TEMSİLÂT (MİRZA FETHALİ AHUNDZÂDE)

Name: TEMSİLÂT (MİRZA FETHALİ AHUNDZÂDE)
Author: Mirza Fethali Ahundzade (d. 1812 - ö. 10 Mart 1878)

İsim	TEMSİLÂT (MİRZA FETHALİ AHUNDZÂDE)
Yazar	Mirza Fethali Ahundzade (d. 1812 - ö. 10 Mart 1878)
Basım Tarihi:	30/05/2022
Konu	Yenileşme Dönemi Türk Edebiyatı - tiyatro
Tür	Kitap
Dil	Belirlenmemiş dil
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	temsilat-mirza-fethali-ahundzade-tees-1659
Tarih	1859
Notlar	Mirza Fethali Ahundzade’nin altı komedi ve bir modern hikaye (Aldanmış Kevakib)den oluşan tiyatro eseri. Ahunzade’ninTemsilâteseri Azerbaycan Türkçesinde, Arap alfabesiyle yazılmıştır. 1851’de Tiflis’te Kavkaz adlı gazetede Rusça olarak komedileri tefrika edilmeye başlanmış ve ilk kez 1853’te yine Rusça olarakKomedii Mirze Fetali Ahundovaadıyla Tiflis’te basılmıştır. İlk defa da Rusça olarak sahnelenmiştir.Ahundzade, tiyatro hakkındaki görüşlerini Fihrist-i Kitab başlıklı yazısını da ekleyerekTemsilâteserini Azerbaycan Türkçesinde 1859 yılında neşretmiştir. Onun bu eseri;Hékayet-i Molla İbrahimhelil Kimyager,Hékayet-i Mösyö Jordan Hekim-i Nebatat ve Derviş Mesteli Şah Cadukun-i Meşhur,Sergüzeşt-i Vezir-i Han-ı Lenkeran, Hekâyet-i Hırs-ı Ġuldurbasan, Sergüzeşt-i Merd-i Hesis (Hacı Ġara), Mürafie Vekillerinin Hékayetikomedilerinden veAldanmış Kevâkib (Hikâyet-i Yusuf Şah)hikayesinden oluşmaktadır. Ahundzade, 1850’deKimyager, Mösyö JordanveLenkeran Hanının Veziri’ni, 1852’deHırs-i Guldurbasan’ı, 1853’teHacı Gara’yı, 1855’teMurafie Vekilleri’ni, 1857 yılında iseAldanmış Kevâkib’i yazmıştır. Ahundzade’nin bu komedilerinde genel olarak halkın cehaleti, batıl inançlar, büyücülere ve sahte dervişlere inanma, eğitime değer verilmemesi, eşkıyalığın ve hırsızlığın yiğitlik sayılması, açgözlülük vb. gibi toplumsal sorunlar ele alınmıştır. Şöyle ki dört perdelikHekâyet-i Molla İbrahim Halil Kimyageradlı komedinin konusunu; sahtekâr bir derviş olan Molla İbrahim Halil’in iksirle bakırı gümüşe çevirdiğini söyleyerek parası olan insanları kandırıp bu insanların parasını alması, yine dört perdelikHekâyet-i Mösyö Jordan Hekim-i Nebatat ve Derviş MestaliŞahadlı komedinin konusunu; Şerefnisa Hanım’ın, nişanlısının, Parisli bilgin Mösyö Jordanla Paris’e gitmesini engellemek için ünlü büyücü Derviş Mestali Şah’a başvurması, üç perdelikHekâyet-i Hırs-ı Guldur Basanadlı komedinin konusunu; Bayram’ın, sevdiği kız Peyzad’ın bir başka adamla evlenmesini engellemek için o adama tuzak kurması ve en nihayetinde o tuzağa kendisinin düşmesi, dört perdelikSergüzeşt-i Vezir-i Han-ı Lenkeranadlı komedinin konusunu; Vezir’in gücü elde etmek için bir takım kötü işler yapması ve en nihayetinde yaptığı kötülüklerden dolayı vezirlikten azledilmesi, beş perdelikSergüzeşt-i Merd-i Hasis Hacı Karaadlı komedinin konusunu; aç gözlü tüccar Hacı Kara’nın daha fazla para kazanmak için mallarını eşkıyalarla birlikte kaçak yolla satmaya çalışması ve üç perdelikMuraffa Vekillerinin Hekâyetiadlı komedinin konusunu ise; hiç kimsesi kalmayan Sakine Hanım’a ölen ağabeyinden miras kalması ve mirasta hak sahibi olmayan kişilerin o mirası ele geçirmek için hilekâr avukatla türlü türlü oyunlar etmesi oluşturur.Aldanmış Kevâkibadlı hikâyede ise; bir gün Şah Abbas’a gökte Merrik ve Akrep’in birbirine yakınlaşacağı, bu yakınlaşmadan dolayı da İran’a ve onun şahına büyük bir felaket getireceği söylenir, şaha zararı önlemek için yerine bu felaketlere uğrayacak bir adamın geçirilmesi ve bunun üzerine olan hadiseler anlatılır. Yavuz Akpınar,Mirza Feth-Ali Ahund-zâde (Bütün Yönleriyle)adlı doktora tezinde; Ahundzade’nin, komedilerinde daha çok 19. yüzyılın başlarındaki Azerbaycan halkının hayatını mevzu olarak ele aldığını ve anlatılan olayların mekanını Azerbaycan olarak seçtiğini söyler. Akpınar, Ahundzade tarafından komedilerde canlandırılan tiplerin doğal, belli bir muhite ait tipler olduğunu, ele alınan bu tiplerin psikolojik derinlikleriyle değil aksine kolay anlaşılır tipler olarak canlandırıldığını ifade eder. Ayrıca, içtimaî hicvin ağır bastığı piyeslerinde genellikle müspet ve menfi olmak üzere iki tipin yer aldığını ve bu komedilerde kalıplaşmış tiplere rastlanmadığını da ekler. Akpınar, bu komedilerin halkı eğlendirirken düşündürdüğünü ve terbiye etmek amacını taşıdığını;Kimyager, Mösyö Jordan, GuldurbasanveLenkerankomedilerinin tam bir töre komedisi olduğunu; ancakHacı Kara’nın bir karakter komedisi taşıdığını,Murafaa Vekilleri’nin ise daha çok dramaya kaçan bir biçiminin olduğunu ifade eder. Ahundzade’ninTemsilâteserinde kullanılan dil, tıpkı komedilerinde yaratılan doğal tipler gibi Azerbaycan’ın halk kültürünü yansıtan bir dildir. Komedilerinde atasözü, deyimler ve beddualar sıklıkla yer alır.Mirza Fethali Ahundzade’ninTemsilâteseri yayımladığı andan itibaren İran, Rusya ve Avrupa gibi bölgelerde büyük bir etki uyandırmış, hızlıca çevrilmeye ve sahnelenmeye başlamıştır. Öyle ki Yavuz Akpınar,Temsilât’ın Farsça olarak basılmasının İran’da modern tiyatronun doğup gelişmesinin başlangıç noktası olarak kabul edildiğini dile getirmiştir. Yine Akpınar Türkçe neşrini yaptığıKomedilerkitabında, komedilerin neşri ile ilgili bilgiler vermiştir. Buna göre; Batı Avrupa’da Ahundzade ve eserleri hakkında ilk neşriyat Rusça metinlere dayanarak Almanya’da gerçekleştirilmiş,Temsilât’ın Farsça neşrinden yararlanılarak Avrupa’da yapılmış olan ilk tercüme, 1882’de W. Haggard ve G. Le Strange tarafından Londra’daThe Vazir of Lankoran(Lenkeran Hanının Veziri) adlıyla bastırılmış, Fransa’daki ilk tercüme Barbier de Meynar tarafından 1883’teLes Procureurs(Murafie Vekilleri) adıyla yayımlanmış ve 1886’da Meynar’la birlikte Stanislav Gvyard tarafındanMurafie Vekilleri, Hırs-ı GuldurbasanveKimyagerkomedileri çevrilmiştir. Ayrıca bu komediler Farsça metinleriyle birlikteTrois Comedies Françes…adıyla Paris’te bastırılmış, 1889’da ise Adolp WahramundMösyö Jordan’ı Viyana’da ve D. Lobeel ile Wittman daLenkeran Hanının Veziri’ni Leipzig’de Almanca olarak yayımlamıştır. Avrupa’daki en son neşir ise UNECO tarafından 1967’de Fransızca olarak Paris'te bastırılanComedies’dir. Avrupa’daki bu ilgiye rağmen, Ahundzade’nin komedileri Türkiye’de yeterince tanıtılmamış, yalnızcaLenkeran Hanının Veziriadlı komedi, Kurşunluzade Raşit tarafından AlmancadanLengeran Veziriadıyla Türkçeye çevrilerek 1932’de İstanbul’da basılmıştır. Bu tercüme hakkında Ahmet Caferoğlu’nun bir tenkidi neşredilmiştir.Yazarın biyografisi için bk. "Mirza Fethali Ahund-zâde".Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Araş. Gör. Seher Erenbaş Pehlivan
Alfabesi	Arap
Yapısı	Mensur
Niteliği	Telif
Kaynakça	Akpınar, Yavuz (1980).Mirza Feth-Ali Ahund-zâde (Bütün Yönleriyle). Doktora Tezi. Erzurum: Atatürk Üniversitesi. Akpınar, Yavuz (1988) (Haz.).Mirza Fethali Ahundzade: Komediler (Temsilât). İzmir/Bornova: Ege Üniversitesi Basımevi. Bozkurt, Sahil (2000) (Haz.).Mirza Fethali Ahundof: Sanatı, Yaşamı, Tüm Oyunları. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları. Memmedov, Nadir (hzl.) (1975).Mirzǝ Fǝthǝli Axundov: Komediyalar. Bakı: Maarif Neşriyyatı. Memmedov, Nadir (1978).M. F. Axundovun Realizmi.Bakı: Elm Neşriyyatı. Memmedov, Nadir (hzl.). (1987).Mirzǝ Fǝthǝli Ahundov Əsǝrlǝri.Bakı: Elm Neşriyyatı. Memmedov, Nadir (hzl.) (2004).Mirzǝ Fǝthǝli Axundzadǝ: Bǝdii vǝ Ədǝbi-Tǝnqidi Əsǝrlǝri.Bakı: Çaşıoğlu. Rustamli, Naila (2016).M. F. Ahundzade’nin Felsefi ve Toplumsal Görüşleri.Yüksek Lisans Tezi. Marmara Üniversitesi.
Atıf Bilgileri	Erenbaş Pehlivan, Seher. "TEMSİLÂT (MİRZA FETHALİ AHUNDZÂDE)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/temsilat-mirza-fethali-ahundzade-tees-1659. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Aramaya Dön

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kaynağa git

TEMSİLÂT (MİRZA FETHALİ AHUNDZÂDE)

Yazar Mirza Fethali Ahundzade (d. 1812 - ö. 10 Mart 1878)

Basım Tarihi 30/05/2022

Konu Yenileşme Dönemi Türk Edebiyatı - tiyatro

Tür Kitap

Dil Belirlenmemiş dil

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası temsilat-mirza-fethali-ahundzade-tees-1659

Tarih 1859

Notlar Mirza Fethali Ahundzade’nin altı komedi ve bir modern hikaye (Aldanmış Kevakib)den oluşan tiyatro eseri. Ahunzade’ninTemsilâteseri Azerbaycan Türkçesinde, Arap alfabesiyle yazılmıştır. 1851’de Tiflis’te Kavkaz adlı gazetede Rusça olarak komedileri tefrika edilmeye başlanmış ve ilk kez 1853’te yine Rusça olarakKomedii Mirze Fetali Ahundovaadıyla Tiflis’te basılmıştır. İlk defa da Rusça olarak sahnelenmiştir.Ahundzade, tiyatro hakkındaki görüşlerini Fihrist-i Kitab başlıklı yazısını da ekleyerekTemsilâteserini Azerbaycan Türkçesinde 1859 yılında neşretmiştir. Onun bu eseri;Hékayet-i Molla İbrahimhelil Kimyager,Hékayet-i Mösyö Jordan Hekim-i Nebatat ve Derviş Mesteli Şah Cadukun-i Meşhur,Sergüzeşt-i Vezir-i Han-ı Lenkeran, Hekâyet-i Hırs-ı Ġuldurbasan, Sergüzeşt-i Merd-i Hesis (Hacı Ġara), Mürafie Vekillerinin Hékayetikomedilerinden veAldanmış Kevâkib (Hikâyet-i Yusuf Şah)hikayesinden oluşmaktadır. Ahundzade, 1850’deKimyager, Mösyö JordanveLenkeran Hanının Veziri’ni, 1852’deHırs-i Guldurbasan’ı, 1853’teHacı Gara’yı, 1855’teMurafie Vekilleri’ni, 1857 yılında iseAldanmış Kevâkib’i yazmıştır. Ahundzade’nin bu komedilerinde genel olarak halkın cehaleti, batıl inançlar, büyücülere ve sahte dervişlere inanma, eğitime değer verilmemesi, eşkıyalığın ve hırsızlığın yiğitlik sayılması, açgözlülük vb. gibi toplumsal sorunlar ele alınmıştır. Şöyle ki dört perdelikHekâyet-i Molla İbrahim Halil Kimyageradlı komedinin konusunu; sahtekâr bir derviş olan Molla İbrahim Halil’in iksirle bakırı gümüşe çevirdiğini söyleyerek parası olan insanları kandırıp bu insanların parasını alması, yine dört perdelikHekâyet-i Mösyö Jordan Hekim-i Nebatat ve Derviş MestaliŞahadlı komedinin konusunu; Şerefnisa Hanım’ın, nişanlısının, Parisli bilgin Mösyö Jordanla Paris’e gitmesini engellemek için ünlü büyücü Derviş Mestali Şah’a başvurması, üç perdelikHekâyet-i Hırs-ı Guldur Basanadlı komedinin konusunu; Bayram’ın, sevdiği kız Peyzad’ın bir başka adamla evlenmesini engellemek için o adama tuzak kurması ve en nihayetinde o tuzağa kendisinin düşmesi, dört perdelikSergüzeşt-i Vezir-i Han-ı Lenkeranadlı komedinin konusunu; Vezir’in gücü elde etmek için bir takım kötü işler yapması ve en nihayetinde yaptığı kötülüklerden dolayı vezirlikten azledilmesi, beş perdelikSergüzeşt-i Merd-i Hasis Hacı Karaadlı komedinin konusunu; aç gözlü tüccar Hacı Kara’nın daha fazla para kazanmak için mallarını eşkıyalarla birlikte kaçak yolla satmaya çalışması ve üç perdelikMuraffa Vekillerinin Hekâyetiadlı komedinin konusunu ise; hiç kimsesi kalmayan Sakine Hanım’a ölen ağabeyinden miras kalması ve mirasta hak sahibi olmayan kişilerin o mirası ele geçirmek için hilekâr avukatla türlü türlü oyunlar etmesi oluşturur.Aldanmış Kevâkibadlı hikâyede ise; bir gün Şah Abbas’a gökte Merrik ve Akrep’in birbirine yakınlaşacağı, bu yakınlaşmadan dolayı da İran’a ve onun şahına büyük bir felaket getireceği söylenir, şaha zararı önlemek için yerine bu felaketlere uğrayacak bir adamın geçirilmesi ve bunun üzerine olan hadiseler anlatılır. Yavuz Akpınar,Mirza Feth-Ali Ahund-zâde (Bütün Yönleriyle)adlı doktora tezinde; Ahundzade’nin, komedilerinde daha çok 19. yüzyılın başlarındaki Azerbaycan halkının hayatını mevzu olarak ele aldığını ve anlatılan olayların mekanını Azerbaycan olarak seçtiğini söyler. Akpınar, Ahundzade tarafından komedilerde canlandırılan tiplerin doğal, belli bir muhite ait tipler olduğunu, ele alınan bu tiplerin psikolojik derinlikleriyle değil aksine kolay anlaşılır tipler olarak canlandırıldığını ifade eder. Ayrıca, içtimaî hicvin ağır bastığı piyeslerinde genellikle müspet ve menfi olmak üzere iki tipin yer aldığını ve bu komedilerde kalıplaşmış tiplere rastlanmadığını da ekler. Akpınar, bu komedilerin halkı eğlendirirken düşündürdüğünü ve terbiye etmek amacını taşıdığını;Kimyager, Mösyö Jordan, GuldurbasanveLenkerankomedilerinin tam bir töre komedisi olduğunu; ancakHacı Kara’nın bir karakter komedisi taşıdığını,Murafaa Vekilleri’nin ise daha çok dramaya kaçan bir biçiminin olduğunu ifade eder. Ahundzade’ninTemsilâteserinde kullanılan dil, tıpkı komedilerinde yaratılan doğal tipler gibi Azerbaycan’ın halk kültürünü yansıtan bir dildir. Komedilerinde atasözü, deyimler ve beddualar sıklıkla yer alır.Mirza Fethali Ahundzade’ninTemsilâteseri yayımladığı andan itibaren İran, Rusya ve Avrupa gibi bölgelerde büyük bir etki uyandırmış, hızlıca çevrilmeye ve sahnelenmeye başlamıştır. Öyle ki Yavuz Akpınar,Temsilât’ın Farsça olarak basılmasının İran’da modern tiyatronun doğup gelişmesinin başlangıç noktası olarak kabul edildiğini dile getirmiştir. Yine Akpınar Türkçe neşrini yaptığıKomedilerkitabında, komedilerin neşri ile ilgili bilgiler vermiştir. Buna göre; Batı Avrupa’da Ahundzade ve eserleri hakkında ilk neşriyat Rusça metinlere dayanarak Almanya’da gerçekleştirilmiş,Temsilât’ın Farsça neşrinden yararlanılarak Avrupa’da yapılmış olan ilk tercüme, 1882’de W. Haggard ve G. Le Strange tarafından Londra’daThe Vazir of Lankoran(Lenkeran Hanının Veziri) adlıyla bastırılmış, Fransa’daki ilk tercüme Barbier de Meynar tarafından 1883’teLes Procureurs(Murafie Vekilleri) adıyla yayımlanmış ve 1886’da Meynar’la birlikte Stanislav Gvyard tarafındanMurafie Vekilleri, Hırs-ı GuldurbasanveKimyagerkomedileri çevrilmiştir. Ayrıca bu komediler Farsça metinleriyle birlikteTrois Comedies Françes…adıyla Paris’te bastırılmış, 1889’da ise Adolp WahramundMösyö Jordan’ı Viyana’da ve D. Lobeel ile Wittman daLenkeran Hanının Veziri’ni Leipzig’de Almanca olarak yayımlamıştır. Avrupa’daki en son neşir ise UNECO tarafından 1967’de Fransızca olarak Paris'te bastırılanComedies’dir. Avrupa’daki bu ilgiye rağmen, Ahundzade’nin komedileri Türkiye’de yeterince tanıtılmamış, yalnızcaLenkeran Hanının Veziriadlı komedi, Kurşunluzade Raşit tarafından AlmancadanLengeran Veziriadıyla Türkçeye çevrilerek 1932’de İstanbul’da basılmıştır. Bu tercüme hakkında Ahmet Caferoğlu’nun bir tenkidi neşredilmiştir.Yazarın biyografisi için bk. "Mirza Fethali Ahund-zâde".Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Araş. Gör. Seher Erenbaş Pehlivan

Alfabesi Arap

Yapısı Mensur

Niteliği Telif

Kaynakça Akpınar, Yavuz (1980).Mirza Feth-Ali Ahund-zâde (Bütün Yönleriyle). Doktora Tezi. Erzurum: Atatürk Üniversitesi. Akpınar, Yavuz (1988) (Haz.).Mirza Fethali Ahundzade: Komediler (Temsilât). İzmir/Bornova: Ege Üniversitesi Basımevi. Bozkurt, Sahil (2000) (Haz.).Mirza Fethali Ahundof: Sanatı, Yaşamı, Tüm Oyunları. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları. Memmedov, Nadir (hzl.) (1975).Mirzǝ Fǝthǝli Axundov: Komediyalar. Bakı: Maarif Neşriyyatı. Memmedov, Nadir (1978).M. F. Axundovun Realizmi.Bakı: Elm Neşriyyatı. Memmedov, Nadir (hzl.). (1987).Mirzǝ Fǝthǝli Ahundov Əsǝrlǝri.Bakı: Elm Neşriyyatı. Memmedov, Nadir (hzl.) (2004).Mirzǝ Fǝthǝli Axundzadǝ: Bǝdii vǝ Ədǝbi-Tǝnqidi Əsǝrlǝri.Bakı: Çaşıoğlu. Rustamli, Naila (2016).M. F. Ahundzade’nin Felsefi ve Toplumsal Görüşleri.Yüksek Lisans Tezi. Marmara Üniversitesi.

Atıf Bilgileri Erenbaş Pehlivan, Seher. "TEMSİLÂT (MİRZA FETHALİ AHUNDZÂDE)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/temsilat-mirza-fethali-ahundzade-tees-1659. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].