el-Hidâye.
(الهداية.)

Name: el-Hidâye.
Author: Burhâneddin el-Merginânî

İsim	el-Hidâye.
İsim Orijinal	الهداية.
Yazar	Burhâneddin el-Merginânî
Yazar Orijinal	برهان الدين المرغيناني، أبو الحسن علي بن أبو بكر بن عبد الجليل المرغيناني
Konu	Ehl-i Sünnet fıkhı / Fıkıh ilmi / İslam dini ve İslam ilimleri.
Tür	Kitap
Dil	Arapça
Dijital	Evet
Yazma	Evet
Fiziksel Boyutlar	271x181-173x114 mm.
Kütüphane:	Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı
Demirbaş Numarası	249035
Kayıt Numarası	249035
Lokasyon	Süleymaniye Kütüphanesi/Hacı Beşir Ağa (Eyüp)
Tarih	14 Rebiülevvel 793.
Notlar	Nüshanın Ia sayfasında eser adı “el-Hidâye fî Şerhi’l-Bidâye” olarak yazılıdır. Ayrıca Ia sayfasında müellif Burhâneddin Mergînânî’nin, oğlu İmâdüddin’e kendisinden duyduğu her şeyi rivayet etmesine izin verdiğine dair manzum icazet kaydı ile oğul İmâdüddin’in el-Hidâye hakkında söylediği bir dörtlüğe yer verilmiştir.Ib ve 235b sayfalarında nüshanın bulunduğu kütüphane ve koleksiyon adı ile koleksiyon numarası bilgileri yer almaktadır. Nüshada başlıklar kırmızı mürekkeple yahut normal yazı karakterinden daha büyük yazılarak belirtilmiştir. Şerh edilen ibareler kırmızı üst çizgiyle gösterilmiştir. Metin kısmen harekelidir. Sayfa kenarlarında tashih kayıtları bulunmaktadır. Ayrıca sayfa kenarlarında çoğu Emir Kâtib el-İtkânî’nin Gâyetü’l-Beyân’ı ile Ekmeleddin Bâbertî’nin el-İnâye’sinden olmak üzere Habbâzî’nin Kifâye’si ve Tâcüşşerîʻa’nın Nihâye’si, Kıvâmüddin el-Kâkî’nin Miʻrâcü’d-Dirâye’si gibi el-Hidâye şerhlerinden alıntılar vardır. Yine “fâ”, “kâf” ve “he” rumuzları ile gösterilen haşiyelerden, Muhît, Şerhu’l-Vikâye, Sıhâh, Yenâbîʻ, el-Kirmânî, Dirâye, Kâdîhân ve Musaffâ şeklinde atıfta bulunulan eserlerden nakiller yapıldığı da görülmektedir. 2 ile 3. yapraklar arasında üzerinde taharet konusuyla ilgili fevaid bulunan bir şukka vardır. 237. yaprak boştur. Nüshanın boyut ve cilt özellikleri bilgisi Süleymaniye Kütüphanesi tespit fişinden alınmıştır.Nüshada yaprak numaralandırması 1 yaprak geç takip etmekte olup 58 ve 67 arasındaki yapraklar eksiktir. Katalog kaydında sayfa numarası gösterilmesi gereken yerlerde (kayıt, mühür vs.) karışıklığa sebep olmamak için nüsha üzerindeki numaralar dikkate alınmıştır. Eserin 1 ve 2. cildi aynı nüshada yer almakta olup 2. cilt için yeniden yaprak numaralandırması yapılmıştır.Nüshada bazı yapraklar yazıyı bozacak şekilde alt kısmından nem almıştır.Nüshanın Ia sayfasında ilim öğrenmek hakkında Hz. Peygamber’den bir hadis nakledilmiş, nüshayı koruması amaçlanarak “yâ kebîkec” yazılmıştır. Ayrıca Ia sayfasında Kıvâmuddin’in kitaplarından nakledildiği ifade edilen bir dörtlüğe yer verilmiş, el-Fetâva’l-Kübrâ’dan nikahla, el-Musaffâ’dan zekatla ilgili nakil yapılmış, Hamîdüddin el-Azîz’e ait zekat hakkında Farsça bir beyit yazılmıştır. Yine istibrâ, talak ve velâ ile ilgili fevaid bulunmaktadır. Ekmel haşiyesinden “rivâyetü’l-usûl” ve “rivâyetü gayri’l-usûl” ile hangi eserlerin kastedildiği not edilmiş, mütekaddim ulemanın müteahhir ulemaya bıraktıkları hakkında bir söz yazılmıştır. Ib sayfasında Muhît’ten nakille, hayız hakkında ulema arasındaki bazı ihtilaflar not edilmiştir. Aynı sayfada Serhasî’den el kesme cezası hakkında bir görüş nakledilmiştir. 1a sayfasında Hz. Peygamber için Arapça bir beyit yazılmıştır. Bu koleksiyondaki birden çok nüshada yer alan bu beyit, nüshalarda ya Hacı Beşir Ağa’nın vakıf mührünün ya da ona ait temellük kaydının yanında bulunmaktadır. Hacı Beşir Ağa’ya ait temellük kaydındaki yazı karakteri ile bu beytin yazı karakteri aynıdır. Bunlardan yola çıkarak Hacı Beşir Ağa’nın söz konusu beyti sahip olduğu kitaplara not ettiği anlaşılabilir. Ayrıca 1a sayfasında ibadetin tanımına yer verilmiş, el-Hidâye şerhi Gâyetü’l-Beyân’dan ve Şemseddin İsfehâni’den alıntılar yapılmıştır. 236b sayfasında Arapça bir beyit vardır. Burhâneddin el-Merginânî’nin, Hanefî fıkhının temel metinlerinden Ebû Abdullah Muhammed b. Hasan b. Ferkad eş-Şeybânî (189/805)’nin el-Câmi‘u’s-Sağîr’i ile Ebu’l-Hüseyn Ahmed b. Muhammed b. Ahmed el-Bağdâdî el-Kudûrî (428/1037)’nin el-Muhtasar’ındaki meseleleri öz bir biçimde bir araya getirdiği muhtasar eseri Bidâyetü’l-Mübtedî’nin yine müellife ait şerhidir. Mergînânî Bidâyetü’l-Mübtedî’yi önce Kifâyetü’l-Müntehî ismiyle şerh etmiş, bu şerh çok hacimli olunca el-Hidâye’yi yazmıştır. Hanefî mezhebinin en muteber metinlerinden biri haline gelen el-Hidâye üzerine çok sayıda şerh ve haşiye kaleme alınmıştır. İki ciltlik takımın ilk cildi olan bu nüsha eserin başından “Kitâbu’l-Buyûʻ”un sonuna kadardır.
Örnek Metin	(1b)بسم الله... الحمد لله الذي أعلى معالم العلم وأعلامه وأظهر شعائر الشرع وأحكامه وبعث رسلا وأنبياء صلوات الله عليهم أجمعين... وقد جرى علي الوعد في مبدأ بداية المبتدي أن أشرحها بتوفيق الله شرحا أرسمه بكفاية المنتهي فشرعت فيه والوعد يسوغ بعض المساغ وحين أكاد أتكي عنه اتكاء الفراغ تبينت فيه نبذا من الإطناب وخشيت أن يهجر لأجله الكتاب فصرفت العنان والعناية إلى شرح آخر موسوم بالهداية أجمع فيه بتوفيق الله تع بين عيون الرواية ومتون الدراية تاركا للزوائد... كتاب الطهارات قال الله تع يا أيها الذين آمنوا إذا قمتم إلى الصلوة فاغسلوا وجوهكم وأيديكم إلى المرافق الآية ففرض الطهارة غسل الأعضاء الثلثة ومسح الرأس بهذه النض... (236b)وكذا البيض أصل الصيد ولهذا يجب الجزاء على المحرم بكسره أو شيه وصاحب الأرض لم يعد أرضه لذلك فصار كنصب شبكة للجفاف وكذا إذا دخل الصيد داره أو وقع ما نثر من السكر والدراهم في ثيابه لم يكن ما لم يكفه أو كان مستعدا له بخلاف ما إذا عسل النحل في أرضه لأنه عد من أنزاله فيملكه تبعا لأرضه كالشجر النابت فيه والتراب المجتمع في أرضه بجريان الماء والله أعلم بالصواب
Eserin diğer adları	Şerhu Bidâyeti’l-Mübtedî, شرح بداية المبتدي
Eser türü	Şerh.
Tasnif numarası/Konu	297.511 / Hanefî fıkhı
Koleksiyon no.	00074-001
Yaprak, satır, sütun sayısı	I+1b-236b yk., muhtelif st. ;
Cilt numarası	1/2.
Cilt özellikleri	Tam meşin kaplı, yaldızlı sadberk şemseli, cedvelli, şirâzeli cilt.
Yazım şekli (Mensur/Manzum)	Mensur.
Alfabe ve yazı türü	Talik-Arap harfli.
Kaynak/Referans	Kâtib Çelebi, Keşfü’z-Zunûn, II, 2022; Bağdatlı İsmail Paşa, Hediyyetü’l-Ârifîn, I, 372; Zirikli, el-A‘lâm, IV, 266; Ömer Rıza Kehhâle, Mu‘cemü’l-Müellifîn, VII, 45; DİA, XVII, 471-73; XXIX, 182
Mühürler	Vakıf mührü, Dârüssaâde Ağası Hacı Beşir Ağa, “Yâ Beşîr min Ekberi’l-Hayrât Vakfun fî Sebîlillâh Vallâhu Yağfiru’z-Zellât Vakfun fî Sebîlillâh”, 1130, 1a; 10b, 235a
İstinsah kaydı (Arap harfli)	(236b)تم الجزء الأول من الهداية بعون الله وحسن توفيقه على يد العبد... طاهر بن خليل بن حسن بن خضر... في تاريخ سنة ثلاثة وتسعين وسبعمائة في يوم الرابع عشر من ربيع الأول في المدرسة الصيرغتمشية من مدينة مصر...

Kaynağa git Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı

Aramaya Dön

Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı

Kaynağa git

el-Hidâye.

(الهداية.)

Yazar Burhâneddin el-Merginânî

Yazar Orijinal برهان الدين المرغيناني، أبو الحسن علي بن أبو بكر بن عبد الجليل المرغيناني

Konu Ehl-i Sünnet fıkhı / Fıkıh ilmi / İslam dini ve İslam ilimleri.

Tür Kitap

Dil Arapça

Dijital Evet

Yazma Evet

Fiziksel Boyutlar 271x181-173x114 mm.

Kütüphane Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı

Demirbaş Numarası 249035

Kayıt Numarası 249035

Lokasyon Süleymaniye Kütüphanesi/Hacı Beşir Ağa (Eyüp)

Tarih 14 Rebiülevvel 793.

Notlar Nüshanın Ia sayfasında eser adı “el-Hidâye fî Şerhi’l-Bidâye” olarak yazılıdır. Ayrıca Ia sayfasında müellif Burhâneddin Mergînânî’nin, oğlu İmâdüddin’e kendisinden duyduğu her şeyi rivayet etmesine izin verdiğine dair manzum icazet kaydı ile oğul İmâdüddin’in el-Hidâye hakkında söylediği bir dörtlüğe yer verilmiştir.Ib ve 235b sayfalarında nüshanın bulunduğu kütüphane ve koleksiyon adı ile koleksiyon numarası bilgileri yer almaktadır. Nüshada başlıklar kırmızı mürekkeple yahut normal yazı karakterinden daha büyük yazılarak belirtilmiştir. Şerh edilen ibareler kırmızı üst çizgiyle gösterilmiştir. Metin kısmen harekelidir. Sayfa kenarlarında tashih kayıtları bulunmaktadır. Ayrıca sayfa kenarlarında çoğu Emir Kâtib el-İtkânî’nin Gâyetü’l-Beyân’ı ile Ekmeleddin Bâbertî’nin el-İnâye’sinden olmak üzere Habbâzî’nin Kifâye’si ve Tâcüşşerîʻa’nın Nihâye’si, Kıvâmüddin el-Kâkî’nin Miʻrâcü’d-Dirâye’si gibi el-Hidâye şerhlerinden alıntılar vardır. Yine “fâ”, “kâf” ve “he” rumuzları ile gösterilen haşiyelerden, Muhît, Şerhu’l-Vikâye, Sıhâh, Yenâbîʻ, el-Kirmânî, Dirâye, Kâdîhân ve Musaffâ şeklinde atıfta bulunulan eserlerden nakiller yapıldığı da görülmektedir. 2 ile 3. yapraklar arasında üzerinde taharet konusuyla ilgili fevaid bulunan bir şukka vardır. 237. yaprak boştur. Nüshanın boyut ve cilt özellikleri bilgisi Süleymaniye Kütüphanesi tespit fişinden alınmıştır.Nüshada yaprak numaralandırması 1 yaprak geç takip etmekte olup 58 ve 67 arasındaki yapraklar eksiktir. Katalog kaydında sayfa numarası gösterilmesi gereken yerlerde (kayıt, mühür vs.) karışıklığa sebep olmamak için nüsha üzerindeki numaralar dikkate alınmıştır. Eserin 1 ve 2. cildi aynı nüshada yer almakta olup 2. cilt için yeniden yaprak numaralandırması yapılmıştır.Nüshada bazı yapraklar yazıyı bozacak şekilde alt kısmından nem almıştır.Nüshanın Ia sayfasında ilim öğrenmek hakkında Hz. Peygamber’den bir hadis nakledilmiş, nüshayı koruması amaçlanarak “yâ kebîkec” yazılmıştır. Ayrıca Ia sayfasında Kıvâmuddin’in kitaplarından nakledildiği ifade edilen bir dörtlüğe yer verilmiş, el-Fetâva’l-Kübrâ’dan nikahla, el-Musaffâ’dan zekatla ilgili nakil yapılmış, Hamîdüddin el-Azîz’e ait zekat hakkında Farsça bir beyit yazılmıştır. Yine istibrâ, talak ve velâ ile ilgili fevaid bulunmaktadır. Ekmel haşiyesinden “rivâyetü’l-usûl” ve “rivâyetü gayri’l-usûl” ile hangi eserlerin kastedildiği not edilmiş, mütekaddim ulemanın müteahhir ulemaya bıraktıkları hakkında bir söz yazılmıştır. Ib sayfasında Muhît’ten nakille, hayız hakkında ulema arasındaki bazı ihtilaflar not edilmiştir. Aynı sayfada Serhasî’den el kesme cezası hakkında bir görüş nakledilmiştir. 1a sayfasında Hz. Peygamber için Arapça bir beyit yazılmıştır. Bu koleksiyondaki birden çok nüshada yer alan bu beyit, nüshalarda ya Hacı Beşir Ağa’nın vakıf mührünün ya da ona ait temellük kaydının yanında bulunmaktadır. Hacı Beşir Ağa’ya ait temellük kaydındaki yazı karakteri ile bu beytin yazı karakteri aynıdır. Bunlardan yola çıkarak Hacı Beşir Ağa’nın söz konusu beyti sahip olduğu kitaplara not ettiği anlaşılabilir. Ayrıca 1a sayfasında ibadetin tanımına yer verilmiş, el-Hidâye şerhi Gâyetü’l-Beyân’dan ve Şemseddin İsfehâni’den alıntılar yapılmıştır. 236b sayfasında Arapça bir beyit vardır. Burhâneddin el-Merginânî’nin, Hanefî fıkhının temel metinlerinden Ebû Abdullah Muhammed b. Hasan b. Ferkad eş-Şeybânî (189/805)’nin el-Câmi‘u’s-Sağîr’i ile Ebu’l-Hüseyn Ahmed b. Muhammed b. Ahmed el-Bağdâdî el-Kudûrî (428/1037)’nin el-Muhtasar’ındaki meseleleri öz bir biçimde bir araya getirdiği muhtasar eseri Bidâyetü’l-Mübtedî’nin yine müellife ait şerhidir. Mergînânî Bidâyetü’l-Mübtedî’yi önce Kifâyetü’l-Müntehî ismiyle şerh etmiş, bu şerh çok hacimli olunca el-Hidâye’yi yazmıştır. Hanefî mezhebinin en muteber metinlerinden biri haline gelen el-Hidâye üzerine çok sayıda şerh ve haşiye kaleme alınmıştır. İki ciltlik takımın ilk cildi olan bu nüsha eserin başından “Kitâbu’l-Buyûʻ”un sonuna kadardır.

Örnek Metin (1b)بسم الله... الحمد لله الذي أعلى معالم العلم وأعلامه وأظهر شعائر الشرع وأحكامه وبعث رسلا وأنبياء صلوات الله عليهم أجمعين... وقد جرى علي الوعد في مبدأ بداية المبتدي أن أشرحها بتوفيق الله شرحا أرسمه بكفاية المنتهي فشرعت فيه والوعد يسوغ بعض المساغ وحين أكاد أتكي عنه اتكاء الفراغ تبينت فيه نبذا من الإطناب وخشيت أن يهجر لأجله الكتاب فصرفت العنان والعناية إلى شرح آخر موسوم بالهداية أجمع فيه بتوفيق الله تع بين عيون الرواية ومتون الدراية تاركا للزوائد... كتاب الطهارات قال الله تع يا أيها الذين آمنوا إذا قمتم إلى الصلوة فاغسلوا وجوهكم وأيديكم إلى المرافق الآية ففرض الطهارة غسل الأعضاء الثلثة ومسح الرأس بهذه النض... (236b)وكذا البيض أصل الصيد ولهذا يجب الجزاء على المحرم بكسره أو شيه وصاحب الأرض لم يعد أرضه لذلك فصار كنصب شبكة للجفاف وكذا إذا دخل الصيد داره أو وقع ما نثر من السكر والدراهم في ثيابه لم يكن ما لم يكفه أو كان مستعدا له بخلاف ما إذا عسل النحل في أرضه لأنه عد من أنزاله فيملكه تبعا لأرضه كالشجر النابت فيه والتراب المجتمع في أرضه بجريان الماء والله أعلم بالصواب

Eserin diğer adları Şerhu Bidâyeti’l-Mübtedî, شرح بداية المبتدي

Eser türü Şerh.

Tasnif numarası/Konu 297.511 / Hanefî fıkhı

Koleksiyon no. 00074-001

Yaprak, satır, sütun sayısı I+1b-236b yk., muhtelif st. ;

Cilt numarası 1/2.

Cilt özellikleri Tam meşin kaplı, yaldızlı sadberk şemseli, cedvelli, şirâzeli cilt.

Yazım şekli (Mensur/Manzum) Mensur.

Alfabe ve yazı türü Talik-Arap harfli.

Kaynak/Referans Kâtib Çelebi, Keşfü’z-Zunûn, II, 2022; Bağdatlı İsmail Paşa, Hediyyetü’l-Ârifîn, I, 372; Zirikli, el-A‘lâm, IV, 266; Ömer Rıza Kehhâle, Mu‘cemü’l-Müellifîn, VII, 45; DİA, XVII, 471-73; XXIX, 182

Mühürler Vakıf mührü, Dârüssaâde Ağası Hacı Beşir Ağa, “Yâ Beşîr min Ekberi’l-Hayrât Vakfun fî Sebîlillâh Vallâhu Yağfiru’z-Zellât Vakfun fî Sebîlillâh”, 1130, 1a; 10b, 235a

İstinsah kaydı (Arap harfli) (236b)تم الجزء الأول من الهداية بعون الله وحسن توفيقه على يد العبد... طاهر بن خليل بن حسن بن خضر... في تاريخ سنة ثلاثة وتسعين وسبعمائة في يوم الرابع عشر من ربيع الأول في المدرسة الصيرغتمشية من مدينة مصر...