Teshîlü’l-Menâfi‘ fi’t-Tıbbi ve’l-Hikme.
(تسهيل المنافع في الطب والحكمة)

Name: Teshîlü’l-Menâfi‘ fi’t-Tıbbi ve’l-Hikme.
Author: İbnü’l-Ezrak el-Yümnâ

İsim	Teshîlü’l-Menâfi‘ fi’t-Tıbbi ve’l-Hikme.
İsim Orijinal	تسهيل المنافع في الطب والحكمة
Yazar	İbnü’l-Ezrak el-Yümnâ
Yazar Orijinal	ابن الأزرق اليمنى، إبراهيم بن عبد الرحمن بن أبو بكر الطبيب الأزرقي
Basım Tarihi:	Receb 1304:
Basım Yeri	Mısır,/el-Matba'atü'l-Meymeniyye. -
Konu	Teknoloji (Uygulamalı bilimler).Farmakoloji ve tedavi.
Tür	Kitap
Dil	Arapça
Dijital	Evet
Yazma	Hayır
Fiziksel Boyutlar	Orta boy.
Kütüphane:	Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı
Demirbaş Numarası	280794
Kayıt Numarası	280794
Lokasyon	Süleymaniye Kütüphanesi/Îd Mehmed Efendi
Notlar	Eserin Türkiye kütüphanelerinde birçok yazma (Veliyyüddin Efendi/V2489, istinsah tarihi: 911; Şehid Ali Paşa/02017, istinsah tarihi: 1052; Bağdatlı Vehbi/01398, istinsah tarihi: 1209) ve 1304, 1306, 1308, 1309, 1310, 1315, 1320 ve 1326 gibi muhtelif yıllarda yayımlanmış matbu nüshaları bulunmaktadır. Eserin matbu nüshaları ekseriyetle sayfa kenarında Zehebî’nin “et-Tıbbü’n-Nebevî” isimli eseriyle birlikte yayımlanmıştır. Eser 2006 yılında Nevâf el-Cerrâh ve 2016 yılında Muhammed Abdulkerim an-Nemrî tarafından Beyrut’ta yayımlanmıştır. Eserin başında 6 sayfalık fihrist bulunmaktadır. Metin ve bâb başlıkları çerçeve içerisinde alınmıştır. Fasıl, alt başlıklar, muhtelif kitaplardan yapılan nakilleri ifaden eden ibareler parantez içerisine alınmıştır. Eserin sayfa kenarında Zehebî’nin “et-Tıbbü’n-Nebevî” isimli eseri basılıdır.Nüshada yer alan ilk risalenin birinci sayfası ve nüshanın sondan birinci sayfasında nüshanın koleksiyon adı ve demirbaş numarası kayıtlıdır. Pratik tıp alanında kaleme alınan eser, müellifin mukaddimede yer alan ifadelerine göre Yemenli iki âlim olan Muhammed b. Ebi’l-Gays el-Kamarânî’nin “Şifâ’ü’l-Ecsâm“ ve Mehdî b. Ali b. İbrâhim es-Subayrî el-Yemenî’nin “Kitâbü’r-Rahme fi’t-Tıbbi ve’l-Hikme” isimli eserlerinin cem edilmesi ve muhtelif kaynaklardan yapılan nakillerle zenginleştirilmesi suretiyle meydana gelmiştir. Müellif iki kitapta bulunan fakat kendi zaman ve bölgesinde bulunmayan malzemelerden mürekkep reçetelere kitabında yer vermemiş ve başta bu iki kaynak olmak üzere istifade ettiği kaynaklarda yer alan yabancı kelimeleri okuyucunun anlayacağı ibarelerle değiştirmiştir. Müellif eseri meydana getirirken bu iki kaynak dışında Ebû Bekir Muhammed er-Râzî’nin “Bür’ü’-Sâ‘a“sı, Mârdînî’nin risâleleri ve Kâmilü’s-Sınâ‘ati’t-Tıbbiyye gibi eserleri uzunca süre tetkik ettiğini ve bir muhtasar olarak tasarladığı eserinin hemen hemen her bölümüne birçok eserden eklemeler yaptığını ifade etmiştir. Eserde nakillerin kaynağı zikredilirken müellifin ifadeleri de “kale, kultu” kelimeleri ile belirtilmiştir. Eserde birçok hadis-i şerifin zikredilmesinin yanı sıra bazı hastalıklar için dua ve tılsımlara da yer verilmiştir.
Örnek Metin	(2)بسم الله الرحمن الرحيم الحمد المتعالي عن الأنداد المتقدس عن الأضداد المنزه عن الأولاد المطلع على سر القلب... وأشهد أن سيدنا محمد عبده ورسوله المختار من ولد عدنان... أما بعد فإن الطب علم عظيم نفعه وقدره وعلى شرفه وفخره... ووجدت الحكماء قد وضعوا في ذلك ما فيه كفاية مما لفوه وكان كتاب شفاء(3)dالأجسام لشيخنا الإمام محمد ابن أبي الغيث الكمراني رحمه الله من أحسنها وأجمعها ويليه في ذلك كتاب الرحمة للحكيم المقري مهدي الصبري... فحينئذ أحببت أن أنسخ من مقاصد الكتابين وغيرهما مختصرا ملخصا مشتملا على ما يسهل استعماله من الأدوية السهلة ولا أذكر شيأ من الأدوية المعدومة... جعلت الكتاب منقسما على خمسة أقسام... (185)أعوذ بك من همزات الشياطين وأعوذ بك رب أن يحضرون ومن نفثهم وهذا الغلام أو هذه الأمة أو هذه الدابة أضيق من جلد جمل انتهى وصلى الله على سيدنا ومولانا محمد وآله كلما ذكره الذاكرون وغفل غن ذكره الغافلون وسلم تسليما كثيرا إلى يوم الدين والحمد لله رب العالمين آمين يا معين فائدة في فضائل الزنجبيل... ويستف منه نصف مثقال لم يزد / ويتبع بعد الزنجبيل بجرعة يصرف أرياحاو قولنج عاجلا / ويأتي بتفريج وإصلاج معدة(186)يدق ويغلى في نضوح معتق / ويسقي لها تكسي جمالا بحمرة فيارب صلى على الشفيع محمد / فمنى عليه ألف ألف تحية
Eser türü	Telif.
Tasnif numarası/Konu	610 / Tıp bilimleri
Koleksiyon no.	00252-002
Cilt özellikleri	Sırtı meşin, kapakları bez kaplı cilt.
Yazım şekli (Mensur/Manzum)	Mensur.
Alfabe ve yazı türü	Arap harfli-Nesih.
Kaynak/Referans	Zirikli, el-A‘lâm, I, 46; Kâtib Çelebi, Keşfü’z-Zunûn, II, 162; Abdullah Muhammed el-Habeşî, Masâdiru’l-Fikri’l-İslâmî fi’l-Yemen (Abu Dabi: el-Mecma‘u’s-Sekâfî, 2004), 583.
Mühürler	Şahıs mührü, İyd Mehmed, “İyd Mehmed (…)”, 1.
Diğer bilgi (Arap harfli)	(186)الحمد الله الذي لا يضر مع اسمه شيء في الأرض ولا في السماء... أما بعد فيقول مصحح هذا الرقم المفخم الفقير إليه تعالى محمد محرم قد تم طبع كتاب تسهيل المنافع في الطب والحكمة المحتوي على شفاء الأجسام وكتاب الرحمة للعلامة الأزرق... مطرزا هامشه بكتاب الطب النبوي للعلامة الحافظ الذهبي وذلك بالمطبعة الميمنية بمصر المحروسة المحمية بجبهة الجامع الأزهر المنير قريبا من مسجد الأستاذ أبي البركات سيدي أحمد الدردير وكان الطبع في رجب المعظم سنة ١٣٠٤ من هجرة النبي صلى الله عليه وعلى آله وأصحابه وسلم آمين آمين آمين تم

Kaynağa git Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı

Aramaya Dön

Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı

Kaynağa git

Teshîlü’l-Menâfi‘ fi’t-Tıbbi ve’l-Hikme.

(تسهيل المنافع في الطب والحكمة)

Yazar İbnü’l-Ezrak el-Yümnâ

Yazar Orijinal ابن الأزرق اليمنى، إبراهيم بن عبد الرحمن بن أبو بكر الطبيب الأزرقي

Basım Tarihi Receb 1304:

Basım Yeri Mısır,/el-Matba'atü'l-Meymeniyye. -

Konu Teknoloji (Uygulamalı bilimler).Farmakoloji ve tedavi.

Tür Kitap

Dil Arapça

Dijital Evet

Yazma Hayır

Fiziksel Boyutlar Orta boy.

Kütüphane Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı

Demirbaş Numarası 280794

Kayıt Numarası 280794

Lokasyon Süleymaniye Kütüphanesi/Îd Mehmed Efendi

Notlar Eserin Türkiye kütüphanelerinde birçok yazma (Veliyyüddin Efendi/V2489, istinsah tarihi: 911; Şehid Ali Paşa/02017, istinsah tarihi: 1052; Bağdatlı Vehbi/01398, istinsah tarihi: 1209) ve 1304, 1306, 1308, 1309, 1310, 1315, 1320 ve 1326 gibi muhtelif yıllarda yayımlanmış matbu nüshaları bulunmaktadır. Eserin matbu nüshaları ekseriyetle sayfa kenarında Zehebî’nin “et-Tıbbü’n-Nebevî” isimli eseriyle birlikte yayımlanmıştır. Eser 2006 yılında Nevâf el-Cerrâh ve 2016 yılında Muhammed Abdulkerim an-Nemrî tarafından Beyrut’ta yayımlanmıştır. Eserin başında 6 sayfalık fihrist bulunmaktadır. Metin ve bâb başlıkları çerçeve içerisinde alınmıştır. Fasıl, alt başlıklar, muhtelif kitaplardan yapılan nakilleri ifaden eden ibareler parantez içerisine alınmıştır. Eserin sayfa kenarında Zehebî’nin “et-Tıbbü’n-Nebevî” isimli eseri basılıdır.Nüshada yer alan ilk risalenin birinci sayfası ve nüshanın sondan birinci sayfasında nüshanın koleksiyon adı ve demirbaş numarası kayıtlıdır. Pratik tıp alanında kaleme alınan eser, müellifin mukaddimede yer alan ifadelerine göre Yemenli iki âlim olan Muhammed b. Ebi’l-Gays el-Kamarânî’nin “Şifâ’ü’l-Ecsâm“ ve Mehdî b. Ali b. İbrâhim es-Subayrî el-Yemenî’nin “Kitâbü’r-Rahme fi’t-Tıbbi ve’l-Hikme” isimli eserlerinin cem edilmesi ve muhtelif kaynaklardan yapılan nakillerle zenginleştirilmesi suretiyle meydana gelmiştir. Müellif iki kitapta bulunan fakat kendi zaman ve bölgesinde bulunmayan malzemelerden mürekkep reçetelere kitabında yer vermemiş ve başta bu iki kaynak olmak üzere istifade ettiği kaynaklarda yer alan yabancı kelimeleri okuyucunun anlayacağı ibarelerle değiştirmiştir. Müellif eseri meydana getirirken bu iki kaynak dışında Ebû Bekir Muhammed er-Râzî’nin “Bür’ü’-Sâ‘a“sı, Mârdînî’nin risâleleri ve Kâmilü’s-Sınâ‘ati’t-Tıbbiyye gibi eserleri uzunca süre tetkik ettiğini ve bir muhtasar olarak tasarladığı eserinin hemen hemen her bölümüne birçok eserden eklemeler yaptığını ifade etmiştir. Eserde nakillerin kaynağı zikredilirken müellifin ifadeleri de “kale, kultu” kelimeleri ile belirtilmiştir. Eserde birçok hadis-i şerifin zikredilmesinin yanı sıra bazı hastalıklar için dua ve tılsımlara da yer verilmiştir.

Örnek Metin (2)بسم الله الرحمن الرحيم الحمد المتعالي عن الأنداد المتقدس عن الأضداد المنزه عن الأولاد المطلع على سر القلب... وأشهد أن سيدنا محمد عبده ورسوله المختار من ولد عدنان... أما بعد فإن الطب علم عظيم نفعه وقدره وعلى شرفه وفخره... ووجدت الحكماء قد وضعوا في ذلك ما فيه كفاية مما لفوه وكان كتاب شفاء(3)dالأجسام لشيخنا الإمام محمد ابن أبي الغيث الكمراني رحمه الله من أحسنها وأجمعها ويليه في ذلك كتاب الرحمة للحكيم المقري مهدي الصبري... فحينئذ أحببت أن أنسخ من مقاصد الكتابين وغيرهما مختصرا ملخصا مشتملا على ما يسهل استعماله من الأدوية السهلة ولا أذكر شيأ من الأدوية المعدومة... جعلت الكتاب منقسما على خمسة أقسام... (185)أعوذ بك من همزات الشياطين وأعوذ بك رب أن يحضرون ومن نفثهم وهذا الغلام أو هذه الأمة أو هذه الدابة أضيق من جلد جمل انتهى وصلى الله على سيدنا ومولانا محمد وآله كلما ذكره الذاكرون وغفل غن ذكره الغافلون وسلم تسليما كثيرا إلى يوم الدين والحمد لله رب العالمين آمين يا معين فائدة في فضائل الزنجبيل... ويستف منه نصف مثقال لم يزد / ويتبع بعد الزنجبيل بجرعة يصرف أرياحاو قولنج عاجلا / ويأتي بتفريج وإصلاج معدة(186)يدق ويغلى في نضوح معتق / ويسقي لها تكسي جمالا بحمرة فيارب صلى على الشفيع محمد / فمنى عليه ألف ألف تحية

Eser türü Telif.

Tasnif numarası/Konu 610 / Tıp bilimleri

Koleksiyon no. 00252-002

Cilt özellikleri Sırtı meşin, kapakları bez kaplı cilt.

Yazım şekli (Mensur/Manzum) Mensur.

Alfabe ve yazı türü Arap harfli-Nesih.

Kaynak/Referans Zirikli, el-A‘lâm, I, 46; Kâtib Çelebi, Keşfü’z-Zunûn, II, 162; Abdullah Muhammed el-Habeşî, Masâdiru’l-Fikri’l-İslâmî fi’l-Yemen (Abu Dabi: el-Mecma‘u’s-Sekâfî, 2004), 583.

Mühürler Şahıs mührü, İyd Mehmed, “İyd Mehmed (…)”, 1.

Diğer bilgi (Arap harfli) (186)الحمد الله الذي لا يضر مع اسمه شيء في الأرض ولا في السماء... أما بعد فيقول مصحح هذا الرقم المفخم الفقير إليه تعالى محمد محرم قد تم طبع كتاب تسهيل المنافع في الطب والحكمة المحتوي على شفاء الأجسام وكتاب الرحمة للعلامة الأزرق... مطرزا هامشه بكتاب الطب النبوي للعلامة الحافظ الذهبي وذلك بالمطبعة الميمنية بمصر المحروسة المحمية بجبهة الجامع الأزهر المنير قريبا من مسجد الأستاذ أبي البركات سيدي أحمد الدردير وكان الطبع في رجب المعظم سنة ١٣٠٤ من هجرة النبي صلى الله عليه وعلى آله وأصحابه وسلم آمين آمين آمين تم