LEVÂMİ'U'L-GURER ŞERHU FERÂ'İDİ'D-DÜRER (MOLLÂ GÜRÂNÎ)

Name: LEVÂMİ'U'L-GURER ŞERHU FERÂ'İDİ'D-DÜRER (MOLLÂ GÜRÂNÎ)
Author: Mollâ Gürânî, Şemseddîn Ahmed (d. 813/1410 - ö. 893/1488)

İsim	LEVÂMİ'U'L-GURER ŞERHU FERÂ'İDİ'D-DÜRER (MOLLÂ GÜRÂNÎ)
Yazar	Mollâ Gürânî, Şemseddîn Ahmed (d. 813/1410 - ö. 893/1488)
Basım Tarihi:	07/11/2021
Konu	Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - kaside şerhi
Tür	Kitap
Dil	Arapça
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	levami-u-l-gurer-serhu-fera-idi-d-durer-molla-gurani
Tarih	884/1479-80
Notlar	Mollâ Gürânî'nin, Ahmed bin Muhammed bin Sa'îd bin İmrân eş-Şer'abî el-Yemenî (ö. 1435-36?)'nin kıraat ilmi hakkındaki kasidesine yazdığı Arapça şerh. Kaside şairinin adının başında “Fadl” olması (Ünal 2014) ve nisbesinin de "el-Yümnî" şeklinde verilmesi yanlıştır (Göksu 2007: 34; Ünal 2014).Ahmedel-Yemenî, kırâ'at-ı selâse (Kur'an'ın üç türlü okuma usulü)olarak adlandırılan ve Ebû Ca‘fer el-Kârî (ö. 747-48), Ya‘kûb el-Hadramî (ö. 821), Halef b. Hişâm el-Bezzâr (ö. 844) adlı kıraat âlimleri tarafından tesis edilen yöntemle ilgiliFerâi'dü'd-Düreradlı bir kaside kaleme almıştır. 371 beyitten oluşan kaside elif kafiyeli olup bahr-i tavîlinfe'ûlün mefâ'îlün fe'ûlün mefâ'îlünveznindedir. Bu kaside, kıraat âlimi Şâtıbî (ö. 1194)'ninyedi kıraat usulünü anlattığı ve "Şâtıbiyye" olarak tanınanHırzü’l-Emânî ve Vechü’t-Tehânîadlı 1173 beyitten oluşan kasidesinin devamı niteliğinde olup aynı vezin ve kafiyede yazılmıştır (el-Kassâmî 2009: 17-19; Çollak 2010: 38/377; el-Ubeydî ve Sâlim 2017: 89).Şâtıbiyye'de yedi kıraat usulü açıklanmıştır. El-Yemenî de kasidesinde bunun devamı olarak kalan üç kıraat usulünden -diğer usullerden de yer yer bahsederek- söz etmiştir.Mollâ Gürânî,Ferâidü'd-Düreradlı kasidenin ilk 368 beytini şerh etmiştir. Şerhin mukaddimesinde kasidenin adınınFerâi'dü'd-Dürer, şerhin isminin deLevâmi'u'l-Gurerolduğu ifade edilmektedir. Şerh,Levâmi'u'l-Gurer Şerhu Ferâ'idi'd-Düreradıyla meşhur olmuştur (el-Kassâmî 2009: 87-88). Göksu ve Ünal, Mollâ Gürânî'nin şerhinin Yıldırım Bâyezîd’e sunulduğunu belirtmişlerdir. Yıldırım Bâyezîd’in 805/1403’te öldüğüne, Gürânî’nin de 813/1410’da doğduğuna bakılırsa bu bilgi doğru değildir. Bu yanlışlığa şerhin zahriyyesinde ve dîbâcesindeki (Mollâ Gürânî 47/1: 2a) “es-Sultân ibnü’s-Sultân Bâyezîd bin Mehemmed bin Osmân” ifadesindeki “Osmân” kelimesinin sebep olduğu düşünülebilir. Ancak Yıldırım Bâyezîd’in babası “Osmân” değil “I. Murâd”dır. Dolayısıyla “Osmân” kelimesi ya aileyi ifade etmek için kullanılmıştır ya da aradaki diğer sultanların isimlerinin yazılmasına gerek duyulmamıştır. Şerhin, ferağ kaydına göre 17 Muharrem 884/10 Nisan 1479 tarihinde tamamlanan Süleymaniye Kütüphanesindeki nüshası (Mollâ Gürânî 47/1: 93a), müellife ait toplam iki eseri ihtiva eden nesih hatla yazılmış kitabın 1b-93a sayfalarında yer almaktadır.Ferâidü'd-Dürer, gerek üslubunun güzelliği gerekse ezberlenmesinin kolay olması sayesinde şöhret bulmuş, içerdiği bilgilerin güvenilir oluşuyla da kıraat âlimleri tarafından beğenilmiştir. MollâGürânî de önemine binaen eseri Arapça olarak muhtasar şekilde şerh etmiştir. Şerhine, bahsi geçen üç kıraat imamının görüşlerini alarak yer yer verdiği şiir örnekleriyle de anlatımını zenginleştirmiştir. MollâGürânî; eseri meydana getirirken Sîbeveyhî(ö. 796), Ferrâ (ö. 822), İmâm Ca'berî (ö. 1332), İbnü'l-Cezerî (ö. 1429) gibi büyük âlimlerin eserlerinden de faydalanmıştır (el-Ubeydî ve Sâlim 2017: 89-90; el-Kassâmî 2009: 20).Mollâ Gürânî kasideyi, bazen beyitler hâlinde bazen de iki beyitle, sadece maksadı ifade edecek tarzda ve konuyu çok detaylandırmadan açıklayarak şerh etmiştir. Gürânî eserin mukaddimesinde, "Kim bu manzumeyi ezberler, şerhini de öğrenirse kıraat konusunda yeterli bilgiye sahip olur." demektedir (el-Kassâmî 2009: 215-218). Gerek kütüphanelerdeki nüshalardan gerekse konu hakkında yazılan eserlerden hareketle hem manzumenin hem de Mollâ Gürânî'nin şerhinin sevilerek okunduğunu, kıraat ilmine dair yararlanılan önemli kaynaklardan biri olduğu söylenebilir.Eser, Medine Şeyhülislam Ârif Hikmet Bey Kütüphanesi 68 numarada ve Süleymaniye Kütüphanesi Süleymaniye (Camii) Bölümü 47/1 numarada kayıtlı iki nüshasından hareketle hazırlanarak yayımlanmıştır(el-Kassâmî2009). Şeyhülislam Ârif Hikmet Bey Kütüphanesi'ndeki nüsha, Mollâ Gürânî'nin öğrencisi Mehemmed Alî tarafından 892/1487'de müellifin vefatından önce istinsah edilmesi bakımından kıymetlidir (el-Kassâmî 2009: 165-168).Yazarın biyografisi için bk. “MollâGürânî, Şemseddîn Ahmed”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Prof. Dr. Fatma Sabiha Kutlar Oğuz Doç. Dr. Bünyamin Ayçiçeği
Alfabesi	Arap
Yapısı	Mensur
Niteliği	Telif
Kaynakça	Çollak, Fatih (2010). "eş-Şâtıbiyye".İslâm Ansiklopedisi. C. 38. İstanbul: TDV Yay. 377- 379. Göksu, Mehmet Mustafa (2007).Molla Gürânî'nin Gâyetu'l-Emânî İsimli Tefsirinin Edisyon Kritiği (Necm - Nâs Sûreleri Arası). Doktora Tezi. Sakarya: Sakarya Üniversitesi. el-Kassâmî, Nâsır b. Suûd b. Hammûd (hzl.) (2009).Levâmi'ü’l-Gurer Şerhu Ferâ'idi’d-Dürer. 2 C. Riyâd: Mektebetü’r-Rüşd. Mollâ Gürânî.Levâmi'u'l-Gurer Şerhu Ferâ'idi'd-Dürer. Süleymaniye Kütüphanesi, Süleymaniye (Camii) Bölümü. Nu. 47/1. vr. 1b-93a. el-Ubeydî, Sâlih Ferhân ve S. H. Sâlim (2017). "Mukaddimetü Tetitmmeti'l-Me'ânî ve Tekmiletü'l-Mesânî fi'l-Kırâ'ati's-Seb'i'l-Avâlî ve's-Selâsi'd-Düreri'l-Gavâlî".Mecelletü Câmi'ati'l-Enbâri li'l-Ulûmi'l-İslâmiyyeti, 8 (30): 79-122. Ünal, Mehmet (2014). "“Molla Gürânî, Şemseddîn Ahmed".Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.ttp://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/molla-gurani-semseddin-ahmed[Erişim tarihi: 20.10.2021] Yaşaroğlu, M. Kâmil (2005). “Molla Gürânî”.İslâm Ansiklopedisi. C. 30. İstanbul: TDV Yay. 248-250.
Atıf Bilgileri	Kutlar Oğuz, Fatma Sabihave Bünyamin Ayçiçeği. "LEVÂMİ'U'L-GURER ŞERHU FERÂ'İDİ'D-DÜRER (MOLLÂ GÜRÂNÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/levami-u-l-gurer-serhu-fera-idi-d-durer-molla-gurani. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Aramaya Dön

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kaynağa git

LEVÂMİ'U'L-GURER ŞERHU FERÂ'İDİ'D-DÜRER (MOLLÂ GÜRÂNÎ)

Yazar Mollâ Gürânî, Şemseddîn Ahmed (d. 813/1410 - ö. 893/1488)

Basım Tarihi 07/11/2021

Konu Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - kaside şerhi

Tür Kitap

Dil Arapça

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası levami-u-l-gurer-serhu-fera-idi-d-durer-molla-gurani

Tarih 884/1479-80

Notlar Mollâ Gürânî'nin, Ahmed bin Muhammed bin Sa'îd bin İmrân eş-Şer'abî el-Yemenî (ö. 1435-36?)'nin kıraat ilmi hakkındaki kasidesine yazdığı Arapça şerh. Kaside şairinin adının başında “Fadl” olması (Ünal 2014) ve nisbesinin de "el-Yümnî" şeklinde verilmesi yanlıştır (Göksu 2007: 34; Ünal 2014).Ahmedel-Yemenî, kırâ'at-ı selâse (Kur'an'ın üç türlü okuma usulü)olarak adlandırılan ve Ebû Ca‘fer el-Kârî (ö. 747-48), Ya‘kûb el-Hadramî (ö. 821), Halef b. Hişâm el-Bezzâr (ö. 844) adlı kıraat âlimleri tarafından tesis edilen yöntemle ilgiliFerâi'dü'd-Düreradlı bir kaside kaleme almıştır. 371 beyitten oluşan kaside elif kafiyeli olup bahr-i tavîlinfe'ûlün mefâ'îlün fe'ûlün mefâ'îlünveznindedir. Bu kaside, kıraat âlimi Şâtıbî (ö. 1194)'ninyedi kıraat usulünü anlattığı ve "Şâtıbiyye" olarak tanınanHırzü’l-Emânî ve Vechü’t-Tehânîadlı 1173 beyitten oluşan kasidesinin devamı niteliğinde olup aynı vezin ve kafiyede yazılmıştır (el-Kassâmî 2009: 17-19; Çollak 2010: 38/377; el-Ubeydî ve Sâlim 2017: 89).Şâtıbiyye'de yedi kıraat usulü açıklanmıştır. El-Yemenî de kasidesinde bunun devamı olarak kalan üç kıraat usulünden -diğer usullerden de yer yer bahsederek- söz etmiştir.Mollâ Gürânî,Ferâidü'd-Düreradlı kasidenin ilk 368 beytini şerh etmiştir. Şerhin mukaddimesinde kasidenin adınınFerâi'dü'd-Dürer, şerhin isminin deLevâmi'u'l-Gurerolduğu ifade edilmektedir. Şerh,Levâmi'u'l-Gurer Şerhu Ferâ'idi'd-Düreradıyla meşhur olmuştur (el-Kassâmî 2009: 87-88). Göksu ve Ünal, Mollâ Gürânî'nin şerhinin Yıldırım Bâyezîd’e sunulduğunu belirtmişlerdir. Yıldırım Bâyezîd’in 805/1403’te öldüğüne, Gürânî’nin de 813/1410’da doğduğuna bakılırsa bu bilgi doğru değildir. Bu yanlışlığa şerhin zahriyyesinde ve dîbâcesindeki (Mollâ Gürânî 47/1: 2a) “es-Sultân ibnü’s-Sultân Bâyezîd bin Mehemmed bin Osmân” ifadesindeki “Osmân” kelimesinin sebep olduğu düşünülebilir. Ancak Yıldırım Bâyezîd’in babası “Osmân” değil “I. Murâd”dır. Dolayısıyla “Osmân” kelimesi ya aileyi ifade etmek için kullanılmıştır ya da aradaki diğer sultanların isimlerinin yazılmasına gerek duyulmamıştır. Şerhin, ferağ kaydına göre 17 Muharrem 884/10 Nisan 1479 tarihinde tamamlanan Süleymaniye Kütüphanesindeki nüshası (Mollâ Gürânî 47/1: 93a), müellife ait toplam iki eseri ihtiva eden nesih hatla yazılmış kitabın 1b-93a sayfalarında yer almaktadır.Ferâidü'd-Dürer, gerek üslubunun güzelliği gerekse ezberlenmesinin kolay olması sayesinde şöhret bulmuş, içerdiği bilgilerin güvenilir oluşuyla da kıraat âlimleri tarafından beğenilmiştir. MollâGürânî de önemine binaen eseri Arapça olarak muhtasar şekilde şerh etmiştir. Şerhine, bahsi geçen üç kıraat imamının görüşlerini alarak yer yer verdiği şiir örnekleriyle de anlatımını zenginleştirmiştir. MollâGürânî; eseri meydana getirirken Sîbeveyhî(ö. 796), Ferrâ (ö. 822), İmâm Ca'berî (ö. 1332), İbnü'l-Cezerî (ö. 1429) gibi büyük âlimlerin eserlerinden de faydalanmıştır (el-Ubeydî ve Sâlim 2017: 89-90; el-Kassâmî 2009: 20).Mollâ Gürânî kasideyi, bazen beyitler hâlinde bazen de iki beyitle, sadece maksadı ifade edecek tarzda ve konuyu çok detaylandırmadan açıklayarak şerh etmiştir. Gürânî eserin mukaddimesinde, "Kim bu manzumeyi ezberler, şerhini de öğrenirse kıraat konusunda yeterli bilgiye sahip olur." demektedir (el-Kassâmî 2009: 215-218). Gerek kütüphanelerdeki nüshalardan gerekse konu hakkında yazılan eserlerden hareketle hem manzumenin hem de Mollâ Gürânî'nin şerhinin sevilerek okunduğunu, kıraat ilmine dair yararlanılan önemli kaynaklardan biri olduğu söylenebilir.Eser, Medine Şeyhülislam Ârif Hikmet Bey Kütüphanesi 68 numarada ve Süleymaniye Kütüphanesi Süleymaniye (Camii) Bölümü 47/1 numarada kayıtlı iki nüshasından hareketle hazırlanarak yayımlanmıştır(el-Kassâmî2009). Şeyhülislam Ârif Hikmet Bey Kütüphanesi'ndeki nüsha, Mollâ Gürânî'nin öğrencisi Mehemmed Alî tarafından 892/1487'de müellifin vefatından önce istinsah edilmesi bakımından kıymetlidir (el-Kassâmî 2009: 165-168).Yazarın biyografisi için bk. “MollâGürânî, Şemseddîn Ahmed”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Prof. Dr. Fatma Sabiha Kutlar Oğuz Doç. Dr. Bünyamin Ayçiçeği

Alfabesi Arap

Yapısı Mensur

Niteliği Telif

Kaynakça Çollak, Fatih (2010). "eş-Şâtıbiyye".İslâm Ansiklopedisi. C. 38. İstanbul: TDV Yay. 377- 379. Göksu, Mehmet Mustafa (2007).Molla Gürânî'nin Gâyetu'l-Emânî İsimli Tefsirinin Edisyon Kritiği (Necm - Nâs Sûreleri Arası). Doktora Tezi. Sakarya: Sakarya Üniversitesi. el-Kassâmî, Nâsır b. Suûd b. Hammûd (hzl.) (2009).Levâmi'ü’l-Gurer Şerhu Ferâ'idi’d-Dürer. 2 C. Riyâd: Mektebetü’r-Rüşd. Mollâ Gürânî.Levâmi'u'l-Gurer Şerhu Ferâ'idi'd-Dürer. Süleymaniye Kütüphanesi, Süleymaniye (Camii) Bölümü. Nu. 47/1. vr. 1b-93a. el-Ubeydî, Sâlih Ferhân ve S. H. Sâlim (2017). "Mukaddimetü Tetitmmeti'l-Me'ânî ve Tekmiletü'l-Mesânî fi'l-Kırâ'ati's-Seb'i'l-Avâlî ve's-Selâsi'd-Düreri'l-Gavâlî".Mecelletü Câmi'ati'l-Enbâri li'l-Ulûmi'l-İslâmiyyeti, 8 (30): 79-122. Ünal, Mehmet (2014). "“Molla Gürânî, Şemseddîn Ahmed".Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.ttp://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/molla-gurani-semseddin-ahmed[Erişim tarihi: 20.10.2021] Yaşaroğlu, M. Kâmil (2005). “Molla Gürânî”.İslâm Ansiklopedisi. C. 30. İstanbul: TDV Yay. 248-250.

Atıf Bilgileri Kutlar Oğuz, Fatma Sabihave Bünyamin Ayçiçeği. "LEVÂMİ'U'L-GURER ŞERHU FERÂ'İDİ'D-DÜRER (MOLLÂ GÜRÂNÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/levami-u-l-gurer-serhu-fera-idi-d-durer-molla-gurani. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].