TIRÂŞ-NÂME (ŞÂHİDÎ)

Name: TIRÂŞ-NÂME (ŞÂHİDÎ)
Author: Şâhidî, Muğlalı İbrahim Dede (d. 875/1470 - ö. 957/1550)

İsim	TIRÂŞ-NÂME (ŞÂHİDÎ)
Yazar	Şâhidî, Muğlalı İbrahim Dede (d. 875/1470 - ö. 957/1550)
Basım Tarihi:	24/10/2021
Konu	Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - tasavvufî mesnevi
Tür	Kitap
Dil	Farsça
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	tiras-name-sahidi
Tarih	?/?
Notlar	Şâhidî’nin Mevlevîlik’teki tıraş adabını ihtiva eden eseri. Mesnevi nazım şekli ile yazılan bu Farsça eserde 75 beyit bulunmaktadır. Eser fâ῾ilâtün fâ῾ilâtün fâ῾ilün vezniyle yazılmıştır. Bazı yazma nüshalarda bu eserin Mevlânâ veya Sultan Veled’e ait olduğu ifade edilmiş olmasına rağmen Abdülbaki Gölpınarlı bu eserin Mevlânâ veya Sultan Veled’e ait olmadığını, eserin dil ve üslubunun gevşek ve zayıf olduğunu ve bu sebeple Şâhidî’ye ait olduğunu beyan etmiştir.Şâhidî’nin Dîvâne Mehmed Çelebi’ye intisap ettikten sonra onun yolunda tıraş (çehâr-darb) olması ve bu eserin çehâr-darb’ı ele alması müellifin kendisi olduğunu göstermektedir. Tasavvufî bir nitelik taşıyanTırâş-nâme'yi Şahidî, Mevlevîliğin anlaşılması için kaleme almıştır. Eserde çehâr-darb adabının gereklilikleri ve her bir darbın ne anlam ifade ettiği açıklanmıştır. Esere göre tıraş sırasıyla sakal, bıyık, saç, kaşın ustura ile kesilmesidir. Buna “çehâr darb” olmak da denilmektedir. Bunların her birine bir mana yüklenmiştir. Sakalı kesmek dünya sevgisinden kurtulmaktır, bıyığı kesmek benlikten sıyrılmaktır, saçı tıraş etmek toprak gibi mütevazı olmaktır, kaşı tıraş etmek Allah’ın sevgisinden gayrısını terk etmektir.ŞâhidîTırâş-nâme'de insanın vücudunun toprak, su, rüzgâr ve ateş ile şekillendiğini, toprağın insanın fakirliğine, suyun temiz sohbete, ateşin riyazette yanmasına işaret ettiğini ifade etmiştir. Şâhidî abdestte iki el, yüz, ayak ve başı yıkamanın farz olduğunu, tıraşın dört vuruş olduğunu, Hakk’ın yolunda kemer bağlamak ve emrine canla itaat etmek için yedi kapı bulunduğunu ve bu kapıların ne olduğunu şöyle ifade etmiştir. İlk kapı cimrilik ve riyadır, ikinci gazap ve kibirdir, üçüncü kapı hırs ve gamdır, dördüncü kapı açlık ve sabırdır, beşinci kapı cehalet kapısıdır, altıncı kapı şehvet kapısıdır, yedinci kapı şüphe ve kuşku kapısıdır.Eserinde Mevlânâ Celâleddin’i yad eden Şâhidî’ye göre tıraş ve ustura nefsi öldürmek, nefsin hevâ ve hevesinden vazgeçmektir, fütüvvet (gençlik) ayıpları örtmek ve dizgin ana tabi olmaktır.Eserde dil aksaklıları, basit ve temelsiz kelimeler ve kafiye bozuklukları bulunmaktadır.Beş nüshası bulunanTırâş-nâmeüzerine Mürşide Topçu tarafından yüksek lisans tez çalışması yapılmıştır (2009).Şairin biyografisi için bk. "Şâhidî, Muğlalı İbrahim Dede".Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Doç. Dr. Çetin Kaska
Alfabesi	Arap
Yapısı	Manzum
Niteliği	Telif
Kaynakça	Gölpınarlı, Abdülbaki (1983).Mevlânâ’dan Sonra Mevlevîlik. İstanbul: İnkılap ve Aka Kitabevleri. Kaska, Çetin (2021). “Türk Edebiyatında Mevlânâ, Mesnevî ve Mevlevîlik Hakkında Farsça Yazılan Eserler.”Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi8 (1): 1-31. Şimşekler, Nuri (hzl.) (1998).Şâhidî İbrâhîm Dede’nin Gülşen-i Esrâr’ı Tenkitli Metin-Tahlil.Doktora Tezi. Konya: Selçuklu Üniversitesi. Topçu, Mürşide (hzl.)(2009).Işknâme, Tırâşnâme, Risâle-i Âfâk u Enfus.Yüksek Lisans Tezi. Konya: Selçuklu Üniversitesi.
Atıf Bilgileri	Kaska, Çetin. "TIRÂŞ-NÂME (ŞÂHİDÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/tiras-name-sahidi. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Aramaya Dön

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kaynağa git

TIRÂŞ-NÂME (ŞÂHİDÎ)

Yazar Şâhidî, Muğlalı İbrahim Dede (d. 875/1470 - ö. 957/1550)

Basım Tarihi 24/10/2021

Konu Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - tasavvufî mesnevi

Tür Kitap

Dil Farsça

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası tiras-name-sahidi

Tarih ?/?

Notlar Şâhidî’nin Mevlevîlik’teki tıraş adabını ihtiva eden eseri. Mesnevi nazım şekli ile yazılan bu Farsça eserde 75 beyit bulunmaktadır. Eser fâ῾ilâtün fâ῾ilâtün fâ῾ilün vezniyle yazılmıştır. Bazı yazma nüshalarda bu eserin Mevlânâ veya Sultan Veled’e ait olduğu ifade edilmiş olmasına rağmen Abdülbaki Gölpınarlı bu eserin Mevlânâ veya Sultan Veled’e ait olmadığını, eserin dil ve üslubunun gevşek ve zayıf olduğunu ve bu sebeple Şâhidî’ye ait olduğunu beyan etmiştir.Şâhidî’nin Dîvâne Mehmed Çelebi’ye intisap ettikten sonra onun yolunda tıraş (çehâr-darb) olması ve bu eserin çehâr-darb’ı ele alması müellifin kendisi olduğunu göstermektedir. Tasavvufî bir nitelik taşıyanTırâş-nâme'yi Şahidî, Mevlevîliğin anlaşılması için kaleme almıştır. Eserde çehâr-darb adabının gereklilikleri ve her bir darbın ne anlam ifade ettiği açıklanmıştır. Esere göre tıraş sırasıyla sakal, bıyık, saç, kaşın ustura ile kesilmesidir. Buna “çehâr darb” olmak da denilmektedir. Bunların her birine bir mana yüklenmiştir. Sakalı kesmek dünya sevgisinden kurtulmaktır, bıyığı kesmek benlikten sıyrılmaktır, saçı tıraş etmek toprak gibi mütevazı olmaktır, kaşı tıraş etmek Allah’ın sevgisinden gayrısını terk etmektir.ŞâhidîTırâş-nâme'de insanın vücudunun toprak, su, rüzgâr ve ateş ile şekillendiğini, toprağın insanın fakirliğine, suyun temiz sohbete, ateşin riyazette yanmasına işaret ettiğini ifade etmiştir. Şâhidî abdestte iki el, yüz, ayak ve başı yıkamanın farz olduğunu, tıraşın dört vuruş olduğunu, Hakk’ın yolunda kemer bağlamak ve emrine canla itaat etmek için yedi kapı bulunduğunu ve bu kapıların ne olduğunu şöyle ifade etmiştir. İlk kapı cimrilik ve riyadır, ikinci gazap ve kibirdir, üçüncü kapı hırs ve gamdır, dördüncü kapı açlık ve sabırdır, beşinci kapı cehalet kapısıdır, altıncı kapı şehvet kapısıdır, yedinci kapı şüphe ve kuşku kapısıdır.Eserinde Mevlânâ Celâleddin’i yad eden Şâhidî’ye göre tıraş ve ustura nefsi öldürmek, nefsin hevâ ve hevesinden vazgeçmektir, fütüvvet (gençlik) ayıpları örtmek ve dizgin ana tabi olmaktır.Eserde dil aksaklıları, basit ve temelsiz kelimeler ve kafiye bozuklukları bulunmaktadır.Beş nüshası bulunanTırâş-nâmeüzerine Mürşide Topçu tarafından yüksek lisans tez çalışması yapılmıştır (2009).Şairin biyografisi için bk. "Şâhidî, Muğlalı İbrahim Dede".Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Doç. Dr. Çetin Kaska

Alfabesi Arap

Yapısı Manzum

Niteliği Telif

Kaynakça Gölpınarlı, Abdülbaki (1983).Mevlânâ’dan Sonra Mevlevîlik. İstanbul: İnkılap ve Aka Kitabevleri. Kaska, Çetin (2021). “Türk Edebiyatında Mevlânâ, Mesnevî ve Mevlevîlik Hakkında Farsça Yazılan Eserler.”Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi8 (1): 1-31. Şimşekler, Nuri (hzl.) (1998).Şâhidî İbrâhîm Dede’nin Gülşen-i Esrâr’ı Tenkitli Metin-Tahlil.Doktora Tezi. Konya: Selçuklu Üniversitesi. Topçu, Mürşide (hzl.)(2009).Işknâme, Tırâşnâme, Risâle-i Âfâk u Enfus.Yüksek Lisans Tezi. Konya: Selçuklu Üniversitesi.

Atıf Bilgileri Kaska, Çetin. "TIRÂŞ-NÂME (ŞÂHİDÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/tiras-name-sahidi. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].