RİSÂLE-İ ZİKRULLAH (AKŞEMSEDDİN)

Name: RİSÂLE-İ ZİKRULLAH (AKŞEMSEDDİN)
Author: Akşemseddin, Şemseddin Muhammed (d. 792/1390 - ö. 863/1459)

İsim	RİSÂLE-İ ZİKRULLAH (AKŞEMSEDDİN)
Yazar	Akşemseddin, Şemseddin Muhammed (d. 792/1390 - ö. 863/1459)
Basım Tarihi:	29/11/2021
Konu	Tekke Edebiyatı - dinî-tasavvufî risale
Tür	Kitap
Dil	Arapça
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	risale-i-zikrullah-aksemseddin
Tarih	?/?
Notlar	Bayramiyye tarikatının Şemsiyye şubesinin kurucusu Akşemseddin Muhammed b. Hamza'nın Allah'ı zikretmenin keyfiyetiyle ilgili konuları anlattığı dinî-tasavvufî içerikli eseri. Risalenin dili Arapça, yazım türü mensurdur.Risale-i Zikrullah'ın içeriğini zikrin faziletleri, zikir usüllerinden cehrî (sesli) ve hafî (sessiz) zikrin efdaliyyeti, sema ve vecd konuları oluşturmaktadır.Akşemseddin’in, risalede âyet ve hadislerin yanı sıra dönemin önemli hadis, tefsir, fıkıh ve tasavvuf kitaplarına atıf yaptığı görülür.Risale'de kullanılan kaynaklar:Tefsir-i Beyzâvî, Keşşâf, Mesâbîhu’s-Sünne, Ravzatü’l-Ulemâ, et-Teysîr fi’t-Tefsîr, Reyhânetü’l-Kulûb, el-Fetâva’l-Bezzâziyye, el-Hidâye, el-İnâye, İhyâu 'Ulûmiddîn, Avârifü’l-Maârif, Mesnevî, Tahâvî, Ebû İshâk Kelâbâzî ve Ebu’l-Hasan Harakânî'dir.Akşemseddin, risaleye zikir kelimesinin sözlük ve terim anlamlarını vererek başlar. Zikir sözlükte unutmanın zıddı yani hatırlamaktır. Istılahta ise salih amellerin tamamı Allah'ı zikir kapsamına girmektedir. Akşemseddin'e göre umumî örfte zikir denince akla "lâ ilâhe illallah" zikri gelir. Efendimiz'in (sav) telkin ettiği, ondan bir anane olarak günümüze kadar gelen zikir de budur. Mutasavvıflar çoğunlukla "lâ ilahe illallah" kelimesi ve Allah lafzıyla zikretseler de tarikatlarda Allah'ın farklı isim ve sıfatlarıyla da zikirler yapılmaktadır. Akşemseddin'e göre meşayıh, zikrin sesli ya da sessiz olması konusunda ihtilaf etmiştir. Bunun temel sebebi meşreb farklılığıdır. Dolayısıyla hangisinin daha faziletli olduğu kişiye ve hale göre farklılık gösterir. Mesela riya korkusu olan kişi için hafî zikir daha faziletlidir. Eğer riya endişesi yoksa zikrin cehrî yapılması makbuldür. Akşemseddin, risalede cehrî zikrin caiz oluşuyla ilgili Kur’an ve sünnetten deliller getirip bunları tefsir ve fıkıh kaynaklarına atıfla izah eder. Ardından cehrî zikri inkâr edenlerin delillerini tek tek ele alır ve bu delillerin cehrî zikri menetmediğini ilgili kaynaklara dayanarak açıklar. Son bölümde ise semâ ve vecdin çeşitlerini ve bunlara taalluk eden hükümleri açıklayarak risaleyi tamamlar.Eserin günümüzde tespit edilen iki nüshası bulunmaktadır.Risale'yle ilgili bir tahkik (Alyounes 2017) ve bir de tahlil-tercüme (Çatak ve Vural 2019) çalışması yapılmıştır.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Araş. Gör. Harun ALKAN
Alfabesi	Arap
Yapısı	Mensur
Niteliği	Telif
Kaynakça	Akşemseddin, Muhammed b. Hamza.Rizâle-i Zikrullah. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Pertev Paşa Kitaplığı. 260, 43b-48a; İstanbul: Millet Kütüphanesi Ali Emîri Kitaplığı. 4318/12. 130a-143b. Alyounes, Hafel (2017). "Akşemseddin ve Risâletühü fî Zikrullah".II. Uluslararası Hacı Bayram-ı Velî Sempozyumu Bildiriler Kitabı.Ankara: Kalem Neşriyat. 97-118. Çatak, Adem ve Ahmet Vural (2019). "Akşemseddin’in Risâle-i Zikrullah Adlı Eserinin Tercümesi ve Tahlili".AKADEMİAR Akademik İslam Araştırmaları Dergisi7 (Aralık): 13-48 .
Atıf Bilgileri	ALKAN, Harun. "RİSÂLE-İ ZİKRULLAH (AKŞEMSEDDİN)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/risale-i-zikrullah-aksemseddin. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Aramaya Dön

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kaynağa git

RİSÂLE-İ ZİKRULLAH (AKŞEMSEDDİN)

Yazar Akşemseddin, Şemseddin Muhammed (d. 792/1390 - ö. 863/1459)

Basım Tarihi 29/11/2021

Konu Tekke Edebiyatı - dinî-tasavvufî risale

Tür Kitap

Dil Arapça

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası risale-i-zikrullah-aksemseddin

Tarih ?/?

Notlar Bayramiyye tarikatının Şemsiyye şubesinin kurucusu Akşemseddin Muhammed b. Hamza'nın Allah'ı zikretmenin keyfiyetiyle ilgili konuları anlattığı dinî-tasavvufî içerikli eseri. Risalenin dili Arapça, yazım türü mensurdur.Risale-i Zikrullah'ın içeriğini zikrin faziletleri, zikir usüllerinden cehrî (sesli) ve hafî (sessiz) zikrin efdaliyyeti, sema ve vecd konuları oluşturmaktadır.Akşemseddin’in, risalede âyet ve hadislerin yanı sıra dönemin önemli hadis, tefsir, fıkıh ve tasavvuf kitaplarına atıf yaptığı görülür.Risale'de kullanılan kaynaklar:Tefsir-i Beyzâvî, Keşşâf, Mesâbîhu’s-Sünne, Ravzatü’l-Ulemâ, et-Teysîr fi’t-Tefsîr, Reyhânetü’l-Kulûb, el-Fetâva’l-Bezzâziyye, el-Hidâye, el-İnâye, İhyâu 'Ulûmiddîn, Avârifü’l-Maârif, Mesnevî, Tahâvî, Ebû İshâk Kelâbâzî ve Ebu’l-Hasan Harakânî'dir.Akşemseddin, risaleye zikir kelimesinin sözlük ve terim anlamlarını vererek başlar. Zikir sözlükte unutmanın zıddı yani hatırlamaktır. Istılahta ise salih amellerin tamamı Allah'ı zikir kapsamına girmektedir. Akşemseddin'e göre umumî örfte zikir denince akla "lâ ilâhe illallah" zikri gelir. Efendimiz'in (sav) telkin ettiği, ondan bir anane olarak günümüze kadar gelen zikir de budur. Mutasavvıflar çoğunlukla "lâ ilahe illallah" kelimesi ve Allah lafzıyla zikretseler de tarikatlarda Allah'ın farklı isim ve sıfatlarıyla da zikirler yapılmaktadır. Akşemseddin'e göre meşayıh, zikrin sesli ya da sessiz olması konusunda ihtilaf etmiştir. Bunun temel sebebi meşreb farklılığıdır. Dolayısıyla hangisinin daha faziletli olduğu kişiye ve hale göre farklılık gösterir. Mesela riya korkusu olan kişi için hafî zikir daha faziletlidir. Eğer riya endişesi yoksa zikrin cehrî yapılması makbuldür. Akşemseddin, risalede cehrî zikrin caiz oluşuyla ilgili Kur’an ve sünnetten deliller getirip bunları tefsir ve fıkıh kaynaklarına atıfla izah eder. Ardından cehrî zikri inkâr edenlerin delillerini tek tek ele alır ve bu delillerin cehrî zikri menetmediğini ilgili kaynaklara dayanarak açıklar. Son bölümde ise semâ ve vecdin çeşitlerini ve bunlara taalluk eden hükümleri açıklayarak risaleyi tamamlar.Eserin günümüzde tespit edilen iki nüshası bulunmaktadır.Risale'yle ilgili bir tahkik (Alyounes 2017) ve bir de tahlil-tercüme (Çatak ve Vural 2019) çalışması yapılmıştır.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Araş. Gör. Harun ALKAN

Alfabesi Arap

Yapısı Mensur

Niteliği Telif

Kaynakça Akşemseddin, Muhammed b. Hamza.Rizâle-i Zikrullah. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Pertev Paşa Kitaplığı. 260, 43b-48a; İstanbul: Millet Kütüphanesi Ali Emîri Kitaplığı. 4318/12. 130a-143b. Alyounes, Hafel (2017). "Akşemseddin ve Risâletühü fî Zikrullah".II. Uluslararası Hacı Bayram-ı Velî Sempozyumu Bildiriler Kitabı.Ankara: Kalem Neşriyat. 97-118. Çatak, Adem ve Ahmet Vural (2019). "Akşemseddin’in Risâle-i Zikrullah Adlı Eserinin Tercümesi ve Tahlili".AKADEMİAR Akademik İslam Araştırmaları Dergisi7 (Aralık): 13-48 .

Atıf Bilgileri ALKAN, Harun. "RİSÂLE-İ ZİKRULLAH (AKŞEMSEDDİN)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/risale-i-zikrullah-aksemseddin. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].