FETHÜ’L-BÂB VE REF’U’L-HİCÂB (HÜDÂYÎ)

Name: FETHÜ’L-BÂB VE REF’U’L-HİCÂB (HÜDÂYÎ)
Author: Hüdâyî, Azîz Mahmûd (d. 948/1541 - ö. 1038/1628)

İsim	FETHÜ’L-BÂB VE REF’U’L-HİCÂB (HÜDÂYÎ)
Yazar	Hüdâyî, Azîz Mahmûd (d. 948/1541 - ö. 1038/1628)
Basım Tarihi:	06/07/2022
Konu	Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - tasavvuf ahlâkı
Tür	Kitap
Dil	Arapça
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	fethu-l-bab-ve-ref-u-l-hicab-hudayi
Tarih	1016/1607
Notlar	Hüdâyî’nin Fethu’l-bâb ve ref’u’l-hıcâb (kapının açılması ve perdenin kalkması), isminden de anlaşılacağı üzere bir takım ince ve derin tasavvufî hakikatleri anlatan, 8-10 varaklık Arapça küçük bir risâlesi. Eser üç bölümden meydana gelmektedir.Birinci BölümBu bölüm insanın yaratılış sırrı hakkındadır. İnsanın yaratılışıyla ilgili olarak müellif der ki: Allah Teâlâ insanı kerîm iki eliyle yarattı ve onu iki âlemde her şeyin efendisi kıldı. Allah insanın dışındaki varlıkları, melekler ve cennet ile ona taalluk eden konuları sağ eliyle; yani cemal sıfatıyla; şeytanlar, cehennem ve ona taalluk edenleri ise sol eliyle; yani celal sıfatıyla yarattı. Her cins kendi aslına döner. İnsanoğlu Cenâb-ı Hakk’ın iki eliyle; cemal ve celal sıfatıyla yarattığı bir varlıktır. Bu yüzden onda celal ve cemal birlikte zâhir olur. İnsan hem hayra, cemale, iyilik ve imana hem de şerre, kötülük ve celale yatkındır.İkinci BölümBu bölümde tevbe konusuna yer verilir. Tevbenin her hâl ve makamın aslı, her fazilet ve kemâlin esası olduğuna vurgu yapılır. Tevbenin başlangıcının; davranış, irade ve söz olarak malayaniyi terk; nihayetinin ise tam bir zühdle her şeyden kesilip Allah’a yönelmek olduğu belirtilir. Hatta zühdün hakikatinin Allah’tan başka her şeyden kat’-ı nazar anlamına geldiği ifade edilir. Nefsin açık ve gizli hazlarını engellemek için mücâhedenin gerekliliğinden bahsedilir.Üçüncü BölümBu bölümde insanın câmiiyyet özelliğiyle sırr-ı ilâhî için tercih edilmesi konusuna yer verilir. Meryem sûresi, 67. âyet-i kerimeye imtisâlen insanoğlunun hiçbir şey değilken yaratılmış olduğunu düşünmesi istenir: “İnsan düşünmez mi ki, daha önce hiçbir şey değilken biz onu yaratmışızdır?”. İnsanın mükerrem ve ahsen-i takvim sırrıyla yaratılarak ilahi emaneti yüklenmeye hazır hale getirildiğinden bahsedilerek Cenab-ı Hakk’ın yeryüzünde halifesi olduğu anlatılır. İnsanın beş hakikati cem eden özelliğine dikkat çekilir. Onlar da melekî hayvânî, nebâtî, cemâdî ve hakîkat-i câmia özellikleridir.Eser tenbih ve vasiyet başlığı altında iki ayrı bölüm halinde kısa uyarılarla son bulmaktadır.NüshalarıKöprülü Ktp. 1583/4 (İstinsah, 1016), 3K 708/2; H. Selim Ağa-Hüdâyî 271/3 (İstinsah, 1037), 254; Süleymaniye Aşir Efendi 450/12; Süleymaniye Antalya Tekelioğlu 786/9; Süleymaniye Hacı Mahmud Efendi 2686; Süleymaniye Pertev Paşa 238, 622, 643; Süleymaniye Şehid Ali Paşa 1359; Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 653/5; Süleymaniye Esad Efendi 1654/6, 3586/4, 3672, 3789, 3808; Süleymaniye Halet Efendi 93/9; Süleymaniye H. Hüsnü Paşa 812/3; Süleymaniye İbrahim Efendi 877/2; Süleymaniye Lala İsmail 190/2, 207/5; İ.Ü. Ktp. A.y. 1562/4, 2866/7, 4169; Bâyezid 8003/5, 3710/5; Bursa İnebey Yazma Eser Ktp. Câmii Kebîr (Ulu Cami) 1751/3, 1752/4; Bursa Haraççıoğlu 856/5; Tekeli Halk Ktp. 786; Kastamonu Yazma Eser Ktp. KHK 3677/03.Müellifin biyografisi için bk. “Hüdâyî, Azîz Mahmûd”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Prof. Dr. Hasan Kamil YILMAZ
Alfabesi	Arap
Yapısı	Mensur
Niteliği	Telif
Kaynakça	Ertan, Mehmet Emin (2001).Aziz Mahmud Hüdâyi.İstanbul: Şule Yayınları. Şenocak, Kemaleddin (1970).Kutb-ul Ârifîn Seyyid Aziz Mahmud Hüdâyî (k.s) Hayatı-Menakıbı-Eserleri.İstanbul: İslam Neşriyatı. Tezeren, Ziver (1984).Seyyid Azîz Mahmûd Hüdâyî Hayâtı, Şahsiyeti, Tarîkatı ve Eserleri.İstanbul: Edebiyat Fakültesi Basımevi. Yılmaz, Hasan Kamil (1991). “Aziz Mahmud Hüdâyî”. İslam Ansiklopedisi. C.4. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. 338-340. Yılmaz, Hasan Kamil (2007).Azîz Mahmûd Hüdâyî Hayatı- Eserleri- Tarîkati.İstanbul: Erkam Yayınları. Yılmaz, Hasan Kamil (2016).Azîz Mahmûd Hüdâyî.Ankara: DİB Yayınları.
Atıf Bilgileri	YILMAZ, Hasan Kamil. "FETHÜ’L-BÂB VE REF’U’L-HİCÂB (HÜDÂYÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/fethu-l-bab-ve-ref-u-l-hicab-hudayi. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Aramaya Dön

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kaynağa git

FETHÜ’L-BÂB VE REF’U’L-HİCÂB (HÜDÂYÎ)

Yazar Hüdâyî, Azîz Mahmûd (d. 948/1541 - ö. 1038/1628)

Basım Tarihi 06/07/2022

Konu Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - tasavvuf ahlâkı

Tür Kitap

Dil Arapça

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası fethu-l-bab-ve-ref-u-l-hicab-hudayi

Tarih 1016/1607

Notlar Hüdâyî’nin Fethu’l-bâb ve ref’u’l-hıcâb (kapının açılması ve perdenin kalkması), isminden de anlaşılacağı üzere bir takım ince ve derin tasavvufî hakikatleri anlatan, 8-10 varaklık Arapça küçük bir risâlesi. Eser üç bölümden meydana gelmektedir.Birinci BölümBu bölüm insanın yaratılış sırrı hakkındadır. İnsanın yaratılışıyla ilgili olarak müellif der ki: Allah Teâlâ insanı kerîm iki eliyle yarattı ve onu iki âlemde her şeyin efendisi kıldı. Allah insanın dışındaki varlıkları, melekler ve cennet ile ona taalluk eden konuları sağ eliyle; yani cemal sıfatıyla; şeytanlar, cehennem ve ona taalluk edenleri ise sol eliyle; yani celal sıfatıyla yarattı. Her cins kendi aslına döner. İnsanoğlu Cenâb-ı Hakk’ın iki eliyle; cemal ve celal sıfatıyla yarattığı bir varlıktır. Bu yüzden onda celal ve cemal birlikte zâhir olur. İnsan hem hayra, cemale, iyilik ve imana hem de şerre, kötülük ve celale yatkındır.İkinci BölümBu bölümde tevbe konusuna yer verilir. Tevbenin her hâl ve makamın aslı, her fazilet ve kemâlin esası olduğuna vurgu yapılır. Tevbenin başlangıcının; davranış, irade ve söz olarak malayaniyi terk; nihayetinin ise tam bir zühdle her şeyden kesilip Allah’a yönelmek olduğu belirtilir. Hatta zühdün hakikatinin Allah’tan başka her şeyden kat’-ı nazar anlamına geldiği ifade edilir. Nefsin açık ve gizli hazlarını engellemek için mücâhedenin gerekliliğinden bahsedilir.Üçüncü BölümBu bölümde insanın câmiiyyet özelliğiyle sırr-ı ilâhî için tercih edilmesi konusuna yer verilir. Meryem sûresi, 67. âyet-i kerimeye imtisâlen insanoğlunun hiçbir şey değilken yaratılmış olduğunu düşünmesi istenir: “İnsan düşünmez mi ki, daha önce hiçbir şey değilken biz onu yaratmışızdır?”. İnsanın mükerrem ve ahsen-i takvim sırrıyla yaratılarak ilahi emaneti yüklenmeye hazır hale getirildiğinden bahsedilerek Cenab-ı Hakk’ın yeryüzünde halifesi olduğu anlatılır. İnsanın beş hakikati cem eden özelliğine dikkat çekilir. Onlar da melekî hayvânî, nebâtî, cemâdî ve hakîkat-i câmia özellikleridir.Eser tenbih ve vasiyet başlığı altında iki ayrı bölüm halinde kısa uyarılarla son bulmaktadır.NüshalarıKöprülü Ktp. 1583/4 (İstinsah, 1016), 3K 708/2; H. Selim Ağa-Hüdâyî 271/3 (İstinsah, 1037), 254; Süleymaniye Aşir Efendi 450/12; Süleymaniye Antalya Tekelioğlu 786/9; Süleymaniye Hacı Mahmud Efendi 2686; Süleymaniye Pertev Paşa 238, 622, 643; Süleymaniye Şehid Ali Paşa 1359; Süleymaniye Hacı Beşir Ağa 653/5; Süleymaniye Esad Efendi 1654/6, 3586/4, 3672, 3789, 3808; Süleymaniye Halet Efendi 93/9; Süleymaniye H. Hüsnü Paşa 812/3; Süleymaniye İbrahim Efendi 877/2; Süleymaniye Lala İsmail 190/2, 207/5; İ.Ü. Ktp. A.y. 1562/4, 2866/7, 4169; Bâyezid 8003/5, 3710/5; Bursa İnebey Yazma Eser Ktp. Câmii Kebîr (Ulu Cami) 1751/3, 1752/4; Bursa Haraççıoğlu 856/5; Tekeli Halk Ktp. 786; Kastamonu Yazma Eser Ktp. KHK 3677/03.Müellifin biyografisi için bk. “Hüdâyî, Azîz Mahmûd”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Prof. Dr. Hasan Kamil YILMAZ

Alfabesi Arap

Yapısı Mensur

Niteliği Telif

Kaynakça Ertan, Mehmet Emin (2001).Aziz Mahmud Hüdâyi.İstanbul: Şule Yayınları. Şenocak, Kemaleddin (1970).Kutb-ul Ârifîn Seyyid Aziz Mahmud Hüdâyî (k.s) Hayatı-Menakıbı-Eserleri.İstanbul: İslam Neşriyatı. Tezeren, Ziver (1984).Seyyid Azîz Mahmûd Hüdâyî Hayâtı, Şahsiyeti, Tarîkatı ve Eserleri.İstanbul: Edebiyat Fakültesi Basımevi. Yılmaz, Hasan Kamil (1991). “Aziz Mahmud Hüdâyî”. İslam Ansiklopedisi. C.4. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. 338-340. Yılmaz, Hasan Kamil (2007).Azîz Mahmûd Hüdâyî Hayatı- Eserleri- Tarîkati.İstanbul: Erkam Yayınları. Yılmaz, Hasan Kamil (2016).Azîz Mahmûd Hüdâyî.Ankara: DİB Yayınları.

Atıf Bilgileri YILMAZ, Hasan Kamil. "FETHÜ’L-BÂB VE REF’U’L-HİCÂB (HÜDÂYÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/fethu-l-bab-ve-ref-u-l-hicab-hudayi. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].