RİSÂLE-İ ÜNSİYYE (YAKUB-I ÇERHÎ)

Name: RİSÂLE-İ ÜNSİYYE (YAKUB-I ÇERHÎ)
Author: Ya'kûb-ı Çerhî (d. ?/? - ö. 851/22.04.1447)

İsim	RİSÂLE-İ ÜNSİYYE (YAKUB-I ÇERHÎ)
Yazar	Ya'kûb-ı Çerhî (d. ?/? - ö. 851/22.04.1447)
Basım Tarihi:	23/03/2022
Konu	Tekke Edebiyatı - Nakşbendî usûlü
Tür	Kitap
Dil	Farsça
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	risale-i-unsiyye-yakub-i-cerhi-tees-1255
Tarih	?
Notlar	Müellifin, Nakşbendîliğin kendisine nispet edildiği Bahâeddin Nakşbend’in hayatına, sözlerine ve Nakşbendîlik'te sülûk usûlüne dair eseri. Bahâeddin Nakşbend’e yakın dönemde yazılan eser, tarikatın doktrin yapısını ve silsilesini anlamak açısından önem arz etmektedir. Yakub-ı Çerhî eserde, şeyhi Bahâeddin Nakşbend’e intisap sürecine, onun söz ve menkıbelerine, şeyhinin vefatı sonrası yaşadığı buhrana ve bundan nasıl sıyrıldığına dair bilgiler verir. Nakşî silsilesinde yer alan zevatın hayatı, zikrin çeşitleri ile icrâsında takip edilecek usûl, nafile namazlar ile teheccüdün önemi, sohbet ve âdâbı, helal lokma, bazı tasavvufi kavramlar, devamlı abdestli bulunmanın fazileti, mürşitlerin özellikleri de Risâle’de yer alan konulardır. Yakub Çerhî, Salâh b. Mübarek ve Muhammed Parsa’dan farklı olarak Ebu’l-Kasım-ı Gürgânî’yi önceki şekliyle tali bir yol olmaktan çıkarıp Ebû Ali Fârmedî ile Ebu’l-Hasan-ı Harakânî arasına yerleştirmiştir. Silsilede böyle bir değişiklikle, tarikatta Nakşbendîlik’te Üveysîliğe yapılan vurguya, Yakub-ı Çerhî’nin de dikkat çektiği görülmektedir. Müellif, mevzuları işlerken sadece şeyhinin sözlerine değil, Mevlana Celâleddin-i Rûmî ve Hakîm Tirmizî’nin beyitlerine de yer verir.Türkiye'de çeşitli başlıklar altında kütüphanelerde çokça rastlanan eseri, Mustakimzâde Süleyman Sadeddin, Hasan Şevki et-Trabzonî gibi isimler istinsah etmiş, La’lîzâde Abdulbaki Efendi Osmanlıcaya çevirmiştir. EserRisale der Beyanı Tarik-ı Müstakime-i Nakşbendiyye ve Zikr(Beyazıd Devlet Kütüphanesi, Veliyüddin Efendi, no: 1807, 9 varak),Risale der Kelimât-ı Hazret-i Şâh-ı Nakşbend(Süleymaniye Kütüphanesi, Hekimoğlu, no: 933. Eser 1120/1708’de istinsah edilmiş olup, 13 varaktır),Risale der Tasavvuf(Süleymaniye Kütüphanesi, Reşid Efendi, no: 474. 7-25. varaklar arasındadır. Kütüphanemizde de mevcut olan eser ta’lik hattıyla yazılmıştır.),Risâle fî Beyân-i Silsileti’t-Tarikati’n-Nakşbendiyye(Hacı Selim Ağa, Kemankeş, no: 203. 977/1569’da istinsah edilen eserin başlığı Arapça terkip halinde verilmekle birlikte eser Farsça olup 28 varaktan müteşekkildir.),Risâle der Silsile ve Sırat-ı Hâcegân-ı Nakşbend(Millet Kütüphanesi, Ali Emiri Farisi, no: 1028. 1-12. varaklar arası),Tarikat-nâme-i Nakşbendiyye(Süleymaniye Kütüphanesi, Şehid Ali Paşa Böl, no: 1386, 1-14. varaklar arası.),Tasavvufî Bir Risale(Süleymaniye Kütüphanesi Hacı Mahmud Efendi 2834 numarada kayıtlı Türkçe başlıklı eserin dili Farsça olup 55-65. varaklar arasındadır.),Risâle-i Merdiyye-i Ünsiyye(Millî Kütüphane’deki nüshanın, ilk varağın sağ üst köşesindeRisâle-i Levazimu’s-Salâhibaresi geçmekte olup eserin fişlenmesinde buradan hareket edilmiştir. Ancak eserin girizgâhında yukarıda verilen isim belirtilmektedir. Müstensih ismi yer almamakla birlikte istinsah için 997/1589 tarihi verilmiş olup 36 varaktan ibarettir. Bk. Milli Kütüphane, Yazmalar Bölümü, No: Yz A 2812/1) başlıkları altında da istinsah edilmiştir.Risale-i Ünsiyye,Mevlânâ İ’câz Ahmed Bedâyunî tarafından tashih edilerekSitte-i Zaruriyyeiçinde Matbaa-i Muctebâ-i Delhi'de (Hindistan) 1312/1894’te basılmıştır. Muhammed Ebu’l-Alim tarafından hazırlanan bir diğer nüshası, yine Matbaa-i Muctaba-i Delhi’de, 1924’te basılmıştır. Bilinen son baskısı, Muhammed Nezir Ranchâ tarafından tashih ve Urducaya çevirisiyle birlikte 1398/1978’de, Merkez-i Tahkîkât-ı İran u Pakistan tarafından yapılmıştır. Eserin Ahmet Cahid Haksever (2009) ve Mehmet Ali Özkan (2013) tarafından Türkçeye çevirileri bulunmaktadır.Müellifin biyografisi için bk. “Yakub Çerhî”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	AHMET CAHİD HAKSEVER
Alfabesi	Arap
Yapısı	Manzum-Mensur
Niteliği	Telif
Kaynakça	Abdurrahman Câmî (1872).Nefahâtü’l-Üns min Hazarâti’l-Kuds.(Çev. Lamiî Çelebi). İstanbul: yy. Haksever, Ahmet Cahid (2009).Ya’kûb-ı Çerhî: Hayatı, Eserleri ve Tasavvuf Anlayışı. İstanbul: İnsan Yay. Hamdullah Mustevfî (1910).Kitab-ı Tarih-i Güzîde.London: Daru’s-Saltanat. Mevlânâ Yakub Çerhî (2013).Risâle-i Ünsiyye.(Çev. M. A. Özkan). İstanbul: Semerkand Yay. Muhammed Pârsâ (1323).Risâle-i Kudsiyye.(Çev. Abdullah Salâhi-i Uşşâkî). İstanbul: Ali Kadri Neşriyat. Tosun, Necdet (2002).Bahâeddin Nakşbend: Hayatı, Görüşleri, Tarikatı. İstanbul: İnsan Yay. Yakub b. Osman b. Mahmut b. Muhammet Gaznevî, Serrezî Çerhî (1983).Risâle-i Ünsiyye. Tashih: Muhammet Nezir Ranchâ, İslamabad: Merkez-i Tahkikât-ı Farisi İran u Pakistan. Yakub b. Osman b. Mahmut b. Muhammet Gaznevî, Serrezî Çerhî (2009). “Risâle-i Ünsiyye”.Neynâme.(Çev. A. C. Haksever). İstanbul: Erkam Yay.
Atıf Bilgileri	HAKSEVER, AHMET CAHİD. "RİSÂLE-İ ÜNSİYYE (YAKUB-I ÇERHÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/risale-i-unsiyye-yakub-i-cerhi-tees-1255. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Aramaya Dön

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kaynağa git

RİSÂLE-İ ÜNSİYYE (YAKUB-I ÇERHÎ)

Yazar Ya'kûb-ı Çerhî (d. ?/? - ö. 851/22.04.1447)

Basım Tarihi 23/03/2022

Konu Tekke Edebiyatı - Nakşbendî usûlü

Tür Kitap

Dil Farsça

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası risale-i-unsiyye-yakub-i-cerhi-tees-1255

Tarih ?

Notlar Müellifin, Nakşbendîliğin kendisine nispet edildiği Bahâeddin Nakşbend’in hayatına, sözlerine ve Nakşbendîlik'te sülûk usûlüne dair eseri. Bahâeddin Nakşbend’e yakın dönemde yazılan eser, tarikatın doktrin yapısını ve silsilesini anlamak açısından önem arz etmektedir. Yakub-ı Çerhî eserde, şeyhi Bahâeddin Nakşbend’e intisap sürecine, onun söz ve menkıbelerine, şeyhinin vefatı sonrası yaşadığı buhrana ve bundan nasıl sıyrıldığına dair bilgiler verir. Nakşî silsilesinde yer alan zevatın hayatı, zikrin çeşitleri ile icrâsında takip edilecek usûl, nafile namazlar ile teheccüdün önemi, sohbet ve âdâbı, helal lokma, bazı tasavvufi kavramlar, devamlı abdestli bulunmanın fazileti, mürşitlerin özellikleri de Risâle’de yer alan konulardır. Yakub Çerhî, Salâh b. Mübarek ve Muhammed Parsa’dan farklı olarak Ebu’l-Kasım-ı Gürgânî’yi önceki şekliyle tali bir yol olmaktan çıkarıp Ebû Ali Fârmedî ile Ebu’l-Hasan-ı Harakânî arasına yerleştirmiştir. Silsilede böyle bir değişiklikle, tarikatta Nakşbendîlik’te Üveysîliğe yapılan vurguya, Yakub-ı Çerhî’nin de dikkat çektiği görülmektedir. Müellif, mevzuları işlerken sadece şeyhinin sözlerine değil, Mevlana Celâleddin-i Rûmî ve Hakîm Tirmizî’nin beyitlerine de yer verir.Türkiye'de çeşitli başlıklar altında kütüphanelerde çokça rastlanan eseri, Mustakimzâde Süleyman Sadeddin, Hasan Şevki et-Trabzonî gibi isimler istinsah etmiş, La’lîzâde Abdulbaki Efendi Osmanlıcaya çevirmiştir. EserRisale der Beyanı Tarik-ı Müstakime-i Nakşbendiyye ve Zikr(Beyazıd Devlet Kütüphanesi, Veliyüddin Efendi, no: 1807, 9 varak),Risale der Kelimât-ı Hazret-i Şâh-ı Nakşbend(Süleymaniye Kütüphanesi, Hekimoğlu, no: 933. Eser 1120/1708’de istinsah edilmiş olup, 13 varaktır),Risale der Tasavvuf(Süleymaniye Kütüphanesi, Reşid Efendi, no: 474. 7-25. varaklar arasındadır. Kütüphanemizde de mevcut olan eser ta’lik hattıyla yazılmıştır.),Risâle fî Beyân-i Silsileti’t-Tarikati’n-Nakşbendiyye(Hacı Selim Ağa, Kemankeş, no: 203. 977/1569’da istinsah edilen eserin başlığı Arapça terkip halinde verilmekle birlikte eser Farsça olup 28 varaktan müteşekkildir.),Risâle der Silsile ve Sırat-ı Hâcegân-ı Nakşbend(Millet Kütüphanesi, Ali Emiri Farisi, no: 1028. 1-12. varaklar arası),Tarikat-nâme-i Nakşbendiyye(Süleymaniye Kütüphanesi, Şehid Ali Paşa Böl, no: 1386, 1-14. varaklar arası.),Tasavvufî Bir Risale(Süleymaniye Kütüphanesi Hacı Mahmud Efendi 2834 numarada kayıtlı Türkçe başlıklı eserin dili Farsça olup 55-65. varaklar arasındadır.),Risâle-i Merdiyye-i Ünsiyye(Millî Kütüphane’deki nüshanın, ilk varağın sağ üst köşesindeRisâle-i Levazimu’s-Salâhibaresi geçmekte olup eserin fişlenmesinde buradan hareket edilmiştir. Ancak eserin girizgâhında yukarıda verilen isim belirtilmektedir. Müstensih ismi yer almamakla birlikte istinsah için 997/1589 tarihi verilmiş olup 36 varaktan ibarettir. Bk. Milli Kütüphane, Yazmalar Bölümü, No: Yz A 2812/1) başlıkları altında da istinsah edilmiştir.Risale-i Ünsiyye,Mevlânâ İ’câz Ahmed Bedâyunî tarafından tashih edilerekSitte-i Zaruriyyeiçinde Matbaa-i Muctebâ-i Delhi'de (Hindistan) 1312/1894’te basılmıştır. Muhammed Ebu’l-Alim tarafından hazırlanan bir diğer nüshası, yine Matbaa-i Muctaba-i Delhi’de, 1924’te basılmıştır. Bilinen son baskısı, Muhammed Nezir Ranchâ tarafından tashih ve Urducaya çevirisiyle birlikte 1398/1978’de, Merkez-i Tahkîkât-ı İran u Pakistan tarafından yapılmıştır. Eserin Ahmet Cahid Haksever (2009) ve Mehmet Ali Özkan (2013) tarafından Türkçeye çevirileri bulunmaktadır.Müellifin biyografisi için bk. “Yakub Çerhî”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı AHMET CAHİD HAKSEVER

Alfabesi Arap

Yapısı Manzum-Mensur

Niteliği Telif

Kaynakça Abdurrahman Câmî (1872).Nefahâtü’l-Üns min Hazarâti’l-Kuds.(Çev. Lamiî Çelebi). İstanbul: yy. Haksever, Ahmet Cahid (2009).Ya’kûb-ı Çerhî: Hayatı, Eserleri ve Tasavvuf Anlayışı. İstanbul: İnsan Yay. Hamdullah Mustevfî (1910).Kitab-ı Tarih-i Güzîde.London: Daru’s-Saltanat. Mevlânâ Yakub Çerhî (2013).Risâle-i Ünsiyye.(Çev. M. A. Özkan). İstanbul: Semerkand Yay. Muhammed Pârsâ (1323).Risâle-i Kudsiyye.(Çev. Abdullah Salâhi-i Uşşâkî). İstanbul: Ali Kadri Neşriyat. Tosun, Necdet (2002).Bahâeddin Nakşbend: Hayatı, Görüşleri, Tarikatı. İstanbul: İnsan Yay. Yakub b. Osman b. Mahmut b. Muhammet Gaznevî, Serrezî Çerhî (1983).Risâle-i Ünsiyye. Tashih: Muhammet Nezir Ranchâ, İslamabad: Merkez-i Tahkikât-ı Farisi İran u Pakistan. Yakub b. Osman b. Mahmut b. Muhammet Gaznevî, Serrezî Çerhî (2009). “Risâle-i Ünsiyye”.Neynâme.(Çev. A. C. Haksever). İstanbul: Erkam Yay.

Atıf Bilgileri HAKSEVER, AHMET CAHİD. "RİSÂLE-İ ÜNSİYYE (YAKUB-I ÇERHÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/risale-i-unsiyye-yakub-i-cerhi-tees-1255. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].