et-Tertîbü’l-Cemîl fî Şerhi’t-Terkîbi’l-Celîl.
(الترتيب الجميل في شرح التركيب الجليل.)

Name: et-Tertîbü’l-Cemîl fî Şerhi’t-Terkîbi’l-Celîl.
Author: Şeyhülislam Debbâğzâde Mehmed Efendi,

İsim	et-Tertîbü’l-Cemîl fî Şerhi’t-Terkîbi’l-Celîl.
İsim Orijinal	الترتيب الجميل في شرح التركيب الجليل.
Yazar	Şeyhülislam Debbâğzâde Mehmed Efendi,
Yazar Orijinal	شيخ الإسلام دباغ زاده محمد افندى
Konu	Afro-Asyatik (Hami-Sami) diller / Diğer diller / Dil ve dilbilim.
Tür	Kitap
Dil	Arapça
Dijital	Evet
Yazma	Evet
Fiziksel Boyutlar	223x135-126x50 mm.
Kütüphane:	Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı
Demirbaş Numarası	231404
Kayıt Numarası	231404
Lokasyon	Süleymaniye Kütüphanesi/Çorlulu Ali Paşa
Notlar	Müellif ferağ kaydında kesirli muammalı tarz ile tarih düşmüş, şerhe 1095 senesinde 24 Şevval Cuma günü başladığını, 14 Zilkade Salı günü temize çektiğini kaydetmiştir. Ferağ kaydındaki beyitte de “tertîbun cemîl” ifadesiyle yine 1095 yılına tarih düşürmüştür. TYEK veri tabanında otuza yakın yazma nüshasının kaydı bulunan eser telif tarihini takip eden yakın tarihlerde, müellif hayattayken istinsah edilmeye başlanmıştır. (ör. Kasidecizade / 00589 nüshası 1097, Çankırı İl Halk Kütüphanesi / 18 Hk 34 ve Nuruosmaniye / 04554-033 1098 yılında istinsah edilmiştir.).Müellif metni mim, şerhi şin harfiyle göstereceğini belirtmiştir ancak şerhin tamamında bunu uygulamamış, bazı yerlerde alıntıladığı metni kavluhû ifadesiyle göstermiştir. Eserin uzun mukaddimesinde nahvin konusuyla ilgili genel bilgilerden ve amil çeşitlerinden ayrıntıyla bahsedilmektedir. Sayfa kenarlarında bazısı metne muadil uzunlukta, metinle ilgili açıklamalar ve sözlüklerden, dil ve nahiv kitaplarından alıntılar bulunmaktadır. Başlıklar, söz başları ve kavluhû ifadeleri kırmızı mürekkeple yazılmıştır. Nüshanın başında üzerine şerh yazılan Taftazânî’nin et-Terkîbü’l-Garîb adlı tek cümlelik kısa risalesi fevaid hükmünde kabul edilip bulunduğu yapraklara numara verilmemiştir. Bu çalışmada risale müstakil eser olarak ayrılmış, yazma cildin ve içindeki eserlerin yaprak sayısı baştan sayılarak belirlenmiştir. Karışıklığa yol açmamak için mühür, kayıt gibi bilgilerin yeri nüshadaki numaralar dikkate alınarak verilmiştir.Sondan Ib sayfasında koleksiyon bilgilerinin yazılı olduğu kaşe bulunmaktadır. Nüsha satır altı müşirlidir. Kurt yenikleri ve rutubet izi vardır. Taftazânî’nin et-Terkîbü’l-Garîb ve’t-Tertîbü’l-Acîb adlı, nahiv konularını uzun bir cümlede topladığı bir sayfadan ibaret olan eserinin Debbâğzâde’ye ait şerhidir.
Örnek Metin	(1b) بسم الله ... الحمد لمن هو المحمود بكلمات ألسنة كل مسبح وشاكر وحامد بل يرجع إلى نحو جناب كبريائه جميع المحامد فإليه الكلم الطيب يصعد والعمل الصالح يرفعه وعامله يسعد والصلاة والسلام على نبينا محمد المقسم عليه بالقرآن الحكيم إنك لمن المرسلين... أما بعد فإن التركيب الغريب والترتيب العجيب بل التركيب الجليل المسموع نسبته إلى سعد الملة والدين التفتازاني أعلى الله ثراه ... لما كان في غاية الاختصار ومع هذا كما حكى نفسه كان مشتملا القواعد النحوية إجمالا بلا اقتصار إلا أنه محتاج إلى شرح يفصل مجملاته ويبين معضلاته لكن المبتدئين محتاجون قبل شرحه إلى تمهيد ومقدمة ثم البيان بالميم والشين إشارة إلى المتن والشرح... شرحا ترجمته بترتيب جميل في شرح التركيب الجليل... اعلم أنك إذا شرعت في علم من العلوم لا بد لك أن تعرف حقيقته لتكون على بصيرة في طلبك وأن تعرف غرضه لئلا يكون سعيك عبثا...فالمقدمة اعلم أن تعريف الكلام عند ابن الحاجب ما تضمن كلمتين بالإسناد ولا يتأتى ذلك إلا في فعل واسم أو في اسمين... (102a) ربنا وهب لنا من أزواجنا وذرياتنا قرة أعين واجعلنا للمتقين إماما والحمد لله وسلامه على عباده الذين اصطفى اتفق الشروع لترتيب جميل في شرح التركيب الجليل في السبع السادس من الربع الثالث من السدس الرابع ووافق تبييضه أيضا في السبع الثالث من الربع الثاني من السدس الخامس وكلا السدسين من النصف الثاني من العشر الخامس من العشر العاشر بعد الألف من له العز والشرف محمدلا ومصليا يا طالبا لشرح تركيب جليل / تأمل واسأل الله الأجر الجزيل// بحمد الله والصلاة على النبي / كان اسمه أرخته ترتيب جميل//
Eser türü	Şerh.
Tasnif numarası/Konu	492.7 / Arap dili
Koleksiyon no.	00400-002
Yaprak, satır, sütun sayısı	3b-104a1+I yk., 11 st. ;
Yazım şekli (Mensur/Manzum)	Mensur.
Alfabe ve yazı türü	Arap harfli-Talik.
Temellük ve Vakıf kayıtları	Vakıf kaydı, Sadrâzam Çorlulu Ali Paşa, IIa
Mühürler	Vakıf mührü, Sadrâzam Çorlulu Ali Paşa, “Hâzâ mimmâ Vakafehu’l-Vezîru’l-A‘zam Ali Paşa b. el-Hâcc Muhammed Ağa Afallâhu anhumâ”, 1120, IIa...102aVakıf mührü, “Dersa'âdet Birinci Dâire-i Vakfiyye“, IIa, sonda Ib

Kaynağa git Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı

Aramaya Dön

Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı

Kaynağa git

et-Tertîbü’l-Cemîl fî Şerhi’t-Terkîbi’l-Celîl.

(الترتيب الجميل في شرح التركيب الجليل.)

Yazar Şeyhülislam Debbâğzâde Mehmed Efendi,

Yazar Orijinal شيخ الإسلام دباغ زاده محمد افندى

Konu Afro-Asyatik (Hami-Sami) diller / Diğer diller / Dil ve dilbilim.

Tür Kitap

Dil Arapça

Dijital Evet

Yazma Evet

Fiziksel Boyutlar 223x135-126x50 mm.

Kütüphane Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı

Demirbaş Numarası 231404

Kayıt Numarası 231404

Lokasyon Süleymaniye Kütüphanesi/Çorlulu Ali Paşa

Notlar Müellif ferağ kaydında kesirli muammalı tarz ile tarih düşmüş, şerhe 1095 senesinde 24 Şevval Cuma günü başladığını, 14 Zilkade Salı günü temize çektiğini kaydetmiştir. Ferağ kaydındaki beyitte de “tertîbun cemîl” ifadesiyle yine 1095 yılına tarih düşürmüştür. TYEK veri tabanında otuza yakın yazma nüshasının kaydı bulunan eser telif tarihini takip eden yakın tarihlerde, müellif hayattayken istinsah edilmeye başlanmıştır. (ör. Kasidecizade / 00589 nüshası 1097, Çankırı İl Halk Kütüphanesi / 18 Hk 34 ve Nuruosmaniye / 04554-033 1098 yılında istinsah edilmiştir.).Müellif metni mim, şerhi şin harfiyle göstereceğini belirtmiştir ancak şerhin tamamında bunu uygulamamış, bazı yerlerde alıntıladığı metni kavluhû ifadesiyle göstermiştir. Eserin uzun mukaddimesinde nahvin konusuyla ilgili genel bilgilerden ve amil çeşitlerinden ayrıntıyla bahsedilmektedir. Sayfa kenarlarında bazısı metne muadil uzunlukta, metinle ilgili açıklamalar ve sözlüklerden, dil ve nahiv kitaplarından alıntılar bulunmaktadır. Başlıklar, söz başları ve kavluhû ifadeleri kırmızı mürekkeple yazılmıştır. Nüshanın başında üzerine şerh yazılan Taftazânî’nin et-Terkîbü’l-Garîb adlı tek cümlelik kısa risalesi fevaid hükmünde kabul edilip bulunduğu yapraklara numara verilmemiştir. Bu çalışmada risale müstakil eser olarak ayrılmış, yazma cildin ve içindeki eserlerin yaprak sayısı baştan sayılarak belirlenmiştir. Karışıklığa yol açmamak için mühür, kayıt gibi bilgilerin yeri nüshadaki numaralar dikkate alınarak verilmiştir.Sondan Ib sayfasında koleksiyon bilgilerinin yazılı olduğu kaşe bulunmaktadır. Nüsha satır altı müşirlidir. Kurt yenikleri ve rutubet izi vardır. Taftazânî’nin et-Terkîbü’l-Garîb ve’t-Tertîbü’l-Acîb adlı, nahiv konularını uzun bir cümlede topladığı bir sayfadan ibaret olan eserinin Debbâğzâde’ye ait şerhidir.

Örnek Metin (1b) بسم الله ... الحمد لمن هو المحمود بكلمات ألسنة كل مسبح وشاكر وحامد بل يرجع إلى نحو جناب كبريائه جميع المحامد فإليه الكلم الطيب يصعد والعمل الصالح يرفعه وعامله يسعد والصلاة والسلام على نبينا محمد المقسم عليه بالقرآن الحكيم إنك لمن المرسلين... أما بعد فإن التركيب الغريب والترتيب العجيب بل التركيب الجليل المسموع نسبته إلى سعد الملة والدين التفتازاني أعلى الله ثراه ... لما كان في غاية الاختصار ومع هذا كما حكى نفسه كان مشتملا القواعد النحوية إجمالا بلا اقتصار إلا أنه محتاج إلى شرح يفصل مجملاته ويبين معضلاته لكن المبتدئين محتاجون قبل شرحه إلى تمهيد ومقدمة ثم البيان بالميم والشين إشارة إلى المتن والشرح... شرحا ترجمته بترتيب جميل في شرح التركيب الجليل... اعلم أنك إذا شرعت في علم من العلوم لا بد لك أن تعرف حقيقته لتكون على بصيرة في طلبك وأن تعرف غرضه لئلا يكون سعيك عبثا...فالمقدمة اعلم أن تعريف الكلام عند ابن الحاجب ما تضمن كلمتين بالإسناد ولا يتأتى ذلك إلا في فعل واسم أو في اسمين... (102a) ربنا وهب لنا من أزواجنا وذرياتنا قرة أعين واجعلنا للمتقين إماما والحمد لله وسلامه على عباده الذين اصطفى اتفق الشروع لترتيب جميل في شرح التركيب الجليل في السبع السادس من الربع الثالث من السدس الرابع ووافق تبييضه أيضا في السبع الثالث من الربع الثاني من السدس الخامس وكلا السدسين من النصف الثاني من العشر الخامس من العشر العاشر بعد الألف من له العز والشرف محمدلا ومصليا يا طالبا لشرح تركيب جليل / تأمل واسأل الله الأجر الجزيل// بحمد الله والصلاة على النبي / كان اسمه أرخته ترتيب جميل//

Eser türü Şerh.

Tasnif numarası/Konu 492.7 / Arap dili

Koleksiyon no. 00400-002

Yaprak, satır, sütun sayısı 3b-104a1+I yk., 11 st. ;

Yazım şekli (Mensur/Manzum) Mensur.

Alfabe ve yazı türü Arap harfli-Talik.

Temellük ve Vakıf kayıtları Vakıf kaydı, Sadrâzam Çorlulu Ali Paşa, IIa

Mühürler Vakıf mührü, Sadrâzam Çorlulu Ali Paşa, “Hâzâ mimmâ Vakafehu’l-Vezîru’l-A‘zam Ali Paşa b. el-Hâcc Muhammed Ağa Afallâhu anhumâ”, 1120, IIa...102aVakıf mührü, “Dersa'âdet Birinci Dâire-i Vakfiyye“, IIa, sonda Ib