Arâ’isü Enzâri’l-Ebkâr ve Nefâ’isü Mu‘addili’l-Esrâr.
(عرائس أنظار الأبكار ونفائس معدل الأسرار.)

Name: Arâ’isü Enzâri’l-Ebkâr ve Nefâ’isü Mu‘addili’l-Esrâr.
Author: Ebû Sa‘îd el-Hâdimî

İsim	Arâ’isü Enzâri’l-Ebkâr ve Nefâ’isü Mu‘addili’l-Esrâr.
İsim Orijinal	عرائس أنظار الأبكار ونفائس معدل الأسرار.
Yazar	Ebû Sa‘îd el-Hâdimî
Yazar Orijinal	أبو سعيد الخادمي، محمد بن مصطفى بن عثمان الخادمي القونوي
Konu	Felsefe ve psikoloji.
Tür	Kitap
Dil	Arapça
Dijital	Evet
Yazma	Evet
Fiziksel Boyutlar	210x155-156x63 mm.
Kütüphane:	Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı
Demirbaş Numarası	237156
Kayıt Numarası	237156
Lokasyon	Süleymaniye Kütüphanesi/Erzincan
Tarih	1162.
Notlar	Bazı kaynaklarda Hâdimî’nin bu eserinin, yine müellife ait olan ve Arâ’isü’n-Nefâ’is/ Nefâ’isü’l-Arâ’is ismiyle yayınlanan (İstanbul, 1303, 1, 2) Tecrîdü Fevâ’idi Arâ’isi’l-Enzâr ve Tefrîdü Ferâ’idi Ebkâri’l-Efkâr isimli eserin şerhi olduğu ifade edilmiştir (ör. DİA, XV, 25). Ancak eser şerh formatında yazılmış değildir. Üstelik üzerine şerh yazılan metin olduğu düşünülen Tecrîdü Fevâ’idi Arâ’isi’l-Enzâr ve Tefrîdü Ferâ’idi Ebkâri’l-Efkâr’in telif tarihi 1169 olup (bkz. Süleymaniye Ktp., Antalya Tekelioğlu / 00918-002, 198b; Manisa Ktp., Manisa Akhisar Zeynelzade Koleksiyon / 5680, 16b) bu esere şerh olduğu ifade edilen Arâ’isü Enzâri’l-Ebkâr ve Nefâ’isü Mu‘addili’l-Esrâr’ın 1169’dan önce istinsah edilmiş birçok nüshası bulunmaktadır. Örneğin eserin 1151’de istinsah edilen bir nüshası Ankara Adnan Ötüken İl Halk Kütüphanesi, 06 Hk 2319 numarada kayıtlıdır. Bu iki eser arasında bir ilişki olup olmadığına dair müellifin açık bir beyanı bulunmamakla birlikte, ana metin olduğu söylenen eserin, –Hâdimî’nin meclisinde yazıldığı belirtilen 1170 tarihli nüsha (Manisa Akhisar Zeynelzade Koleksiyon / 5680) ile müellif nüshasından yazılan nüshadan yazıldığı belirtilen nüsha (Antalya Tekelioğlu / 00918-002) da dâhil çoğu nüshasında görüldüğü üzere- ferağ kaydında müellif tarafından “Tecrîdü Fevâ’idi Arâ’isi’l-Enzâr ve Tefrîdü Ferâ’idi Ebkâri’l-Efkâr” şeklinde anılması, Arâ’isü Enzâri’l-Ebkâr ve Nefâ’isü Mu‘addili’l-Esrâr’ın tecridi veya muhtasarı olabileceğini düşündürmektedir. Ancak iki eser arasındaki ilişkinin tespitinin alanın uzmanlarının muhteva üzerinden gerçekleştireceği tahkikata muhtaç olduğu belirtilmelidir.Bazı nüshalarında eser ismi “Arâ’isü Enzâri’l-Ebkâr ve Nefâ’isü Ma‘dini’l-Esrâr” şeklinde geçmekte olup (ör. Diyarbakır İl Halk Kütüphanesi / 49/1, 2b; Ankara Adnan Ötüken İl Halk Kütüphanesi / 06 Hk 2319, 2a) katalog kaydında bu isme eserin ikinci adı olarak yer verilmiştir.Nüshada başlıklar kırmızı mürekkeple yazılmıştır. Bazı sayfalar kırmızı cetvelli olup sayfa kenarlarında minhüvât ve tashih kayıtları vardır. Nüshanın sonundaki IIb sayfasında nüshanın toplam yaprak sayısı not edilmiştir. Nüshanın sonundaki IVb sayfasında ise nüshanın bulunduğu kütüphane ve koleksiyon adı ile koleksiyon numarası bilgileri yer almaktadır. 51b, nüshanın sonundaki Ia, Ib, IIa, IIIa ve IVa sayfaları boş bırakılmıştır. Nüshanın sonunda, Hz. Peygamber’e salavat getirmenin tavsiye edildiği ve buna dair hadis rivayetleri yazılı olan bir şukka bulunmaktadır. Aynı yazma nüshada bulunan ikinci sıradaki risale ile üçüncü sıradaki bu risalenin müstensihi aynıdır.Nüshanın sonundaki IIIb sayfasında Farsça beyitler yazılıdır. Hâdimî’nin mantık ilmine dair kaleme aldığı eserlerinden biridir. Ta‘rîfât ve tasdîkât şeklinde iki maksat üzerine bina edilen eserde, maksatların altında fasıllar ve matlablar şeklinde alt başlıklar bulunmaktadır.
Örnek Metin	(30b)بسم الله... الحمد لمن يرفع درجات من شاء بالحجج الساطعة... وبعد لما كانت الحكمة الكبرى والغاية القصوى من بسط الوجود في الذكر والأنثى هي المعرفة والطاعة بحسب مراتب الوسع والطاقة.... ولما لم يكن هذا إلا بالمنطق...(31a)فجاء عرائس أنظار الأبكار ونفائس معدل الأسرار لانطوائه ما لم يجتمع إلى الآن في رسالة ولا كتاب ولا بيان... وهو على مقصدين الأول في التعريفات... (51a)وليس من هذا القبيل التنبيه بالجدل [بالحد] على المحمدود [المحدود] لعدم دليلية حقيقة كما مر وقيل لتغايرهما بالإجمال والتفصيل ففيه نظر ظاهر فله الحمد على توفيق الاختتام والصلاة على حبيبه وآله والسلام
Eserin diğer adları	Arâ’isü Enzâri’l-Ebkâr ve Nefâ’isü Ma‘dini’l-Esrâr, عرائس أنظار الأبكار ونفائس معدن الأسرار
Eser türü	Telif.
Tasnif numarası/Konu	160 / Mantık
Koleksiyon no.	00018-003
Yaprak, satır, sütun sayısı	30b-51a+IV yk., 21 st. ;
Cilt özellikleri	Sırtı ve kenarları meşin, miklebli cilt.
Yazım şekli (Mensur/Manzum)	Mensur.
Alfabe ve yazı türü	Arap harfli-Nesih
Kaynak/Referans	Bursalı Mehmed Tâhir, Osmanlı Müellifleri, I, 344; DİA, XV, 25
Mühürler	Kütüphane mührü, “Erzincan Milli Kütüphanesi”, Ia
İstinsah kaydı (Arap harfli)	(51a)تمت العرائس عصمنا الله عن الدسائس من يد الفقير الحقير حسبي سليمان بن أحمد بن حسن بن سليمان في سنة ١١٦٢ حال كوني في قرية خادم

Kaynağa git Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı

Aramaya Dön

Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı

Kaynağa git

Arâ’isü Enzâri’l-Ebkâr ve Nefâ’isü Mu‘addili’l-Esrâr.

(عرائس أنظار الأبكار ونفائس معدل الأسرار.)

Yazar Ebû Sa‘îd el-Hâdimî

Yazar Orijinal أبو سعيد الخادمي، محمد بن مصطفى بن عثمان الخادمي القونوي

Konu Felsefe ve psikoloji.

Tür Kitap

Dil Arapça

Dijital Evet

Yazma Evet

Fiziksel Boyutlar 210x155-156x63 mm.

Kütüphane Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı

Demirbaş Numarası 237156

Kayıt Numarası 237156

Lokasyon Süleymaniye Kütüphanesi/Erzincan

Tarih 1162.

Notlar Bazı kaynaklarda Hâdimî’nin bu eserinin, yine müellife ait olan ve Arâ’isü’n-Nefâ’is/ Nefâ’isü’l-Arâ’is ismiyle yayınlanan (İstanbul, 1303, 1, 2) Tecrîdü Fevâ’idi Arâ’isi’l-Enzâr ve Tefrîdü Ferâ’idi Ebkâri’l-Efkâr isimli eserin şerhi olduğu ifade edilmiştir (ör. DİA, XV, 25). Ancak eser şerh formatında yazılmış değildir. Üstelik üzerine şerh yazılan metin olduğu düşünülen Tecrîdü Fevâ’idi Arâ’isi’l-Enzâr ve Tefrîdü Ferâ’idi Ebkâri’l-Efkâr’in telif tarihi 1169 olup (bkz. Süleymaniye Ktp., Antalya Tekelioğlu / 00918-002, 198b; Manisa Ktp., Manisa Akhisar Zeynelzade Koleksiyon / 5680, 16b) bu esere şerh olduğu ifade edilen Arâ’isü Enzâri’l-Ebkâr ve Nefâ’isü Mu‘addili’l-Esrâr’ın 1169’dan önce istinsah edilmiş birçok nüshası bulunmaktadır. Örneğin eserin 1151’de istinsah edilen bir nüshası Ankara Adnan Ötüken İl Halk Kütüphanesi, 06 Hk 2319 numarada kayıtlıdır. Bu iki eser arasında bir ilişki olup olmadığına dair müellifin açık bir beyanı bulunmamakla birlikte, ana metin olduğu söylenen eserin, –Hâdimî’nin meclisinde yazıldığı belirtilen 1170 tarihli nüsha (Manisa Akhisar Zeynelzade Koleksiyon / 5680) ile müellif nüshasından yazılan nüshadan yazıldığı belirtilen nüsha (Antalya Tekelioğlu / 00918-002) da dâhil çoğu nüshasında görüldüğü üzere- ferağ kaydında müellif tarafından “Tecrîdü Fevâ’idi Arâ’isi’l-Enzâr ve Tefrîdü Ferâ’idi Ebkâri’l-Efkâr” şeklinde anılması, Arâ’isü Enzâri’l-Ebkâr ve Nefâ’isü Mu‘addili’l-Esrâr’ın tecridi veya muhtasarı olabileceğini düşündürmektedir. Ancak iki eser arasındaki ilişkinin tespitinin alanın uzmanlarının muhteva üzerinden gerçekleştireceği tahkikata muhtaç olduğu belirtilmelidir.Bazı nüshalarında eser ismi “Arâ’isü Enzâri’l-Ebkâr ve Nefâ’isü Ma‘dini’l-Esrâr” şeklinde geçmekte olup (ör. Diyarbakır İl Halk Kütüphanesi / 49/1, 2b; Ankara Adnan Ötüken İl Halk Kütüphanesi / 06 Hk 2319, 2a) katalog kaydında bu isme eserin ikinci adı olarak yer verilmiştir.Nüshada başlıklar kırmızı mürekkeple yazılmıştır. Bazı sayfalar kırmızı cetvelli olup sayfa kenarlarında minhüvât ve tashih kayıtları vardır. Nüshanın sonundaki IIb sayfasında nüshanın toplam yaprak sayısı not edilmiştir. Nüshanın sonundaki IVb sayfasında ise nüshanın bulunduğu kütüphane ve koleksiyon adı ile koleksiyon numarası bilgileri yer almaktadır. 51b, nüshanın sonundaki Ia, Ib, IIa, IIIa ve IVa sayfaları boş bırakılmıştır. Nüshanın sonunda, Hz. Peygamber’e salavat getirmenin tavsiye edildiği ve buna dair hadis rivayetleri yazılı olan bir şukka bulunmaktadır. Aynı yazma nüshada bulunan ikinci sıradaki risale ile üçüncü sıradaki bu risalenin müstensihi aynıdır.Nüshanın sonundaki IIIb sayfasında Farsça beyitler yazılıdır. Hâdimî’nin mantık ilmine dair kaleme aldığı eserlerinden biridir. Ta‘rîfât ve tasdîkât şeklinde iki maksat üzerine bina edilen eserde, maksatların altında fasıllar ve matlablar şeklinde alt başlıklar bulunmaktadır.

Örnek Metin (30b)بسم الله... الحمد لمن يرفع درجات من شاء بالحجج الساطعة... وبعد لما كانت الحكمة الكبرى والغاية القصوى من بسط الوجود في الذكر والأنثى هي المعرفة والطاعة بحسب مراتب الوسع والطاقة.... ولما لم يكن هذا إلا بالمنطق...(31a)فجاء عرائس أنظار الأبكار ونفائس معدل الأسرار لانطوائه ما لم يجتمع إلى الآن في رسالة ولا كتاب ولا بيان... وهو على مقصدين الأول في التعريفات... (51a)وليس من هذا القبيل التنبيه بالجدل [بالحد] على المحمدود [المحدود] لعدم دليلية حقيقة كما مر وقيل لتغايرهما بالإجمال والتفصيل ففيه نظر ظاهر فله الحمد على توفيق الاختتام والصلاة على حبيبه وآله والسلام

Eserin diğer adları Arâ’isü Enzâri’l-Ebkâr ve Nefâ’isü Ma‘dini’l-Esrâr, عرائس أنظار الأبكار ونفائس معدن الأسرار

Eser türü Telif.

Tasnif numarası/Konu 160 / Mantık

Koleksiyon no. 00018-003

Yaprak, satır, sütun sayısı 30b-51a+IV yk., 21 st. ;

Cilt özellikleri Sırtı ve kenarları meşin, miklebli cilt.

Yazım şekli (Mensur/Manzum) Mensur.

Alfabe ve yazı türü Arap harfli-Nesih

Kaynak/Referans Bursalı Mehmed Tâhir, Osmanlı Müellifleri, I, 344; DİA, XV, 25

Mühürler Kütüphane mührü, “Erzincan Milli Kütüphanesi”, Ia

İstinsah kaydı (Arap harfli) (51a)تمت العرائس عصمنا الله عن الدسائس من يد الفقير الحقير حسبي سليمان بن أحمد بن حسن بن سليمان في سنة ١١٦٢ حال كوني في قرية خادم