Şerhu’l-Kasîdeti’n-Nûniyye.
(شرح القصيدة النونية.)

Name: Şerhu’l-Kasîdeti’n-Nûniyye.
Author: Hayâlî

İsim	Şerhu’l-Kasîdeti’n-Nûniyye.
İsim Orijinal	شرح القصيدة النونية.
Yazar	Hayâlî
Yazar Orijinal	الخيالي، شمس الدين أحمد بن موسى الإزنيقي
Konu	İslam dini ve İslam ilimleri.
Tür	Kitap
Dil	Arapça
Dijital	Evet
Yazma	Evet
Kütüphane:	Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı
Demirbaş Numarası	324853
Kayıt Numarası	324853
Lokasyon	Süleymaniye Kütüphanesi/Sadeddin Serezli-Ümit Erk
Tarih	1076.
Notlar	Müellif Filibe müderrisliğinden sonra sadrazamın Fatih Sultan Mehmed’e önermesiyle kısa süre de İznik Orhaniye müderrisliği yapmış ve bir rivayete göre 33 yaşında vefat etmiştir. (DİA; el-Fevâidü’l-Behiyye, s.43) Elimizdeki eserin mukaddimesi Fatih Sultan Mehmet’e ithaf içermektedir.Eserle ilgili “Molla Hayâlî’nin Kelâmi Görüşleri (Şerhu’l-Kasîdeti’n-Nûniyye Bağlamında)“ başlıklı bir yüksek lisans tezi 2016 yılında tamamlanmıştır. Tezde Hayâlî’nin şerhinin Nûniyye’nin ilk şerhi olduğu ve el-Kasîdetü’n-Nûniyye’nin diğer şerhlerinin az veya çok muhakkak bu esere atıf içerdiği bilgisi verilmiştir.Eser üzerine Âyinezâde Mehmed Şemseddin Sirozî’ye (1100/1688) nispet edilen bir haşiye vardır. (Osmanlı Müellifleri, I, s.241; Serez / 03899-001, Mehmed Hilmi-Fethullah Fehmi / 00144M) Başka bir haşiye Muhammed Ömer b. Abdulcelil b. Abdulcemil el-Bağdâdî el-Hanefî tarafından yazılmış el-Havâşi’l-Fütûhiyye li-Şerhi’n-Nûniyye isimli eserdir. (Kılıç Ali Paşa / 00529-001, Hacı Mahmud Efendi / 01363)Katip Çelebi metnin başlangıç satırlarını vererek şerhi müellife nispet etmiştir. Keşf, II, 1348Daha önce 1318 yılında Dâvud b. Muhammed el-Karsî’nin şerhiyle birlikte sayfa kenarında basılan eser (Bölge Yazma Eserler Basma / BB00007523/2) tahkik edilerek yayımlanmıştır. (“Şerhu’l-Allâme el-Hayâlî ale’n-Nûniyye li’l-Mevlâ Hıdr b. Celâleddin fî İlmi’l-Kelâm”, thk. Abdunnasîr Nâtûr el-Hindî, Mektebetü Vehbe, Kahire, 2008)Ia sayfasında eserin ve müellifin adı ile beyit sayısı (99) not edilmiştir. Ancak 99 sayısı ne Hızır Bey’in el-Kasîdetü’n-Nûniyye’sinin tam beyit sayısını ne de Hayâlî’nin bu kasideden şerh ettiği beyitlerin sayısını göstermektedir. Zira şerh edilen kaside 105 beyit, Hayâlî’nin şerhine konu ettiği beyit sayısı ise elimizdeki nüshada 97’dir. Öte yandan bazı nüshalarda şerh edilen beyit, bir önceki beyitle birlikte alıntılandığı için alıntılanan beyit sayısı nüshadan nüshaya değişkenlik göstermektedir. Elimizdeki nüshanın zahriyesine not düşen kişi başka bir nüshadaki şerh edilen beyit sayısını esas almış olabileceği gibi mukaddimede ithaf kısmında yazılı olan iki beyti de toplama dahil etmiş olabilir.Sayfa kenarlarında tashihler, metnin içeriğiyle ilgili açıklamalar ve kelam kitaplarından alıntılar, bazı kelimelerin Türkçe veya Arapça sözlük anlamları, sayfada işlenen konuyu belirten “matlab” kelimesiyle belirtilmiş küçük başlıklar ile terim açıklamaları kayıtlıdır. 53a sayfasının tamamında, Şeyhzâde'nin Beyzâvî haşiyesinden alıntı olduğu kayeddilmiş tefsir içerikli fevaid notu bulunmaktadır.Kâle-ekûlu ifadeleri, şerh edilmek üzere alıntılanan beyitlerin üzerindeki çizgi ve mısralar arasındaki noktalarda, metni çerçeveleyen cedvelde ve yaprak numaralarında kırmızı mürekkep kullanılmıştır. Söz başlarının üzerine çoğunlukla siyah, bazen kırmızı mürekkeple çizgi çizilmiştir. Nüsha birkaç yaprak hariç satır altı müşirlidir. Hızır Bey’in (863/1459) her bir beytinde bir kelam ve akaid meselesini veciz şekilde özetlediği, Cevâhiru’l-Akâid isimiyle de bilinen ve 105 beyitten oluşan Kasîdetü’n-Nûniyye adlı manzum eserine öğrencisi Ahmed b. Mûsâ’nın yazdığı şerhtir.
Örnek Metin	(1b) لك الحمد يا من شرح صدورنا لتجريد الكلام في عقائد الإسلام ويسر أمورنا في دقائق العلوم وبدائع الأحكام ذلك فضل منك تؤتيه من تشاء من عبادك الكرام وترقيم عن حضيض دائرة التقليد إلى ذروة الإحكام يا من تحير في بيداء صمديته نهاية العقول والأفهام وتله في أسرار ألوهيته دراية الفحول والأوهام وسجدت لعز جبروته جباه الأشباه والأجرام... صل على نبيك المبعوث للدعوة إلى دار السلام وعلى أتباعه الذين هم نجوم الهدى ومصابيح الظلام وبعد فإن كمال كل نوع إنما هو بامتيازه بما يخصه من الآثار وتحليته بما يميزه عن الأغيار ونقصانه باتصافه بما ينافيه من الأضداد وسلوكه... لا سيما علم به إثبات الصانع وتوحيده... فيه مقاصد جليلة... ومواقف سنية... ومطالع أنظار أفاضتها دراية العقول... ومطالب عالية... وقد صنف فيه المولى الهمام... موشحا بجواهر العقائد... فانتهزت فرصة... وشرحته شرحا...وخدمت به عالي حضرة من ظلل العباد بظلال العدل... أبو الفتح محمد خان مد الله سرادقات عظمته... وأتخلص عن وقفة المهان إلى دار الرضوان ونودي لي من شاطئ الوادي الأيمن في البقعة المباركة والمقام الأحسن قال //الحمد لله عالي الوصف والشان / منزه الحكم عن آثار بطلان// أقول صدر كتابه بحمد الله تعالى بعد التبرك باسمه تعالى امتثالا بما صدر عن السيد المختار واتباعا لما انعقد عليه إجماع الأخيار... (52a) وأما ما وقع فيما بينهم من المحاربات والمنازعات فينبغي أن يحمل على محملات صحيحة ولا يطعن بها فيهم ومن سبهم وطعن فيهم يخاف أن يقع في الكفر ويعد من أهل الأهواء والابتداع فإن كلهم بذلوا للدين مهجتهم وأرواحهم وللشريعة كانوا خير أنصار اللهم اجعلنا من الذين سلكوا طريقتهم واتبعوا سيرتهم ولا تجعل في قلوبنا غلا للذين آمنوا إنك أنت الوهاب.
Eser türü	Şerh.
Tasnif numarası/Konu	297.4 / Akâid ve Kelâm
Koleksiyon no.	00009-001
Yaprak, satır, sütun sayısı	I+52 yk., 25 st.
Yazım şekli (Mensur/Manzum)	Mensur.
Alfabe ve yazı türü	Arap harfli-Talik.
Kaynak/Referans	el-Fevâ'idü'l-Behiyye fî Terâcimi’l-Hanefiyye, Harfü’l-Elif, Ahmed b. Mûsâ; DİA; Bursalı Mehmed Tahir, “Osmanlı Müellifleri”, c.I, hz. Ali Fikri Yavuz, İsmail Özen, Meral Yay., İstanbul, ty.
Temellük ve Vakıf kayıtları	Temellük kaydı, “Mustafa b. Muhammed”, 1a
Mühürler	Mühür, “Mustafa b. Muhammed”, 1a
İstinsah kaydı (Arap harfli)	(52a) قد وفق للفراغ من تحرير هذا الكتاب العبد المتذلل المحفوف بصنوف عواطف الإله محمد بن عبد الله الإمام الشهير بإمام الوزير المرحوم سياوش باشا عامله الله بلطفه ما يشا تجاوز الله سبحانه وتعالى عن مزال أقدامه ومزالق أقل وقد كنت شرعت (52b) بتحريره في بلدة دار النصر أدرنه المحروسة في سنة إحدى وسبعين وألف حين كنت مقيما في ظل حماية الوزير الحاج حسين باشا يسر الله مراده بما يشا وتيسر إتمامه في محروسة دار السلطنة العلية قسطنطنية المحية حميت وصينت بألطاف الله الجلية والخفية في يوم الخميس من شهر شعبان المعظم المنتظم في سلك شهور سنة ست وسبعين وألف من هجرة من له العز والشرف وصلى الله على سيدنا محمد وعلى آله وأصحابه المتأدبين بآدابه برحمتك يا أرحم الراحمين والحمد لله رب العالمين آمين يا رب العالمين بحرمة طه ويس //كتبتك يا كتاب وسوف أفنى / وتبقى برهة في كف غيري //ألا رحم المهيمن نفس حر / يرى خطي فيدعوني بخير // رحم الله لمن دعا لكاتبه ولقارئه ولمن صحح فيه خطئي تجاوز الله عن سيئاته وستر عيوبه

Kaynağa git Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı

Aramaya Dön

Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı

Kaynağa git

Şerhu’l-Kasîdeti’n-Nûniyye.

(شرح القصيدة النونية.)

Yazar Hayâlî

Yazar Orijinal الخيالي، شمس الدين أحمد بن موسى الإزنيقي

Konu İslam dini ve İslam ilimleri.

Tür Kitap

Dil Arapça

Dijital Evet

Yazma Evet

Kütüphane Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı

Demirbaş Numarası 324853

Kayıt Numarası 324853

Lokasyon Süleymaniye Kütüphanesi/Sadeddin Serezli-Ümit Erk

Tarih 1076.

Notlar Müellif Filibe müderrisliğinden sonra sadrazamın Fatih Sultan Mehmed’e önermesiyle kısa süre de İznik Orhaniye müderrisliği yapmış ve bir rivayete göre 33 yaşında vefat etmiştir. (DİA; el-Fevâidü’l-Behiyye, s.43) Elimizdeki eserin mukaddimesi Fatih Sultan Mehmet’e ithaf içermektedir.Eserle ilgili “Molla Hayâlî’nin Kelâmi Görüşleri (Şerhu’l-Kasîdeti’n-Nûniyye Bağlamında)“ başlıklı bir yüksek lisans tezi 2016 yılında tamamlanmıştır. Tezde Hayâlî’nin şerhinin Nûniyye’nin ilk şerhi olduğu ve el-Kasîdetü’n-Nûniyye’nin diğer şerhlerinin az veya çok muhakkak bu esere atıf içerdiği bilgisi verilmiştir.Eser üzerine Âyinezâde Mehmed Şemseddin Sirozî’ye (1100/1688) nispet edilen bir haşiye vardır. (Osmanlı Müellifleri, I, s.241; Serez / 03899-001, Mehmed Hilmi-Fethullah Fehmi / 00144M) Başka bir haşiye Muhammed Ömer b. Abdulcelil b. Abdulcemil el-Bağdâdî el-Hanefî tarafından yazılmış el-Havâşi’l-Fütûhiyye li-Şerhi’n-Nûniyye isimli eserdir. (Kılıç Ali Paşa / 00529-001, Hacı Mahmud Efendi / 01363)Katip Çelebi metnin başlangıç satırlarını vererek şerhi müellife nispet etmiştir. Keşf, II, 1348Daha önce 1318 yılında Dâvud b. Muhammed el-Karsî’nin şerhiyle birlikte sayfa kenarında basılan eser (Bölge Yazma Eserler Basma / BB00007523/2) tahkik edilerek yayımlanmıştır. (“Şerhu’l-Allâme el-Hayâlî ale’n-Nûniyye li’l-Mevlâ Hıdr b. Celâleddin fî İlmi’l-Kelâm”, thk. Abdunnasîr Nâtûr el-Hindî, Mektebetü Vehbe, Kahire, 2008)Ia sayfasında eserin ve müellifin adı ile beyit sayısı (99) not edilmiştir. Ancak 99 sayısı ne Hızır Bey’in el-Kasîdetü’n-Nûniyye’sinin tam beyit sayısını ne de Hayâlî’nin bu kasideden şerh ettiği beyitlerin sayısını göstermektedir. Zira şerh edilen kaside 105 beyit, Hayâlî’nin şerhine konu ettiği beyit sayısı ise elimizdeki nüshada 97’dir. Öte yandan bazı nüshalarda şerh edilen beyit, bir önceki beyitle birlikte alıntılandığı için alıntılanan beyit sayısı nüshadan nüshaya değişkenlik göstermektedir. Elimizdeki nüshanın zahriyesine not düşen kişi başka bir nüshadaki şerh edilen beyit sayısını esas almış olabileceği gibi mukaddimede ithaf kısmında yazılı olan iki beyti de toplama dahil etmiş olabilir.Sayfa kenarlarında tashihler, metnin içeriğiyle ilgili açıklamalar ve kelam kitaplarından alıntılar, bazı kelimelerin Türkçe veya Arapça sözlük anlamları, sayfada işlenen konuyu belirten “matlab” kelimesiyle belirtilmiş küçük başlıklar ile terim açıklamaları kayıtlıdır. 53a sayfasının tamamında, Şeyhzâde'nin Beyzâvî haşiyesinden alıntı olduğu kayeddilmiş tefsir içerikli fevaid notu bulunmaktadır.Kâle-ekûlu ifadeleri, şerh edilmek üzere alıntılanan beyitlerin üzerindeki çizgi ve mısralar arasındaki noktalarda, metni çerçeveleyen cedvelde ve yaprak numaralarında kırmızı mürekkep kullanılmıştır. Söz başlarının üzerine çoğunlukla siyah, bazen kırmızı mürekkeple çizgi çizilmiştir. Nüsha birkaç yaprak hariç satır altı müşirlidir. Hızır Bey’in (863/1459) her bir beytinde bir kelam ve akaid meselesini veciz şekilde özetlediği, Cevâhiru’l-Akâid isimiyle de bilinen ve 105 beyitten oluşan Kasîdetü’n-Nûniyye adlı manzum eserine öğrencisi Ahmed b. Mûsâ’nın yazdığı şerhtir.

Örnek Metin (1b) لك الحمد يا من شرح صدورنا لتجريد الكلام في عقائد الإسلام ويسر أمورنا في دقائق العلوم وبدائع الأحكام ذلك فضل منك تؤتيه من تشاء من عبادك الكرام وترقيم عن حضيض دائرة التقليد إلى ذروة الإحكام يا من تحير في بيداء صمديته نهاية العقول والأفهام وتله في أسرار ألوهيته دراية الفحول والأوهام وسجدت لعز جبروته جباه الأشباه والأجرام... صل على نبيك المبعوث للدعوة إلى دار السلام وعلى أتباعه الذين هم نجوم الهدى ومصابيح الظلام وبعد فإن كمال كل نوع إنما هو بامتيازه بما يخصه من الآثار وتحليته بما يميزه عن الأغيار ونقصانه باتصافه بما ينافيه من الأضداد وسلوكه... لا سيما علم به إثبات الصانع وتوحيده... فيه مقاصد جليلة... ومواقف سنية... ومطالع أنظار أفاضتها دراية العقول... ومطالب عالية... وقد صنف فيه المولى الهمام... موشحا بجواهر العقائد... فانتهزت فرصة... وشرحته شرحا...وخدمت به عالي حضرة من ظلل العباد بظلال العدل... أبو الفتح محمد خان مد الله سرادقات عظمته... وأتخلص عن وقفة المهان إلى دار الرضوان ونودي لي من شاطئ الوادي الأيمن في البقعة المباركة والمقام الأحسن قال //الحمد لله عالي الوصف والشان / منزه الحكم عن آثار بطلان// أقول صدر كتابه بحمد الله تعالى بعد التبرك باسمه تعالى امتثالا بما صدر عن السيد المختار واتباعا لما انعقد عليه إجماع الأخيار... (52a) وأما ما وقع فيما بينهم من المحاربات والمنازعات فينبغي أن يحمل على محملات صحيحة ولا يطعن بها فيهم ومن سبهم وطعن فيهم يخاف أن يقع في الكفر ويعد من أهل الأهواء والابتداع فإن كلهم بذلوا للدين مهجتهم وأرواحهم وللشريعة كانوا خير أنصار اللهم اجعلنا من الذين سلكوا طريقتهم واتبعوا سيرتهم ولا تجعل في قلوبنا غلا للذين آمنوا إنك أنت الوهاب.

Eser türü Şerh.

Tasnif numarası/Konu 297.4 / Akâid ve Kelâm

Koleksiyon no. 00009-001

Yaprak, satır, sütun sayısı I+52 yk., 25 st.

Yazım şekli (Mensur/Manzum) Mensur.

Alfabe ve yazı türü Arap harfli-Talik.

Kaynak/Referans el-Fevâ'idü'l-Behiyye fî Terâcimi’l-Hanefiyye, Harfü’l-Elif, Ahmed b. Mûsâ; DİA; Bursalı Mehmed Tahir, “Osmanlı Müellifleri”, c.I, hz. Ali Fikri Yavuz, İsmail Özen, Meral Yay., İstanbul, ty.

Temellük ve Vakıf kayıtları Temellük kaydı, “Mustafa b. Muhammed”, 1a

Mühürler Mühür, “Mustafa b. Muhammed”, 1a

İstinsah kaydı (Arap harfli) (52a) قد وفق للفراغ من تحرير هذا الكتاب العبد المتذلل المحفوف بصنوف عواطف الإله محمد بن عبد الله الإمام الشهير بإمام الوزير المرحوم سياوش باشا عامله الله بلطفه ما يشا تجاوز الله سبحانه وتعالى عن مزال أقدامه ومزالق أقل وقد كنت شرعت (52b) بتحريره في بلدة دار النصر أدرنه المحروسة في سنة إحدى وسبعين وألف حين كنت مقيما في ظل حماية الوزير الحاج حسين باشا يسر الله مراده بما يشا وتيسر إتمامه في محروسة دار السلطنة العلية قسطنطنية المحية حميت وصينت بألطاف الله الجلية والخفية في يوم الخميس من شهر شعبان المعظم المنتظم في سلك شهور سنة ست وسبعين وألف من هجرة من له العز والشرف وصلى الله على سيدنا محمد وعلى آله وأصحابه المتأدبين بآدابه برحمتك يا أرحم الراحمين والحمد لله رب العالمين آمين يا رب العالمين بحرمة طه ويس //كتبتك يا كتاب وسوف أفنى / وتبقى برهة في كف غيري //ألا رحم المهيمن نفس حر / يرى خطي فيدعوني بخير // رحم الله لمن دعا لكاتبه ولقارئه ولمن صحح فيه خطئي تجاوز الله عن سيئاته وستر عيوبه