EŞ-ŞÂFİYE Fİ’L-ARÛZ VE’L-KÂFİYE (MOLLÂ GÜRÂNÎ)

Name: EŞ-ŞÂFİYE Fİ’L-ARÛZ VE’L-KÂFİYE (MOLLÂ GÜRÂNÎ)
Author: Mollâ Gürânî, Şemseddîn Ahmed (d. 813/1410 - ö. 893/1488)

İsim	EŞ-ŞÂFİYE Fİ’L-ARÛZ VE’L-KÂFİYE (MOLLÂ GÜRÂNÎ)
Yazar	Mollâ Gürânî, Şemseddîn Ahmed (d. 813/1410 - ö. 893/1488)
Basım Tarihi:	15/10/2021
Konu	Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - aruz vezni hakkında kaside
Tür	Kitap
Dil	Arapça
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	es-safiye-fi-l-aruz-ve-l-kafiye-molla-gurani
Tarih	862/1458
Notlar	Mollâ Gürânî’nin kaleme aldığı Arapça kaside. Eserin ismi Suyûtî (ö. 911/1505)’deEş-Şâfiye fî İlmi’l-Arûzi ve’l-Kāfiye(1927: 39), Kâtib Çelebi (2007: 819)’deEş-Şâfiye, diğer kaynaklardaEş-Şâfiye fi’l-Arûz ve’l-Kâfiyeşeklindedir. Aruz hakkında olduğu, 600 beyitten oluştuğu ve Fâtih Sultan Mehmed Han için kaleme alındığı da konuya ilişkin bilgi veren çalışmalarda belirtilen manzumenin telif tarihini Göksu, eserin adının yanına 862/1458 yazarak belirtmiştir. Ancak yazar, eser hakkında bilgi verirken hiçbir kaynakta kasidenin yazılış tarihinin olmadığını, şairin yakın arkadaşı Bikâ'î (ö. 885/1480)’nin, Gürânî’nin Kudüs’te ikamet ettiği esnada şiiri yazdığını ve Fâtih’e gönderdiği bilgisini vermiş, kaynak olarak da Kâtib Çelebi’yi göstermiştir (Göksu 2007: 33). Oysa Kâtib Çelebi’de manzumenin Fâtih’e gönderildiği dışında Göksu’nun verdiği bu bilgiler bulunmamaktadır (2007: 819). Dolayısıyla bilgilerin kaynağı başka bir eser olmalıdır. Nitekim Gürânî’nin 860/1456’ta Kudüs’e, o arada bir de Kahire’ye gittiği ve 862/1458’de İstanbul’a döndüğü bilinmektedir (Yaşaroğlu 2005: 249). Göksu, eserin bir kopyasının Bikâ'î’ye gönderildiğinin son dönem çalışmalarında yazıldığına da değinmiştir (Seri' 1422: 20’den aktaran Göksu 2007: 33). Kâtib Çelebi (1971: 1022)'de manzumenin ilk beyti, Suyûtî (1927: 40)'de ise ilk üç beyti örnek olarak verilmiştir. Bu üç beytin Türkçeye çevirisi şöyledir:“1.Bütün yaratılmışların cömertlik ve iyilik sahibi Tanrı’sına hamd ederek etrafa yayılmış kat kat güzel kokulu metinleri derip nazmetmeye başladım.2.Ve insanların haşrolacağı o sıkıntılı günde çokça övülecek olan Ebu’l-Kâsım Ahmed’e (Hz. Muhammed’e) salât ü selâm getirerek hamdimi, övgümü devam ettirdim.3.O sıkıntılı günlerde Hz. Muhammed’e yardım ederek zafer yolunda onu koruyan sahabeleri ve ailesini de kapsayacak şekilde salât ve selâm getirdim.”Eş-Şâfiye'nin tam nüshasının mevcut olmadığı, ayrıca bu şiir üzerine bir çalışma yapılmadığı belirtilmiştir (Göksu 2007: 33). Ancak Yaşaroğlu (2005: 250), eser hakkında verdiği bilginin sonuna "TSMK, III. Ahmed, nr. 1691" kaydını eklemiştir. Nitekim kasidenin Yaşaroğlu'nun belirttiği günümüze ulaşan bu tek nüshası Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi, Arapça yazmaları arasında yer almakta ve kütüphane kataloğunda A. 1691 numaradaEş-Şâfiye fi’l-Arûz ve’l-Kâfiyeadıyla kayıtlı bulunmaktadır. İstinsah tarihi 867/1463 olan nüsha 23 varaktan oluşmaktadır (Karatay 1969: 157-158).Şairin biyografisi için bk. “Mollâ Gürânî, Şemseddîn Ahmed”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Prof. Dr. Fatma Sabiha Kutlar Oğuz
Alfabesi	Arap
Yapısı	Manzum
Niteliği	Telif
Kaynakça	Göksu, Mehmet Mustafa (2007).Molla Gürânî'nin Gâyetu'l-Emânî İsimli Tefsirinin Edisyon Kritiği (Necm - Nâs Sûreleri Arası). Doktora Tezi. Sakarya Üniversitesi. Karatay, Fehmi Edhem (1969).Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi Arapça Yazmalar Kataloğu. C. IV. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi. Kâtib Çelebi (1971).Keşf-el-Zunun. C. 2. (hzl. Ş. Yaltkaya ve K. R. Bilge). İstanbul: Milli Eğitim Basımevi. Kâtip Çelebi (2007).Keşfü’z-Zunûn - An Esâmi’l-Kütübi ve’l-Fünûn. C. 2. (çev. R. Balcı). İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yay. Seri’, Muhammed b. Seri' b. Abdullah (1422).Gâyetü'l-Emânî fî Tefsîri'l Kelâmi'r-Rabbânî, Min Evveli Sureti'l-Enfâl İlâ Âhiri Sûreti İbrâhîm. Doktora tezi. Suyûtî, Ebü'l-Fazl Celâlüddîn Abdurrahman b. Ebî Bekr (1927).Nazmü’l-İkyân fî A‘yâni'l-A‘yân. NewYork: El-Matbaatü’t-Ticâriyyeti’s-Sûriyye. Yaşaroğlu, M. Kâmil (2005). “Molla Gürânî”.İslâm Ansiklopedisi. C. 30. İstanbul: TDV Yay. 248-250.
Atıf Bilgileri	Kutlar Oğuz, Fatma Sabiha. "EŞ-ŞÂFİYE Fİ’L-ARÛZ VE’L-KÂFİYE (MOLLÂ GÜRÂNÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/es-safiye-fi-l-aruz-ve-l-kafiye-molla-gurani. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

EŞ-ŞÂFİYE Fİ’L-ARÛZ VE’L-KÂFİYE (MOLLÂ GÜRÂNÎ)

Yazar Mollâ Gürânî, Şemseddîn Ahmed (d. 813/1410 - ö. 893/1488)

Basım Tarihi 15/10/2021

Konu Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - aruz vezni hakkında kaside

Tür Kitap

Dil Arapça

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası es-safiye-fi-l-aruz-ve-l-kafiye-molla-gurani

Tarih 862/1458

Notlar Mollâ Gürânî’nin kaleme aldığı Arapça kaside. Eserin ismi Suyûtî (ö. 911/1505)’deEş-Şâfiye fî İlmi’l-Arûzi ve’l-Kāfiye(1927: 39), Kâtib Çelebi (2007: 819)’deEş-Şâfiye, diğer kaynaklardaEş-Şâfiye fi’l-Arûz ve’l-Kâfiyeşeklindedir. Aruz hakkında olduğu, 600 beyitten oluştuğu ve Fâtih Sultan Mehmed Han için kaleme alındığı da konuya ilişkin bilgi veren çalışmalarda belirtilen manzumenin telif tarihini Göksu, eserin adının yanına 862/1458 yazarak belirtmiştir. Ancak yazar, eser hakkında bilgi verirken hiçbir kaynakta kasidenin yazılış tarihinin olmadığını, şairin yakın arkadaşı Bikâ'î (ö. 885/1480)’nin, Gürânî’nin Kudüs’te ikamet ettiği esnada şiiri yazdığını ve Fâtih’e gönderdiği bilgisini vermiş, kaynak olarak da Kâtib Çelebi’yi göstermiştir (Göksu 2007: 33). Oysa Kâtib Çelebi’de manzumenin Fâtih’e gönderildiği dışında Göksu’nun verdiği bu bilgiler bulunmamaktadır (2007: 819). Dolayısıyla bilgilerin kaynağı başka bir eser olmalıdır. Nitekim Gürânî’nin 860/1456’ta Kudüs’e, o arada bir de Kahire’ye gittiği ve 862/1458’de İstanbul’a döndüğü bilinmektedir (Yaşaroğlu 2005: 249). Göksu, eserin bir kopyasının Bikâ'î’ye gönderildiğinin son dönem çalışmalarında yazıldığına da değinmiştir (Seri' 1422: 20’den aktaran Göksu 2007: 33). Kâtib Çelebi (1971: 1022)'de manzumenin ilk beyti, Suyûtî (1927: 40)'de ise ilk üç beyti örnek olarak verilmiştir. Bu üç beytin Türkçeye çevirisi şöyledir:“1.Bütün yaratılmışların cömertlik ve iyilik sahibi Tanrı’sına hamd ederek etrafa yayılmış kat kat güzel kokulu metinleri derip nazmetmeye başladım.2.Ve insanların haşrolacağı o sıkıntılı günde çokça övülecek olan Ebu’l-Kâsım Ahmed’e (Hz. Muhammed’e) salât ü selâm getirerek hamdimi, övgümü devam ettirdim.3.O sıkıntılı günlerde Hz. Muhammed’e yardım ederek zafer yolunda onu koruyan sahabeleri ve ailesini de kapsayacak şekilde salât ve selâm getirdim.”Eş-Şâfiye'nin tam nüshasının mevcut olmadığı, ayrıca bu şiir üzerine bir çalışma yapılmadığı belirtilmiştir (Göksu 2007: 33). Ancak Yaşaroğlu (2005: 250), eser hakkında verdiği bilginin sonuna "TSMK, III. Ahmed, nr. 1691" kaydını eklemiştir. Nitekim kasidenin Yaşaroğlu'nun belirttiği günümüze ulaşan bu tek nüshası Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi, Arapça yazmaları arasında yer almakta ve kütüphane kataloğunda A. 1691 numaradaEş-Şâfiye fi’l-Arûz ve’l-Kâfiyeadıyla kayıtlı bulunmaktadır. İstinsah tarihi 867/1463 olan nüsha 23 varaktan oluşmaktadır (Karatay 1969: 157-158).Şairin biyografisi için bk. “Mollâ Gürânî, Şemseddîn Ahmed”.Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Prof. Dr. Fatma Sabiha Kutlar Oğuz

Alfabesi Arap

Yapısı Manzum

Niteliği Telif

Kaynakça Göksu, Mehmet Mustafa (2007).Molla Gürânî'nin Gâyetu'l-Emânî İsimli Tefsirinin Edisyon Kritiği (Necm - Nâs Sûreleri Arası). Doktora Tezi. Sakarya Üniversitesi. Karatay, Fehmi Edhem (1969).Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi Arapça Yazmalar Kataloğu. C. IV. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi. Kâtib Çelebi (1971).Keşf-el-Zunun. C. 2. (hzl. Ş. Yaltkaya ve K. R. Bilge). İstanbul: Milli Eğitim Basımevi. Kâtip Çelebi (2007).Keşfü’z-Zunûn - An Esâmi’l-Kütübi ve’l-Fünûn. C. 2. (çev. R. Balcı). İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yay. Seri’, Muhammed b. Seri' b. Abdullah (1422).Gâyetü'l-Emânî fî Tefsîri'l Kelâmi'r-Rabbânî, Min Evveli Sureti'l-Enfâl İlâ Âhiri Sûreti İbrâhîm. Doktora tezi. Suyûtî, Ebü'l-Fazl Celâlüddîn Abdurrahman b. Ebî Bekr (1927).Nazmü’l-İkyân fî A‘yâni'l-A‘yân. NewYork: El-Matbaatü’t-Ticâriyyeti’s-Sûriyye. Yaşaroğlu, M. Kâmil (2005). “Molla Gürânî”.İslâm Ansiklopedisi. C. 30. İstanbul: TDV Yay. 248-250.

Atıf Bilgileri Kutlar Oğuz, Fatma Sabiha. "EŞ-ŞÂFİYE Fİ’L-ARÛZ VE’L-KÂFİYE (MOLLÂ GÜRÂNÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/es-safiye-fi-l-aruz-ve-l-kafiye-molla-gurani. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].