Yazar
Baba Ni‘metullâh b. Mahmûd en-Nahcuvânî (d. ?/? - ö. 920/1514)
Basım Tarihi
30/01/2022
Konu
Tekke Edebiyatı - tasavvufî tefsir
Tür
Kitap
Dil
Arapça
Dijital
Hayır
Yazma
Hayır
Kütüphane
Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası
el-fevatihu-l-ilahiyye-ve-l-mefatihu-l-gaybiyye-el-mudihatu-li-l-kur-aniyye-ve-l-hikemi-l-furkaniyye
Tarih
902/1496
Notlar
Bâbâ Ni‘metullâh-i Nahcuvânî’nin tasavvufî esaslar doğrultusunda yazdığı Arapça tefsir. Eser Tebriz’de 902/1496’da tamamlanmış ve iki ciltten oluşmaktadır.Eserin mukaddimesinde vahdet-i vücûd, seyr-i sülük yolları ve vahdet-i şühûddan bahsedilmiş, daha sonra Kur’ân’ın bütün ayetleri tefsir edilmiştir. Kur’an’ın bütün âyetlerinin tefsir edildiği ilk tasavvufî tefsir olan bu eseri müellif hiçbir tefsire başvurmadan yazmıştır. Müellif her sûreye içeriğine uygun düşen bir mukaddime ile başlamış, her sûrenin ihtiva ettiği ayetlerden alınacak dersi içeren bir hâtime ile bitirmiştir. Sûreler farklı konuları içerdikleri için her sûrenin mukaddimesi ve hâtimesi diğerlerinden farklıdır. Eserde hem zâhirî ve hem de tasavvufî tefsir eğilimi takip edilmiş, sürekli vahdet-i vücûd nazariyesi işlenmiş, rivâyet ve dirâyet tefsir örneklerine az yer verilmiştir. Baştan sona secili olan eserde müellif ayetleri kısa kelime ve cümlelerle tefsir etmiş, bazı sayfalarda dipnot kullanmış ve sûrelerin başında yer alan besmeleyi o sûrenin girişine uygun düşecek şekilde yorumlamış, eseri Kur’ân, hadis ve sahabe sözleriyle tefsir etmiştir. Müellif bütün eserlerinde olduğu gibi bu eserinde de vahdet-i vücûd, Allah’ın zatı, sıfatları, fiilleri, Allah-insan, Allah-âlem münasebeti gibi mevzuları ele almayı ihmal etmemiştir. Zahirî, işârî-sûfî ve nazarî-sûfî tefsir örnekleri bulunan eserde müellif işârî tefsir metodunu benimsediğini, esere ibret, varid, keşf ve iyan gözüyle bakılması gerektiğini beyan etmiştir. Nahcuvânî her ayeti ayrı ayrı tefsir etmesiyle ayetlerin bazı kelimeleri veya genel manaları üzerinde duran kendisinden önceki mutasavvıflardan ayrılmıştır. Eser sade, akıcı ve anlaşılır bir üslup ile yazılmış, çok teferruata girilmemiştir. Sarf-nahiv yönünden misallere az yer verilmiş, teşbih, atıf, seci ve cinas edebî sanatlara temas edilmiş, fıkhî mevzulara yer verilmemiştir. Tövbe, uzlet, havf, takvâ, tevekkül, tefviz, hulk, şükür, sabır, rıza, zikir, hikmet, velayet, vücûd ve vacibu’l-vücûd, fena-beka, tevhid gibi tasavvufî kavramların zikredildiği eserde Kur’ân’daki müşküller yeminler, misaller ve dil kurallarına tam anlamıyla değinilmemesi eksiklik olarak kabul edilmiştir.Eserin II. cildinin 901/1495 tarihli müellif hattı nüshası Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi’ndedir (III. Ahmed, nr. 61). Eserin ilk cildi 579, ikinci cildi 540 sayfadan oluşmaktadır.Tefsîru Nî'metillâholarak da yad edilen bu eser, 1326’da iki cilt olarak İstanbul’da basılmıştır. Adı geçen eser üzerine Ramazan Bayhan tarafından yüksek lisans (1997) ve Yaşar Kurt tarafından doktora tezi hazırlanmıştır (1998).Şairin biyografisi için bk. “Baba Nimetullah, Nimetullah Nahcıvanî”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN
978-9944-237-87-1
Madde Yazarı
Doç. Dr. Çetin Kaska
Alfabesi
Arap
Yapısı
Mensur
Niteliği
Tercüme
Kaynakça
Bayhan, Ramazan (1997).Ni`metullah b. Mahmut Nahcivani ve "el-Fevatihu`l-İlahiyye ve`l-Mefatihu`l-Gaybiyye" Adlı Eserinin Tahlili.Yüksek Lisans Tezi. Kayseri: Erciyes Üniversitesi.
Fîrûz Merdânî (1397). “Mu’arrifî-i Şeyh Bâbâ-i Nahcivânî ve Berresî-i ‘anâsır-i Sebkî ve Muhtevâî-i Nüsha-i Hettî-i Şerh-i Gülşen-i Râz-i Vey”, Neşriyye-i Nesr-i Pejûhî-i Edeb-i Fârsî, 43/21, s.155-175.
Kurt, Yaşar (1998).Nahcuvanî ve Tasavvufi Tefsiri. Doktora Tezi. Samsun: Ondokuz Mayıs Üniversitesi.
Kurt, Yaşar (2013). “Nimetullah bin Mahmud”,İslam Ansiklopedisi. C.33. İstanbul: TDV Yay. 132-133.
Atıf Bilgileri
Kaska, Çetin. "EL-FEVÂTİHU'L-İLÂHİYYE VE'L-MEFÂTÎHU'L-GAYBİYYE EL-MÛDIHATÜ Lİ'L-KUR'ÂNİYYE VE'L-HİKEMİ'L-FURKÂNİYYE (BABA Nİ'METULLÂH)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/el-fevatihu-l-ilahiyye-ve-l-mefatihu-l-gaybiyye-el-mudihatu-li-l-kur-aniyye-ve-l-hikemi-l-furkaniyye. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].
