NÜZHETÜ’L-EBRÂR EL-MUTTALİ‘ Lİ-ESRÂRİ’L-GAFFÂR/NÜZHETÜ’L-EBRÂR MİN-EHLİ’L-ESRÂR (RIZÂYÎ)

Name: NÜZHETÜ’L-EBRÂR EL-MUTTALİ‘ Lİ-ESRÂRİ’L-GAFFÂR/NÜZHETÜ’L-EBRÂR MİN-EHLİ’L-ESRÂR (RIZÂYÎ)
Author: Rızâyî, Hasan Rızâyî-i Aksarayî (d. 1007/1598-99 - ö. ?/?)

İsim	NÜZHETÜ’L-EBRÂR EL-MUTTALİ‘ Lİ-ESRÂRİ’L-GAFFÂR/NÜZHETÜ’L-EBRÂR MİN-EHLİ’L-ESRÂR (RIZÂYÎ)
Yazar	Rızâyî, Hasan Rızâyî-i Aksarayî (d. 1007/1598-99 - ö. ?/?)
Basım Tarihi:	07/04/2022
Konu	Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - Aksaray şehrinde yaşamış dinî-tasavvufî şahsiyetler hakkında yazılmış Arapça menkıbevî bir eser
Tür	Kitap
Dil	Arapça
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	nuzhetu-l-ebrar-el-muttali-li-esrari-l-gaffar-nuzhetu-l-ebrar-min-ehli-l-esrar-rizayi
Tarih	1056 Şa‘bân/1646 Eylül-Ekim)
Notlar	Celvetî sûfîsi Aksaraylı Seyyid Hasan Rızâyî tarafından yazılmış eser, isminden de anlaşılacağı üzere, “mağfireti geniş Allah’ın sırlarından haberdar olan sadıkların çevresindeki gözlemlerden ya da sır ehlinden olan temiz insanlar arasındaki bir gezintiden ve bu gezintiden elde edilen haz”dan bahsetmektedir. Eser; Rızâyî’nin bazılarıyla görüştüğü Aksaraylı âlim, şair, müellif, mutasavvıf, sûfî, kadı ve bir kısım sâlih kişilerden kısaca söz eder. Eserde hakkında önemli bilgiler verilen kişilerin tamamı Aksaraylıdır ya da Aksaraylı olmasa bile Aksaray’da yaşamaktadır. Aksaray’da vefat etmiş ve bugün türbesi bu şehirde olan, meşhur mutasavvıf Şeyh Hamîdeddîn-i Aksarâyî (Somuncu Baba) ve onun ailesi hakkında bazı biyografik bilgilere de yer veren eser, bu şahıs hakkında henüz güncelliğini koruyan birtakım tartışmalara da önemli veriler sunmaktadır. Somuncu Baba ailesine damat olan Rızâyî’nin verdiği bilgiler konumu itibariyle kıymetlidir.Otobiyografi, hatırat ve sergüzeşt-nâme özelliklerini de gösteren eserin merkezinde Rızâyî’nin kendisi bulunmakta olup onun biyografisi ve ailesi hakkında da mühim veriler sunulmakta; 17. yüzyıl Aksaray’ında şekillenmiş Halvetî, Celvetî, Mevlevî, Kalenderî gibi tasavvuf oluşumlarından ve onların müntesiplerinden bahsedilmektedir. Sultan I. Ahmed’in kendisiyle diyaloglar kurduğu ve meşhur devlet adamı Kuyucu Murad Paşa’nın da intisap ettiği Halvetî şeyhi Hamza Baba, Halvetî şeyhi Molla Ali Efendi, şair ve kadı Dânişî Şa’bân Efendi, Aziz Mahmûd Hüdâyî’nin samimi bağlılarından Kadı Abdurrahmân Aksarâyî (Rızâyî’nin babası), Seyyid Ahmed Çelebi (Rızâyî’nin kardeşi), Seyyid Muhammed Hoca Şâh (Rızâyî’nin oğlu), Aksaraylı Abdürrahîm Efendi, Aksaray kadısı Mimzâde Ahmed Efendi, Ulucami hatibi Hacı Abdülcelîl Efendi, Somuncu Baba’nın neslinden Şeyh Hâmid Efendi, muhtemelen Kalenderî abdallarından olan Külhanî Ali Dede ve Mevlevî Dervîş Osman eserde Rızâyî’nin kendileriyle ilişki kurduğunu belirttiği mühim kişiler olarak sayılabilir. Rızâyî’nin 17. yüzyıl Aksaray’ında bulunan tarihî, dinî ve kültürel yapılardan bahsetmesi, eseri ayrıca önemli kılmaktadır.Eserin varlığından bizleri haberdar eden yine Rızâyî’nin kendisidir.El-Mahmûdiyye fî-Menâkıbı Ricâli’l-Bilâdadıyla isimlendirdiği eserindeNüzhetü’l-Ebrâr’ın muhteviyatı hakkında bilgiler vermiştir. Eserden söz eden biyografik ve bibliyografik hiçbir kaynağa rastlanmamıştır. Arapça yazılması hasebiyle müellifinin bu dile ne kadar hakim olduğunu göstermesi açısından önem arz eden eser, İbrahim Hakkı Konyalı Kütüphanesinde (Selimiye Yazma Eserleri) Rızâyî’nin başka eserleri ile birlikte 65 numarada bulunmakta olup 154a-176a varakları arasını ihtiva etmektedir. Eserin ilk sayfalarında Türkçe manzum ve mensur kısımlar da vardır. Arapça metin, 157b’de başlamaktadır. Müellif, eserin sonunda 176a’da 1056 Şa‘bân/646 Eylül-Ekim tarihini atarak “Medînet-i Lazkiyye” yani Denizli şehrinde eserini yazdığını belirtmektedir. Eser Hasan Uçar ve Mustafa Şen tarafından Arapçadan Türkçeye tercüme edilmiştir. (Çağırıcı 2006: 26-27; Cankurt 2014: 119-129; Cankurt 2015: 139-150; Cankurt 2021: 65-91; Uçar-Şen 2017: 16-26)Şairin biyografisi için bk. “Rızâî, Hasan Rızâî-i Aksarâyî” .Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Öğretmen Muhammet H. Cankurt
Alfabesi	Arap
Yapısı	Mensur
Niteliği	Telif
Kaynakça	Cankurt, Hasan (2014).Seyyid Hasan Rızâyî El-Aksarâyî Hayatı, Sanatı, Eserleri ve ‘Miftâhu’s-Sa‘âde’ Adlı Manzûm Kasîde-i Bürde Şerhi.Yüksek Lisans Tezi. Manisa: Celal Bayar Üniversitesi. Cankurt, Hasan (2015).Seyyid Hasan Rızâyî El-Aksarâyî Hayatı, Sanatı, Eserleri ve ‘Miftâhu’s-Sa‘âde’ Adlı Manzûm Kasîde-i Bürde Şerhi.Ankara: Akçağ Yay. Cankurt, Muhammet H. (2021). “Nüzhetü’l-Ebrâr’ın Aksaray Kültür Tarihi Açısından Önemi”.VI. Uluslararası Aksaray Sempozyumu (27-28 Ekim 2021) Tam Metin Kitabı.Aksaray: Aksaray Üniversitesi Somuncu Baba Tarih ve Kültür Araştırmaları Uygulama Ve Araştırma Merkezi Yay. Çağırıcı, Mustafa (2006).Hasan Rızâyî Ve Tezkiretü’s-Sâlikîn İle Mahmûdiyye Adlı Eserleri Tahkîk Ve Değerlendirilmesi.Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi. Uçar, Şen ve Mustafa Şen (2017).Hasan Rızâî El-Aksarâyî Nüzhetü’l-Ebrâr El-Muttali‘ Li-Esrâri’l-Gaffâr.Ankara: Akçağ Yay.
Atıf Bilgileri	Cankurt, Muhammet H.. "NÜZHETÜ’L-EBRÂR EL-MUTTALİ‘ Lİ-ESRÂRİ’L-GAFFÂR/NÜZHETÜ’L-EBRÂR MİN-EHLİ’L-ESRÂR (RIZÂYÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/nuzhetu-l-ebrar-el-muttali-li-esrari-l-gaffar-nuzhetu-l-ebrar-min-ehli-l-esrar-rizayi. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Aramaya Dön

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kaynağa git

NÜZHETÜ’L-EBRÂR EL-MUTTALİ‘ Lİ-ESRÂRİ’L-GAFFÂR/NÜZHETÜ’L-EBRÂR MİN-EHLİ’L-ESRÂR (RIZÂYÎ)

Yazar Rızâyî, Hasan Rızâyî-i Aksarayî (d. 1007/1598-99 - ö. ?/?)

Basım Tarihi 07/04/2022

Konu Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - Aksaray şehrinde yaşamış dinî-tasavvufî şahsiyetler hakkında yazılmış Arapça menkıbevî bir eser

Tür Kitap

Dil Arapça

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası nuzhetu-l-ebrar-el-muttali-li-esrari-l-gaffar-nuzhetu-l-ebrar-min-ehli-l-esrar-rizayi

Tarih 1056 Şa‘bân/1646 Eylül-Ekim)

Notlar Celvetî sûfîsi Aksaraylı Seyyid Hasan Rızâyî tarafından yazılmış eser, isminden de anlaşılacağı üzere, “mağfireti geniş Allah’ın sırlarından haberdar olan sadıkların çevresindeki gözlemlerden ya da sır ehlinden olan temiz insanlar arasındaki bir gezintiden ve bu gezintiden elde edilen haz”dan bahsetmektedir. Eser; Rızâyî’nin bazılarıyla görüştüğü Aksaraylı âlim, şair, müellif, mutasavvıf, sûfî, kadı ve bir kısım sâlih kişilerden kısaca söz eder. Eserde hakkında önemli bilgiler verilen kişilerin tamamı Aksaraylıdır ya da Aksaraylı olmasa bile Aksaray’da yaşamaktadır. Aksaray’da vefat etmiş ve bugün türbesi bu şehirde olan, meşhur mutasavvıf Şeyh Hamîdeddîn-i Aksarâyî (Somuncu Baba) ve onun ailesi hakkında bazı biyografik bilgilere de yer veren eser, bu şahıs hakkında henüz güncelliğini koruyan birtakım tartışmalara da önemli veriler sunmaktadır. Somuncu Baba ailesine damat olan Rızâyî’nin verdiği bilgiler konumu itibariyle kıymetlidir.Otobiyografi, hatırat ve sergüzeşt-nâme özelliklerini de gösteren eserin merkezinde Rızâyî’nin kendisi bulunmakta olup onun biyografisi ve ailesi hakkında da mühim veriler sunulmakta; 17. yüzyıl Aksaray’ında şekillenmiş Halvetî, Celvetî, Mevlevî, Kalenderî gibi tasavvuf oluşumlarından ve onların müntesiplerinden bahsedilmektedir. Sultan I. Ahmed’in kendisiyle diyaloglar kurduğu ve meşhur devlet adamı Kuyucu Murad Paşa’nın da intisap ettiği Halvetî şeyhi Hamza Baba, Halvetî şeyhi Molla Ali Efendi, şair ve kadı Dânişî Şa’bân Efendi, Aziz Mahmûd Hüdâyî’nin samimi bağlılarından Kadı Abdurrahmân Aksarâyî (Rızâyî’nin babası), Seyyid Ahmed Çelebi (Rızâyî’nin kardeşi), Seyyid Muhammed Hoca Şâh (Rızâyî’nin oğlu), Aksaraylı Abdürrahîm Efendi, Aksaray kadısı Mimzâde Ahmed Efendi, Ulucami hatibi Hacı Abdülcelîl Efendi, Somuncu Baba’nın neslinden Şeyh Hâmid Efendi, muhtemelen Kalenderî abdallarından olan Külhanî Ali Dede ve Mevlevî Dervîş Osman eserde Rızâyî’nin kendileriyle ilişki kurduğunu belirttiği mühim kişiler olarak sayılabilir. Rızâyî’nin 17. yüzyıl Aksaray’ında bulunan tarihî, dinî ve kültürel yapılardan bahsetmesi, eseri ayrıca önemli kılmaktadır.Eserin varlığından bizleri haberdar eden yine Rızâyî’nin kendisidir.El-Mahmûdiyye fî-Menâkıbı Ricâli’l-Bilâdadıyla isimlendirdiği eserindeNüzhetü’l-Ebrâr’ın muhteviyatı hakkında bilgiler vermiştir. Eserden söz eden biyografik ve bibliyografik hiçbir kaynağa rastlanmamıştır. Arapça yazılması hasebiyle müellifinin bu dile ne kadar hakim olduğunu göstermesi açısından önem arz eden eser, İbrahim Hakkı Konyalı Kütüphanesinde (Selimiye Yazma Eserleri) Rızâyî’nin başka eserleri ile birlikte 65 numarada bulunmakta olup 154a-176a varakları arasını ihtiva etmektedir. Eserin ilk sayfalarında Türkçe manzum ve mensur kısımlar da vardır. Arapça metin, 157b’de başlamaktadır. Müellif, eserin sonunda 176a’da 1056 Şa‘bân/646 Eylül-Ekim tarihini atarak “Medînet-i Lazkiyye” yani Denizli şehrinde eserini yazdığını belirtmektedir. Eser Hasan Uçar ve Mustafa Şen tarafından Arapçadan Türkçeye tercüme edilmiştir. (Çağırıcı 2006: 26-27; Cankurt 2014: 119-129; Cankurt 2015: 139-150; Cankurt 2021: 65-91; Uçar-Şen 2017: 16-26)Şairin biyografisi için bk. “Rızâî, Hasan Rızâî-i Aksarâyî” .Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü.

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Öğretmen Muhammet H. Cankurt

Alfabesi Arap

Yapısı Mensur

Niteliği Telif

Kaynakça Cankurt, Hasan (2014).Seyyid Hasan Rızâyî El-Aksarâyî Hayatı, Sanatı, Eserleri ve ‘Miftâhu’s-Sa‘âde’ Adlı Manzûm Kasîde-i Bürde Şerhi.Yüksek Lisans Tezi. Manisa: Celal Bayar Üniversitesi. Cankurt, Hasan (2015).Seyyid Hasan Rızâyî El-Aksarâyî Hayatı, Sanatı, Eserleri ve ‘Miftâhu’s-Sa‘âde’ Adlı Manzûm Kasîde-i Bürde Şerhi.Ankara: Akçağ Yay. Cankurt, Muhammet H. (2021). “Nüzhetü’l-Ebrâr’ın Aksaray Kültür Tarihi Açısından Önemi”.VI. Uluslararası Aksaray Sempozyumu (27-28 Ekim 2021) Tam Metin Kitabı.Aksaray: Aksaray Üniversitesi Somuncu Baba Tarih ve Kültür Araştırmaları Uygulama Ve Araştırma Merkezi Yay. Çağırıcı, Mustafa (2006).Hasan Rızâyî Ve Tezkiretü’s-Sâlikîn İle Mahmûdiyye Adlı Eserleri Tahkîk Ve Değerlendirilmesi.Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi. Uçar, Şen ve Mustafa Şen (2017).Hasan Rızâî El-Aksarâyî Nüzhetü’l-Ebrâr El-Muttali‘ Li-Esrâri’l-Gaffâr.Ankara: Akçağ Yay.

Atıf Bilgileri Cankurt, Muhammet H.. "NÜZHETÜ’L-EBRÂR EL-MUTTALİ‘ Lİ-ESRÂRİ’L-GAFFÂR/NÜZHETÜ’L-EBRÂR MİN-EHLİ’L-ESRÂR (RIZÂYÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/nuzhetu-l-ebrar-el-muttali-li-esrari-l-gaffar-nuzhetu-l-ebrar-min-ehli-l-esrar-rizayi. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].