el-Kitâbu’l-Me’sûr mâ İttefeka Lafzuhu ve İhtelefe Ma‘nâhu
(الكتاب المأثور ما اتفق لفظه واختلف معناه)

Name: el-Kitâbu’l-Me’sûr mâ İttefeka Lafzuhu ve İhtelefe Ma‘nâhu
Author: Ebu’l-Ameysel el-A‘râbî

İsim	el-Kitâbu’l-Me’sûr mâ İttefeka Lafzuhu ve İhtelefe Ma‘nâhu
İsim Orijinal	الكتاب المأثور ما اتفق لفظه واختلف معناه
Yazar	Ebu’l-Ameysel el-A‘râbî
Yazar Orijinal	أبو العميثل الأعرابي، عبد الله بن خليد الأعرابي
Konu	Afro-Asyatik diller / Diğer Diller / Dil ve dilbilim, Sarf, nahiv, belagat kitapları, lugatlar, sözlükler…
Tür	Kitap
Dil	Arapça
Dijital	Evet
Yazma	Evet
Fiziksel Boyutlar	245x150-235x130 mm.
Kütüphane:	Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı
Demirbaş Numarası	547220
Kayıt Numarası	547220
Lokasyon	Beyazıt Kütüphanesi/Veliyyüddin Efendi
Tarih	Rebîülâhir 280
Notlar	İstinsah kaydında müellif ismi, Ebu’l-Ameysel el-A‘râbî eş-Şâ‘ir Sahibu Abdullah b. Tâhir şeklinde; eser ismi, el-Kitâbu’l-Me’sûr şeklinde kaydedilmiştir. Eser ve müellif ismi ayrıca 1a sayfasında Kitâbu’l-Me’sûr mine’l-Luga an Ebu’l-Ameysel el-A‘râbî formunda kaydedilmiştir.İbnü’n-Nedîm, müellifin tam ismini, Ebu’l-Ameysel el-A‘râbî, Abdullah b. Huleyd şeklinde kaydetmiş ve onun Horasan’da Abdullah b. Tâhir’in oğluna hocalık yaptığını nakletmektedir. Zikri geçen Abdullah b. Tâhir, Tâhirîler devlerinin hükümdarlarındandır. Ayrıca incelenen bu eserinin ismini Mâ İttefeka Lafzuhu ve İhtelefe Ma‘nâhu şeklinde kaydetmiştir.İbnü’n-Nedîm’e benzer malumatlar nakleden Yâfiʻî, Ebu’l-Ameysel’in vefat tarihini 240/855 olarak kaydetmiştir. Ayrıca Ebu’l-Ameysel’in nisbesini Halîl şeklinde kaydetmiştir.Eser ismi, nüshanın istinsah kaydındaki bilgiler ve el-Fihrist’te zikredilenler dikkate alınarak kaydedilmiştir.Eser, Krenkow tarafından incelenen bu nüsha esas alınarak 1925 yılında Londra’da neşredilmiştir. Ayrıca Muhammed Abdulkâdir Ahmed incelenen bu nüsha ile eserin Princeton’da yer alan diğer bir nüshasına dayanarak eseri 1988 yılında Kahire’de neşretmiştir.Nüsha, -istinsah tarihi dikkate alındığında- en eski tarihli islâmî yazmalardan biridir.1a’da nüshanın değişmeden önceki ve şimdiki demirbaş numarası kaydedilmiştir.Yapılan onarım sebebiyle eserin bazı kelimeleri, cümleleri ve satırları görünmemektedir.Her yeni madde satır başında incelenmiştir.Nüshanın hattının farklı bazı hususiyetler ön plana çıkmaktadır. Sâd ve dâd harfleri kef (ک) harfi gibi yazılmıştır.1a’da silinmiş bir kayıt izi yer almaktadır.Nüshanın yaprak numaralandırması hatalıdır. 17’den 19’a atlanmıştır. Bu yanlışlık kayıtta nüshanın toplam yaprak sayısına yansıtılmamıştır. Fakat sayfa numarasının belirtilmesi gerektiği yerlerde (kayıt, mühür vs.) karışıklığa sebep olmamak için nüsha üzerindeki numaralar dikkate alınmıştır.İncelenen her maddenin sonuna durak işareti konulmuştur. Nüsha harekelidir.Nüsha onarımdan geçmiş ve yaprakların dip ve uç kısımları tamir edilerek yamanmıştır. Eser, Ebu’l-Ameysel el-A‘râbî’in lafızları aynı, manaları farklı olan kelimeleri derlediği ve manalarını kadîm Arap şâirlerinin şiirlerinden ve dönemin emsallerinden getirmiş olduğu şevâhidle açıkladığı Arapça eşsesli kelimeler sözlüğüdür.
Örnek Metin	(1b)بسم الله...القبل على سبعة أوجه القبل في العين والقبل النشز من الأرض يستقبلك تقول رأيت شخصا بذلك القبل والقبل أن ترى الهلال أول ما رؤي لم ير قبل ذلك يقال رأيت الهلال قبلا فكان صغيرا والقبل أن يتكلم الرجل بكلام لم يكن استعد له يقال تكلم فلان قبلا والقبل أن يورد الرجل إبله الماء ثم يستقى لها ويصب عليها فيقال سقاها قبلا والقبل شيء شبيه بالصدف يعلق في أعناق الصبيان والقبل طي البئر في أعلاه... (33b)قال والتخويص في الشجر الإيراق والتخويص في الشعر أن يقع فيه السقط قال بعضهم قد خوص إذا خف من شعره شيء وقال الأخطل زوجة أشمط مرهوب بوادره قد كان في رأسه التخويص والنزع والتخويص في التاج يقال تاج مخوص بالذهب إذا جعلت فيه صفايح من ذهب وهو مأخوذ من خوص النخلة
Eser türü	Telif
Tasnif numarası/Konu	492.7 / Arap dili
Koleksiyon no.	V3139
Yaprak, satır, sütun sayısı	32 yk., 24 st.
Cilt özellikleri	Sırtı siyah deri, kapakları ebru kağıt kaplı, şirazeli cilt
Yazım şekli (Mensur/Manzum)	Mensur
Alfabe ve yazı türü	Arap harfli-Nesih
Kaynak/Referans	Ebu’l-Ameysel el-A‘râbî, Kitâbu’l-Me’sûr mâ İttefeka Lafzuhu ve İhtelefe Ma‘nâhu, thk.: Muhammed Abdulkâdir Ahmed, Kahire: Mektebetü’n-Nahda el-Mısriyye, 1988), (muhakkikin girişi) s. 3-53; İbnü'n-Nedîm, el-Fihrist, (nşr.: Eymen Fu’âd Seyyid, Londra: Müessesetü’l-Furkân li’t-Turâsi’l-İslâmî, I-II, 2009) c. I, s. 134-5; Yâfiʻî, Ebû Muhammed Abdillâh b. Esʻad, Mir’âtü’l-Cinân ve Ibretü’l-Yakezân fî Maʻrifet-i mâ Yu’teber fî Havâdisi’z-Zamân, (thk. Halîl el-Mansûr Beyrut: DKİ, 1997 I-IV). C. II, 87-8.
Temellük ve Vakıf kayıtları	Temellük kaydı, Kâdiyyü Mekke Abdullah b. Mâhir, 1aTemellük kaydı, Re’su…, 1a
Diğer kayıtlar	Hasan b. Zeynüddin’in eseri mütalaa ettiğine dair kayıt, 1a
Mühürler	Vakıf mührü, Şeyhülislam Veliyyüddin Efendi, Veliyyüddin b. Mustafa b. Hüseyin el-İstanbulî, “Vakafe Şeyhu’l-İslâm Veliyyüddin Efendi ibnü’l-Merhûm el-Hâcc Mustafa Ağa ibnü’l-Merhûm el-Hâcc Hüseyin Ağa” 1175, 1b…33b
İstinsah kaydı (Arap harfli)	(33b)تم الكتاب المأثور عن أبي العميثل الأعرابي الشاعر صاحب عبد الله بن طاهر وكتب أبو الجهم وهو يشهد ألا إله إلا الله وأن محمدا رسوله صلى الله عليه وسلم في شهر ربيع الآخر من سنة ثمنين ومائتين...

Kaynağa git Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı

Aramaya Dön

Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı

Kaynağa git

el-Kitâbu’l-Me’sûr mâ İttefeka Lafzuhu ve İhtelefe Ma‘nâhu

(الكتاب المأثور ما اتفق لفظه واختلف معناه)

Yazar Ebu’l-Ameysel el-A‘râbî

Yazar Orijinal أبو العميثل الأعرابي، عبد الله بن خليد الأعرابي

Konu Afro-Asyatik diller / Diğer Diller / Dil ve dilbilim, Sarf, nahiv, belagat kitapları, lugatlar, sözlükler…

Tür Kitap

Dil Arapça

Dijital Evet

Yazma Evet

Fiziksel Boyutlar 245x150-235x130 mm.

Kütüphane Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı

Demirbaş Numarası 547220

Kayıt Numarası 547220

Lokasyon Beyazıt Kütüphanesi/Veliyyüddin Efendi

Tarih Rebîülâhir 280

Notlar İstinsah kaydında müellif ismi, Ebu’l-Ameysel el-A‘râbî eş-Şâ‘ir Sahibu Abdullah b. Tâhir şeklinde; eser ismi, el-Kitâbu’l-Me’sûr şeklinde kaydedilmiştir. Eser ve müellif ismi ayrıca 1a sayfasında Kitâbu’l-Me’sûr mine’l-Luga an Ebu’l-Ameysel el-A‘râbî formunda kaydedilmiştir.İbnü’n-Nedîm, müellifin tam ismini, Ebu’l-Ameysel el-A‘râbî, Abdullah b. Huleyd şeklinde kaydetmiş ve onun Horasan’da Abdullah b. Tâhir’in oğluna hocalık yaptığını nakletmektedir. Zikri geçen Abdullah b. Tâhir, Tâhirîler devlerinin hükümdarlarındandır. Ayrıca incelenen bu eserinin ismini Mâ İttefeka Lafzuhu ve İhtelefe Ma‘nâhu şeklinde kaydetmiştir.İbnü’n-Nedîm’e benzer malumatlar nakleden Yâfiʻî, Ebu’l-Ameysel’in vefat tarihini 240/855 olarak kaydetmiştir. Ayrıca Ebu’l-Ameysel’in nisbesini Halîl şeklinde kaydetmiştir.Eser ismi, nüshanın istinsah kaydındaki bilgiler ve el-Fihrist’te zikredilenler dikkate alınarak kaydedilmiştir.Eser, Krenkow tarafından incelenen bu nüsha esas alınarak 1925 yılında Londra’da neşredilmiştir. Ayrıca Muhammed Abdulkâdir Ahmed incelenen bu nüsha ile eserin Princeton’da yer alan diğer bir nüshasına dayanarak eseri 1988 yılında Kahire’de neşretmiştir.Nüsha, -istinsah tarihi dikkate alındığında- en eski tarihli islâmî yazmalardan biridir.1a’da nüshanın değişmeden önceki ve şimdiki demirbaş numarası kaydedilmiştir.Yapılan onarım sebebiyle eserin bazı kelimeleri, cümleleri ve satırları görünmemektedir.Her yeni madde satır başında incelenmiştir.Nüshanın hattının farklı bazı hususiyetler ön plana çıkmaktadır. Sâd ve dâd harfleri kef (ک) harfi gibi yazılmıştır.1a’da silinmiş bir kayıt izi yer almaktadır.Nüshanın yaprak numaralandırması hatalıdır. 17’den 19’a atlanmıştır. Bu yanlışlık kayıtta nüshanın toplam yaprak sayısına yansıtılmamıştır. Fakat sayfa numarasının belirtilmesi gerektiği yerlerde (kayıt, mühür vs.) karışıklığa sebep olmamak için nüsha üzerindeki numaralar dikkate alınmıştır.İncelenen her maddenin sonuna durak işareti konulmuştur. Nüsha harekelidir.Nüsha onarımdan geçmiş ve yaprakların dip ve uç kısımları tamir edilerek yamanmıştır. Eser, Ebu’l-Ameysel el-A‘râbî’in lafızları aynı, manaları farklı olan kelimeleri derlediği ve manalarını kadîm Arap şâirlerinin şiirlerinden ve dönemin emsallerinden getirmiş olduğu şevâhidle açıkladığı Arapça eşsesli kelimeler sözlüğüdür.

Örnek Metin (1b)بسم الله...القبل على سبعة أوجه القبل في العين والقبل النشز من الأرض يستقبلك تقول رأيت شخصا بذلك القبل والقبل أن ترى الهلال أول ما رؤي لم ير قبل ذلك يقال رأيت الهلال قبلا فكان صغيرا والقبل أن يتكلم الرجل بكلام لم يكن استعد له يقال تكلم فلان قبلا والقبل أن يورد الرجل إبله الماء ثم يستقى لها ويصب عليها فيقال سقاها قبلا والقبل شيء شبيه بالصدف يعلق في أعناق الصبيان والقبل طي البئر في أعلاه... (33b)قال والتخويص في الشجر الإيراق والتخويص في الشعر أن يقع فيه السقط قال بعضهم قد خوص إذا خف من شعره شيء وقال الأخطل زوجة أشمط مرهوب بوادره قد كان في رأسه التخويص والنزع والتخويص في التاج يقال تاج مخوص بالذهب إذا جعلت فيه صفايح من ذهب وهو مأخوذ من خوص النخلة

Eser türü Telif

Tasnif numarası/Konu 492.7 / Arap dili

Koleksiyon no. V3139

Yaprak, satır, sütun sayısı 32 yk., 24 st.

Cilt özellikleri Sırtı siyah deri, kapakları ebru kağıt kaplı, şirazeli cilt

Yazım şekli (Mensur/Manzum) Mensur

Alfabe ve yazı türü Arap harfli-Nesih

Kaynak/Referans Ebu’l-Ameysel el-A‘râbî, Kitâbu’l-Me’sûr mâ İttefeka Lafzuhu ve İhtelefe Ma‘nâhu, thk.: Muhammed Abdulkâdir Ahmed, Kahire: Mektebetü’n-Nahda el-Mısriyye, 1988), (muhakkikin girişi) s. 3-53; İbnü'n-Nedîm, el-Fihrist, (nşr.: Eymen Fu’âd Seyyid, Londra: Müessesetü’l-Furkân li’t-Turâsi’l-İslâmî, I-II, 2009) c. I, s. 134-5; Yâfiʻî, Ebû Muhammed Abdillâh b. Esʻad, Mir’âtü’l-Cinân ve Ibretü’l-Yakezân fî Maʻrifet-i mâ Yu’teber fî Havâdisi’z-Zamân, (thk. Halîl el-Mansûr Beyrut: DKİ, 1997 I-IV). C. II, 87-8.

Temellük ve Vakıf kayıtları Temellük kaydı, Kâdiyyü Mekke Abdullah b. Mâhir, 1aTemellük kaydı, Re’su…, 1a

Diğer kayıtlar Hasan b. Zeynüddin’in eseri mütalaa ettiğine dair kayıt, 1a

Mühürler Vakıf mührü, Şeyhülislam Veliyyüddin Efendi, Veliyyüddin b. Mustafa b. Hüseyin el-İstanbulî, “Vakafe Şeyhu’l-İslâm Veliyyüddin Efendi ibnü’l-Merhûm el-Hâcc Mustafa Ağa ibnü’l-Merhûm el-Hâcc Hüseyin Ağa” 1175, 1b…33b

İstinsah kaydı (Arap harfli) (33b)تم الكتاب المأثور عن أبي العميثل الأعرابي الشاعر صاحب عبد الله بن طاهر وكتب أبو الجهم وهو يشهد ألا إله إلا الله وأن محمدا رسوله صلى الله عليه وسلم في شهر ربيع الآخر من سنة ثمنين ومائتين...