)

İsim	SELİME YA Kİ İFFET (RIZAEDDİN FAHREDDİN)
Yazar	Rızaeddin bin Fahreddin (d. 1859 - ö. 1936)
Basım Tarihi:	17/08/2022
Konu	Yenileşme Dönemi Türk Edebiyatı - roman
Tür	Kitap
Dil	Belirlenmemiş dil
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	selime-ya-ki-iffet-rizaeddin-fahreddin-tees-1635
Tarih	1899
Notlar	Rızaeddin bin Fahreddin’in ilk romanı. Eser ilk kez Arap harfli Tatarca metin olarak 1899’da Kazan’da yayımlanmıştır. Orenburg müftüsü olan Rızaeddin bin FahreddinSelime ya ki İffetromanında Gafil bin Abdullah müstear adını kullanır.Roman, 21 bölümden oluşmaktadır. Romanın 1904 yılında yayımlanmış 2. baskısının girişinde Gafil bin Abdullah imzalı kısa bir yazı yer alır. Yazıda, anlatılacak hikâyenin Kazan’da başlayıp İdil üstünden Samara’ya ve oradan Astrahan’a geçip Bakü’ye kadar uzanacağı belirtilir. Tatar edebiyatının Marifetçilik döneminin en önemli konularından olan eğitim, romanın ana temasıdır. Eserde eski ve yeni usûl eğitim, medrese eğitimi, kızların okutulması meseleleri ele alınır.Eserde adı belirtilmeyen medrese öğrencisi Kazan’dan Samara’ya gitmek üzere yola çıkar. On üç yaşında annesi tarafından Kazan’daki bir medreseye gönderilmesinin üzerinden on yıl geçmiştir. Genç adam, medresede geçirdiği on yılın sonunda öğrendiklerinin ne işe yarayacağını sorgulamaya başlar, dünyayı görmek maksadıyla seyahat etmeye niyetlenir. Şairlerin dünya cenneti dedikleri medresesindeki köşesinden bıkmış, başını alıp gitmeye karar vermiştir. Kazan’a gelişinden bir yıl sonra annesi öldüğünden kimsesi yoktur. Vapur yolculuğunda Moskova’da okuyan genç bir öğrenci tanışır ve onunla eğitim üzerine yaptığı sohbet, Batı tarzı eğitim hakkındaki ön yargılarını değiştirir. Vapurda Avrupa seyahatinden dönen bir anne kızla tanışır. Anlatıcı, genç kızın gerçek adını vermeyip ondan bahsederken Selime adını kullanacaklarını belirtir. Selime ve annesi Tahran’dandır. Genç kız çok iyi Arapça konuşmaktadır. Genç adam, on yıl medresede okuduğu halde Arapçayı genç kız kadar iyi konuşamadığını fark eder. Anne kız aralarında Farsça konuşurlar. Selime beş yıl Kahire’de bir Darülfünûn'da okumuş ve orada Arapça, Fransızca ve İngilizce öğrenmiştir. Babasının ölümü üzerine memleketine dönmüş, işlerin başına geçmiştir. Büyük bir tüccar olan babasının mülklerini ve ticaret işlerini başarıyla idare etmiştir. Genç adam, yolculuk boyunca Selime’yle eğitim, din, tarih, ticaret vb. konularda sohbet eder. Kısa zamanda Selime’ye aşık olur. Selime ve annesi, genç adamdan Bakü’ye kadar kendilerine eşlik etmesini rica ederler. Bu teklifi kabul eden genç adam Samara’da işleri olduğunu söyleyince birlikte Samara’da vapurdan inerler. Genç adam Samara’da Kazan’da okurken iyiliğini gördüğü tüccar Hasan Efendi’yi ziyaret eder. Hasan Efendi, yeni usulde eğitime karşı olmasıyla tanınan bir kişidir. Orenburg’ta kızlar için açılmış yeni usulde eğitim veren okulun başarısını görmüş ve düşünceleri değişmiştir. Hasan Efendi’nin heyecanla yeni usulde eğitimi övmesi genç adamı şaşırtır. Genç adam ve Selime birlikte Samara’yı gezerler. Selime, bir dükkanda çalışan Fahrünnisa Banu’yla sohbet eder. Fahrünnisa Banu köyde dört kış ders aldığı halde harfleri öğrenmiş ama yazmayı bilmemektedir. Fakat kardeşi Zeynep Samara’da yeni usulde eğitim yapan bir okula gitmiş kısa sürede okuma ve yazmayı öğrenmiştir.Bakü’ye ulaştıklarında Selime annesiyle Bakü’de evlerine gider, genç adam bir otele yerleşir. Genç adam, Bakü’de gündüzleri kıraathaneye, akşamları tiyatroya gider. Kıraathanede adını duyduğu ve okumak istediği kitapları bulur. Ayrıca kıraathanede Türkiye’den, Mısır’dan, Hindistan’dan, Suriye’den ve Amerika’dan gelen gazeteleri bulmak mümkündür. Fakat genç adam kıraathaneye girer girmez ilk Tercüman gazetesini sorar ve yeni bir sayısı gelmişse önce onu okur. Tiyatroda da oyun yazarlarının ve oyuncuların hepsinin Müslüman olmasına hayran kalır. Bakü’den çok etkilenir.Selime’nin mürebbiyesi genç adamı otelinde ziyaret eder. Selime’nin mürebbiyesi Beyrut’ta Amerikalıların kurduğu bir okulda okumuş Şamlı bir kadındır. Selime’nin genç adamla evlenmek istediğini açıklar. Genç adam bu habere çok mutlu olur ve teklifi kabul eder. Selime ile genç adam evlenirler.Selime ya ki İffet romanında Selime karakteri birçok bakımdan idealize edilmiştir. Yeni usulde eğitime, yabancı dil öğrenmeye - dine ve ahlâka zarar verdiğini düşünerek- karşı çıkan kadimcilerin fikirlerinin aksine Selime yeni usulde eğitim aldığı, yabancı diller öğrendiği halde dinî ve ahlaki bakımdan bozulmamıştır. Selime ya ki İffet romanı İdil-Ural bölgesindeki yenileşme hareketinin önemli temsilcilerinden olan Rızaeddin bin Fahreddin’in yeni usulde eğitimi ve özellikle kızların eğitimini sadece fikrî yazılarıyla değil edebiyat vasıtasıyla desteklediğini göstermesi bakımından önemli bir eserdir.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Dr. Öğr. Üyesi Ayşen Uslu
Alfabesi	Arap
Yapısı	Mensur
Niteliği	Telif
Kaynakça	Abdullah, Gafil bin [Fahreddin, Rızaeddin] (1904).Selime ya ki İffet. Kazan: Haritonov Matbaası. Gaynullin, M. H. (1979).Tatar Megrifetçélék Edebiyatı.Kazan: Tatarstan Kitap Neşriyatı. Musin, F. (1985). “Rıza Fahrétdinov”.Tatar Edebiyatı Tarihı. C 2. Kazan: Tatarstan Kitap Neşriyatı, 319-334.
Atıf Bilgileri	Uslu, Ayşen. "SELİME YA Kİ İFFET (RIZAEDDİN FAHREDDİN)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/selime-ya-ki-iffet-rizaeddin-fahreddin-tees-1635. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Aramaya Dön

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kaynağa git

SELİME YA Kİ İFFET (RIZAEDDİN FAHREDDİN)

Yazar Rızaeddin bin Fahreddin (d. 1859 - ö. 1936)

Basım Tarihi 17/08/2022

Konu Yenileşme Dönemi Türk Edebiyatı - roman

Tür Kitap

Dil Belirlenmemiş dil

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası selime-ya-ki-iffet-rizaeddin-fahreddin-tees-1635

Tarih 1899

Notlar Rızaeddin bin Fahreddin’in ilk romanı. Eser ilk kez Arap harfli Tatarca metin olarak 1899’da Kazan’da yayımlanmıştır. Orenburg müftüsü olan Rızaeddin bin FahreddinSelime ya ki İffetromanında Gafil bin Abdullah müstear adını kullanır.Roman, 21 bölümden oluşmaktadır. Romanın 1904 yılında yayımlanmış 2. baskısının girişinde Gafil bin Abdullah imzalı kısa bir yazı yer alır. Yazıda, anlatılacak hikâyenin Kazan’da başlayıp İdil üstünden Samara’ya ve oradan Astrahan’a geçip Bakü’ye kadar uzanacağı belirtilir. Tatar edebiyatının Marifetçilik döneminin en önemli konularından olan eğitim, romanın ana temasıdır. Eserde eski ve yeni usûl eğitim, medrese eğitimi, kızların okutulması meseleleri ele alınır.Eserde adı belirtilmeyen medrese öğrencisi Kazan’dan Samara’ya gitmek üzere yola çıkar. On üç yaşında annesi tarafından Kazan’daki bir medreseye gönderilmesinin üzerinden on yıl geçmiştir. Genç adam, medresede geçirdiği on yılın sonunda öğrendiklerinin ne işe yarayacağını sorgulamaya başlar, dünyayı görmek maksadıyla seyahat etmeye niyetlenir. Şairlerin dünya cenneti dedikleri medresesindeki köşesinden bıkmış, başını alıp gitmeye karar vermiştir. Kazan’a gelişinden bir yıl sonra annesi öldüğünden kimsesi yoktur. Vapur yolculuğunda Moskova’da okuyan genç bir öğrenci tanışır ve onunla eğitim üzerine yaptığı sohbet, Batı tarzı eğitim hakkındaki ön yargılarını değiştirir. Vapurda Avrupa seyahatinden dönen bir anne kızla tanışır. Anlatıcı, genç kızın gerçek adını vermeyip ondan bahsederken Selime adını kullanacaklarını belirtir. Selime ve annesi Tahran’dandır. Genç kız çok iyi Arapça konuşmaktadır. Genç adam, on yıl medresede okuduğu halde Arapçayı genç kız kadar iyi konuşamadığını fark eder. Anne kız aralarında Farsça konuşurlar. Selime beş yıl Kahire’de bir Darülfünûn'da okumuş ve orada Arapça, Fransızca ve İngilizce öğrenmiştir. Babasının ölümü üzerine memleketine dönmüş, işlerin başına geçmiştir. Büyük bir tüccar olan babasının mülklerini ve ticaret işlerini başarıyla idare etmiştir. Genç adam, yolculuk boyunca Selime’yle eğitim, din, tarih, ticaret vb. konularda sohbet eder. Kısa zamanda Selime’ye aşık olur. Selime ve annesi, genç adamdan Bakü’ye kadar kendilerine eşlik etmesini rica ederler. Bu teklifi kabul eden genç adam Samara’da işleri olduğunu söyleyince birlikte Samara’da vapurdan inerler. Genç adam Samara’da Kazan’da okurken iyiliğini gördüğü tüccar Hasan Efendi’yi ziyaret eder. Hasan Efendi, yeni usulde eğitime karşı olmasıyla tanınan bir kişidir. Orenburg’ta kızlar için açılmış yeni usulde eğitim veren okulun başarısını görmüş ve düşünceleri değişmiştir. Hasan Efendi’nin heyecanla yeni usulde eğitimi övmesi genç adamı şaşırtır. Genç adam ve Selime birlikte Samara’yı gezerler. Selime, bir dükkanda çalışan Fahrünnisa Banu’yla sohbet eder. Fahrünnisa Banu köyde dört kış ders aldığı halde harfleri öğrenmiş ama yazmayı bilmemektedir. Fakat kardeşi Zeynep Samara’da yeni usulde eğitim yapan bir okula gitmiş kısa sürede okuma ve yazmayı öğrenmiştir.Bakü’ye ulaştıklarında Selime annesiyle Bakü’de evlerine gider, genç adam bir otele yerleşir. Genç adam, Bakü’de gündüzleri kıraathaneye, akşamları tiyatroya gider. Kıraathanede adını duyduğu ve okumak istediği kitapları bulur. Ayrıca kıraathanede Türkiye’den, Mısır’dan, Hindistan’dan, Suriye’den ve Amerika’dan gelen gazeteleri bulmak mümkündür. Fakat genç adam kıraathaneye girer girmez ilk Tercüman gazetesini sorar ve yeni bir sayısı gelmişse önce onu okur. Tiyatroda da oyun yazarlarının ve oyuncuların hepsinin Müslüman olmasına hayran kalır. Bakü’den çok etkilenir.Selime’nin mürebbiyesi genç adamı otelinde ziyaret eder. Selime’nin mürebbiyesi Beyrut’ta Amerikalıların kurduğu bir okulda okumuş Şamlı bir kadındır. Selime’nin genç adamla evlenmek istediğini açıklar. Genç adam bu habere çok mutlu olur ve teklifi kabul eder. Selime ile genç adam evlenirler.Selime ya ki İffet romanında Selime karakteri birçok bakımdan idealize edilmiştir. Yeni usulde eğitime, yabancı dil öğrenmeye - dine ve ahlâka zarar verdiğini düşünerek- karşı çıkan kadimcilerin fikirlerinin aksine Selime yeni usulde eğitim aldığı, yabancı diller öğrendiği halde dinî ve ahlaki bakımdan bozulmamıştır. Selime ya ki İffet romanı İdil-Ural bölgesindeki yenileşme hareketinin önemli temsilcilerinden olan Rızaeddin bin Fahreddin’in yeni usulde eğitimi ve özellikle kızların eğitimini sadece fikrî yazılarıyla değil edebiyat vasıtasıyla desteklediğini göstermesi bakımından önemli bir eserdir.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Dr. Öğr. Üyesi Ayşen Uslu

Alfabesi Arap

Yapısı Mensur

Niteliği Telif

Kaynakça Abdullah, Gafil bin [Fahreddin, Rızaeddin] (1904).Selime ya ki İffet. Kazan: Haritonov Matbaası. Gaynullin, M. H. (1979).Tatar Megrifetçélék Edebiyatı.Kazan: Tatarstan Kitap Neşriyatı. Musin, F. (1985). “Rıza Fahrétdinov”.Tatar Edebiyatı Tarihı. C 2. Kazan: Tatarstan Kitap Neşriyatı, 319-334.

Atıf Bilgileri Uslu, Ayşen. "SELİME YA Kİ İFFET (RIZAEDDİN FAHREDDİN)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/selime-ya-ki-iffet-rizaeddin-fahreddin-tees-1635. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].