ŞERH-İ KASÎDE-İ LÜCCETÜ’L-ESRAR (HÂCİBÎ)

Name: ŞERH-İ KASÎDE-İ LÜCCETÜ’L-ESRAR (HÂCİBÎ)
Author: Hâcibî, Hacı Sâlih-zâde Halîl Hâcibî (d. ?/? - ö. 1240/1824)

İsim	ŞERH-İ KASÎDE-İ LÜCCETÜ’L-ESRAR (HÂCİBÎ)
Yazar	Hâcibî, Hacı Sâlih-zâde Halîl Hâcibî (d. ?/? - ö. 1240/1824)
Basım Tarihi:	08/11/2021
Konu	Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - şerh
Tür	Kitap
Dil	Belirlenmemiş dil
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	serh-i-kaside-i-luccetu-l-esrar-hacibi
Tarih	1798
Notlar	Molla Câmî tarafından kaleme alınan ve 100 beyitten meydana gelenLüccetü’l-Esrâradlı kasidenin Hâcibî tarafından yapılan mensur şerhi. Molla Câmî’nin kaleme aldığıLüccetü’l-Esrâr,Emir Hüsrev-i Dihlevî’ninDeryâ-yı Ebrâradlı kasidesine nazire olarak yazılmış; tasavvufi semboller ve mecazlarla örülü bir eserdir. 100 beyitten oluşanLüccetü’l-Esrârkasidesinde, her beyitte din ve tasavvuf açısından önem arz eden konular işlenmiştir. Bu sebeple esere “Sırlar Denizi” manasına gelen Arapça “Lüccetü’l-Esrâr” ismi verilmiştir. Hâcibî de bu eseri şerh etmiş ve bu şerh “Şerh-i Kasîde-i Lüccetü’l-Esrâr” olarak adlandırılmıştır.Hâcibî eserin mukaddimesinde telif sebebi olarak okuyanların faydalanabilmesi ve kendisinden bir eser kalması isteğiyle bu eseri yazmaya cesaret ettiğini belirtmiştir. Hâcibî,Şerh-i Kasîde-i Lüccetü’l-Esrâr’ı Çıldır valisiyken vezirlik görevine atanan Sâbit Mehmed Paşa’yı tebrik etmek üzere 1798 yılında kaleme almıştır. Müellif, eserini oluştururken, Molla Câmî’ninLüccetü’l-Esrârkasidesi ileDürretü’l-Fâhirebaşta olmak üzere Arapça, Farsça ve Türkçe olarak yazılmış birçok eserden istifade etmiştir.Kasidede yer alan her bir mısradaki kelimelerin gramer yapısı ve sözlük anlamları üzerinde durulduktan sonra, bu mısralarda anlatılmak istenen asıl düşünce ve manalar “yani, murad, bundan murada, hasılı, hasıl-ı beyt” gibi geçiş kelimelerinin ardından özetlenerek verilmiştir. Hâcibî, klasik şerhe uygun olarak mısraların şerhi için gerekli gördüğü kelimelerin gramer yapısı ve anlamı üzerinde durduktan sonra beyt, beyt-i diger, kıta, mesnevi, şiir gibi terimlerle mısradaki anlama uygun düşen manzume örnekleri vererek şerhini pekiştirmeye çalışmıştır. Şair, bazen iktibas ettiği manzumenin kaynağını anarken bazen de hiçbir kaynak anmadan şerhinde kullanmaktadır. Hâcibî, eserini oluştururken manzum parçaların yanında zaman zaman araya mensur hikayeler de serpiştirmiştir. Klasik edebiyatımızın anlam dünyasına ait kimi kelime, kavram ya da mazmunlara dönük izahatlar yapar. Eserin sonlarına doğru Hâcibî’nin şerhinde yer yer tercüme özellikleri görülmüştür.Eserin mukaddime kısmında yer yer seci örnekleri bulunmakla beraber müzeyyen bir üslubun hakimiyetinden bahsedilemez. Şerhte sade bir dil kullanılmıştır. Eserin Fars dilinden bir şerh olması ve şarihin Arapça ve Farsça bilgisi bu dillerdeki kelimelerin çeşitli fonksiyonlarda eserde çokça yer almasına sebep olmuştur. Eserde yer yer dilde edebîlik oluşturma gayretleri göze çarpmaktadır. Şerhte Arapça ve Farsça gramer ıstılahları sıklıkla kullanılmıştır. Eserde kullanılan kimi Türkçe kelimeler Hâcibî’nin yaşadığı yüzyılda kullanılan bir kısmı artık günümüzde kullanılmamakta ya da değişim geçirmiş kelimelerdir. Hâcibî, yer yer kelimenin eş anlamlılarına yer vermekte ve kelimenin Türkçe, Arapça ve Farsça dillerindeki anlamlarını belirtmektedir. Esere yayımlanmış (Özkan 2017; Kardaş ve Ö. Kıyçak 2020) ve bir de yüksek lisans çalışmasına konu olmuştur (Bingöl 2018).Şairin biyografisi için bk. "Hâcibî, Hacı Sâlih-zâde Halîl Hâcibî ".Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Doç. Dr. Özgür KIYÇAK
Alfabesi	Arap
Yapısı	Manzum-Mensur
Niteliği	Telif
Kaynakça	Bingöl, Burçak (2018).Hâcibî ve Şerh-i Luccetü’l-Esrâr. (Yüksek Lisans Tezi). Kırıkkale: Kırıkkale Üniversitesi Hâcibî,Huccetu’l-Envâr Şerhi Luccatu’l-Esrâr, Milli Kütüphane, Ankara Adnan Ötüken İl Halk Kütüphanesi, 06 Hk 3893/1 ve 06 Hk 3893/2 Hâcibî,Şerh-i Kengerî, Milli Kütüphane 06 Mil Yz A82042. Hâcibî,Şerh-i Lüccetü’l-Esrâr. Beyazıt Devlet Kütüphanesi, Bayezid 25638/4. Hâcibî,Şerhü Kasîde-i Câmî.Çorum Hasan Paşa İl Halk Kütüphanesi, 19 Hk 889/4. Hâcibî,Şürûh-ı Mütûn-ı Selâse,. İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi (yer nu: 1896991.1) Hâcibî,Şerh-i Mütûn-ı Selâse.İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi (yer nu:081) (mütekerrir) Kardaş, Sedat ve Ö. Kıyçak (2020).Şerh-i Kaside-i Lüccetü’l-Esrâr. Erzurum: Fenomen Yay. Özder, Deva (2018).Hâcibî’nin (Hacı Sâlih-zâde) Şerh-i Yûsuf u Zelihâsı (İnceleme-Tenkitli Metin), (Doktora Tezi). Sakarya: Sakarya Üniversitesi Özkan, M. Ali (2017).Sırlar Denizi, Lüccetü’l-Esrâr. İstanbul: Semerkand Yay.
Atıf Bilgileri	KIYÇAK, Özgür. "ŞERH-İ KASÎDE-İ LÜCCETÜ’L-ESRAR (HÂCİBÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/serh-i-kaside-i-luccetu-l-esrar-hacibi. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Aramaya Dön

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kaynağa git

ŞERH-İ KASÎDE-İ LÜCCETÜ’L-ESRAR (HÂCİBÎ)

Yazar Hâcibî, Hacı Sâlih-zâde Halîl Hâcibî (d. ?/? - ö. 1240/1824)

Basım Tarihi 08/11/2021

Konu Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - şerh

Tür Kitap

Dil Belirlenmemiş dil

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası serh-i-kaside-i-luccetu-l-esrar-hacibi

Tarih 1798

Notlar Molla Câmî tarafından kaleme alınan ve 100 beyitten meydana gelenLüccetü’l-Esrâradlı kasidenin Hâcibî tarafından yapılan mensur şerhi. Molla Câmî’nin kaleme aldığıLüccetü’l-Esrâr,Emir Hüsrev-i Dihlevî’ninDeryâ-yı Ebrâradlı kasidesine nazire olarak yazılmış; tasavvufi semboller ve mecazlarla örülü bir eserdir. 100 beyitten oluşanLüccetü’l-Esrârkasidesinde, her beyitte din ve tasavvuf açısından önem arz eden konular işlenmiştir. Bu sebeple esere “Sırlar Denizi” manasına gelen Arapça “Lüccetü’l-Esrâr” ismi verilmiştir. Hâcibî de bu eseri şerh etmiş ve bu şerh “Şerh-i Kasîde-i Lüccetü’l-Esrâr” olarak adlandırılmıştır.Hâcibî eserin mukaddimesinde telif sebebi olarak okuyanların faydalanabilmesi ve kendisinden bir eser kalması isteğiyle bu eseri yazmaya cesaret ettiğini belirtmiştir. Hâcibî,Şerh-i Kasîde-i Lüccetü’l-Esrâr’ı Çıldır valisiyken vezirlik görevine atanan Sâbit Mehmed Paşa’yı tebrik etmek üzere 1798 yılında kaleme almıştır. Müellif, eserini oluştururken, Molla Câmî’ninLüccetü’l-Esrârkasidesi ileDürretü’l-Fâhirebaşta olmak üzere Arapça, Farsça ve Türkçe olarak yazılmış birçok eserden istifade etmiştir.Kasidede yer alan her bir mısradaki kelimelerin gramer yapısı ve sözlük anlamları üzerinde durulduktan sonra, bu mısralarda anlatılmak istenen asıl düşünce ve manalar “yani, murad, bundan murada, hasılı, hasıl-ı beyt” gibi geçiş kelimelerinin ardından özetlenerek verilmiştir. Hâcibî, klasik şerhe uygun olarak mısraların şerhi için gerekli gördüğü kelimelerin gramer yapısı ve anlamı üzerinde durduktan sonra beyt, beyt-i diger, kıta, mesnevi, şiir gibi terimlerle mısradaki anlama uygun düşen manzume örnekleri vererek şerhini pekiştirmeye çalışmıştır. Şair, bazen iktibas ettiği manzumenin kaynağını anarken bazen de hiçbir kaynak anmadan şerhinde kullanmaktadır. Hâcibî, eserini oluştururken manzum parçaların yanında zaman zaman araya mensur hikayeler de serpiştirmiştir. Klasik edebiyatımızın anlam dünyasına ait kimi kelime, kavram ya da mazmunlara dönük izahatlar yapar. Eserin sonlarına doğru Hâcibî’nin şerhinde yer yer tercüme özellikleri görülmüştür.Eserin mukaddime kısmında yer yer seci örnekleri bulunmakla beraber müzeyyen bir üslubun hakimiyetinden bahsedilemez. Şerhte sade bir dil kullanılmıştır. Eserin Fars dilinden bir şerh olması ve şarihin Arapça ve Farsça bilgisi bu dillerdeki kelimelerin çeşitli fonksiyonlarda eserde çokça yer almasına sebep olmuştur. Eserde yer yer dilde edebîlik oluşturma gayretleri göze çarpmaktadır. Şerhte Arapça ve Farsça gramer ıstılahları sıklıkla kullanılmıştır. Eserde kullanılan kimi Türkçe kelimeler Hâcibî’nin yaşadığı yüzyılda kullanılan bir kısmı artık günümüzde kullanılmamakta ya da değişim geçirmiş kelimelerdir. Hâcibî, yer yer kelimenin eş anlamlılarına yer vermekte ve kelimenin Türkçe, Arapça ve Farsça dillerindeki anlamlarını belirtmektedir. Esere yayımlanmış (Özkan 2017; Kardaş ve Ö. Kıyçak 2020) ve bir de yüksek lisans çalışmasına konu olmuştur (Bingöl 2018).Şairin biyografisi için bk. "Hâcibî, Hacı Sâlih-zâde Halîl Hâcibî ".Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Doç. Dr. Özgür KIYÇAK

Alfabesi Arap

Yapısı Manzum-Mensur

Niteliği Telif

Kaynakça Bingöl, Burçak (2018).Hâcibî ve Şerh-i Luccetü’l-Esrâr. (Yüksek Lisans Tezi). Kırıkkale: Kırıkkale Üniversitesi Hâcibî,Huccetu’l-Envâr Şerhi Luccatu’l-Esrâr, Milli Kütüphane, Ankara Adnan Ötüken İl Halk Kütüphanesi, 06 Hk 3893/1 ve 06 Hk 3893/2 Hâcibî,Şerh-i Kengerî, Milli Kütüphane 06 Mil Yz A82042. Hâcibî,Şerh-i Lüccetü’l-Esrâr. Beyazıt Devlet Kütüphanesi, Bayezid 25638/4. Hâcibî,Şerhü Kasîde-i Câmî.Çorum Hasan Paşa İl Halk Kütüphanesi, 19 Hk 889/4. Hâcibî,Şürûh-ı Mütûn-ı Selâse,. İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi (yer nu: 1896991.1) Hâcibî,Şerh-i Mütûn-ı Selâse.İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi (yer nu:081) (mütekerrir) Kardaş, Sedat ve Ö. Kıyçak (2020).Şerh-i Kaside-i Lüccetü’l-Esrâr. Erzurum: Fenomen Yay. Özder, Deva (2018).Hâcibî’nin (Hacı Sâlih-zâde) Şerh-i Yûsuf u Zelihâsı (İnceleme-Tenkitli Metin), (Doktora Tezi). Sakarya: Sakarya Üniversitesi Özkan, M. Ali (2017).Sırlar Denizi, Lüccetü’l-Esrâr. İstanbul: Semerkand Yay.

Atıf Bilgileri KIYÇAK, Özgür. "ŞERH-İ KASÎDE-İ LÜCCETÜ’L-ESRAR (HÂCİBÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/serh-i-kaside-i-luccetu-l-esrar-hacibi. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].