Şükûfenâme
(شكوفه نامه)

Name: Şükûfenâme
Author: Lâle Babası Keresteci Ali Çelebi,

İsim	Şükûfenâme
İsim Orijinal	شكوفه نامه
Yazar	Lâle Babası Keresteci Ali Çelebi,
Yazar Orijinal	لاله باباسی كرسته جی علي چلبی
Konu	Doğa bilimleri ve matematik
Tür	Kitap
Dil	Türkçe
Dijital	Evet
Yazma	Evet
Fiziksel Boyutlar	279x183-185x97 mm
Kütüphane:	Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı
Demirbaş Numarası	178081
Kayıt Numarası	178081
Lokasyon	Nuruosmaniye Kütüphanesi/Nuruosmaniye
Notlar	Eser adı nüshanın Ia sayfasında -eserin bu nüshasında çizimlerin olduğuna da dikkat çekmek amacıyla- Şükûfenâme-i Musavver olarak geçmektedir. Müellif adı metin içerisinde 5b sayfasında Ali Çelebi şeklinde yer almaktadır. Müellif eserine müstakil bir ad vermediğinden isimlendirme eserin türü gözetilerek yapılmıştır. Eser her ne kadar botanik ilmi ile ilgili de olsa edebî bir üslupla yazıldığından bir yönüyle edebiyat eseri olarak da görmek mümkündür.Ia sayfasında toplam yaprak sayısı 42 olarak not edilmiştir. Ib, 20b, 21a, 25b, 26a, 27b, 28a, 31b, 32a, 34b, 35a, 36b, 37b, 38b, 39a, 42b ile nüshanın sonunda Ia ve Ib sayfaları boştur. Söz başları ve başlıklarda kırmızı renkli mürekkep kullanılmış olup çiçek çizimleri de ilgili renklerle yapılmıştır. 1b ve 7b sayfaları arasında yaprakların b yüzlerinin sol alt taraflarında müşirler bulunmaktadır. 1a sayfasında Nuruosmaniye Kütüphanesi’ne ait bir damga ve nüshanın demirbaş numarası vardır. 1a sayfasında bulunan nüshanın Sultan III. Osman tarafından vakfedildiğine dair kayıt Evkâf-ı Haremeyn Müfettişi Hacı İbrâhim Hanîf Efendi tarafından tutulmuştur. Eserin en sağlam nüshasının -Ali Emîrî Efendi tarafından eserin diğer nüshaları karşılaştırılarak istinsah edildiği için- Ali Emiri Koleksiyonu Biyoloji Yazmaları bölümündeki 160 demirbaş numaralı nüsha olduğu söylenebilir. Eser Allah’ın (c.c.) tüm kâinatı insana hizmet için yarattığını beyan eden bir mukaddime ile başlamış ve takiben beş beyitten oluşan mesnevî nazım şeklinde bir tevhide yer verilmiştir. Daha sonrasında mensur bir şekilde yazılmış Na‘t-ı Rasûlillâh ve O’nu öven beş beyitlik mesnevî bulunmaktadır. Bunu dört büyük halifeyi metheden mensur bir bölüm, aynı şekilde Ashâb-ı Kirâm hakkında beş beyitlik mesnevî takip etmektedir. Bu bölümlerden sonra gelen “Der Medh-i Pâdişâh-ı İslâm” başlığı altında Sultan IV. Mehmed (ö. 1105/1693), mensur bir metin ve altı beyitlik mesnevî ile övülmektedir. Müellif daha sonra eserinin telif sebebini beyan ettiği kısma geçer. Bundan sonra kısaca Allah’ın (c. c.) kullarına verdiği nimetlerden birinin de rengârenk çiçekler olduğundan, şiirlerde sıklıkla benzetme unsuru olarak kullanıldığından, örneğin hadislerde gülün cennet çiçeklerinin efendisi olarak nitelendirildiğinden, kalpte delilik, cüzam ve baras tohumları olduğu ve bunları da zerrin kadehi çiçeği dışında bir şeyin geçirmeyeceği gibi konulardan bahsedilmektedir. Müellife göre meşâyih, ulemâ ve ümerâ bazı çiçekleri edinme, uzak diyarlardan getirtme konusunda emek ve mal sarf etmişlerdir. Örneğin; Koca Mustafa Paşa hangâhı şeyhi Hasan Efendi her Cuma bahçıvanlarla müzakere yapmıştır ve kendi adını taşıyan bir sümbül vardır. Sultan I. Ahmed de çiçek yetiştiren Hadım Gürcü Mehmed Paşa ile haftada iki gün çiçekler hakkında müzakereler yapmıştır. Bu kısımda asıl bölüme geçmeden iki hikâyeye yer verilmektedir. Birincisinde Aziz Mahmûd Hüdâyî’nin Ahmed Dede adlı sûfisinin ona çiçek tohumları getirdiği, hayır dua istediği, o çiçekler sayesinde hem kendisinin hem de onun hayır dua ile anılmasına sebep olduğu anlatılır. İkincisinde ise Koca Mustafa Paşa hangâhı şeyhi Hasan Efendi’nin bir Cuma vaazında kendisine bu dünyada cennetlik alameti olan kişiden sorana bahçıvan varsa ona bakın diye cevap verdiği hikâye edilir. Keresteci Ali Çelebi’nin eseri telifine sebep olarak gösterdiği durum, kendisinden önce çiçeklerin sadece adlarının kayda geçirilmiş olması fakat tohumlarını ekenler ve yetiştiricileri hakkında bilginin bulunmaması olmuştur. Kendisi eserinde tam olarak bunu yapmak istemiştir ve bahsettiği çiçeklerin çizimlerini de yapmıştır. Çiçeklerin ser-efrâz, baş güzîde ve aşağı güzîde olarak üçe ayrıldığından bahsetmekte ve berg, kehrübâ, kavarsa, süleymânî, akrebler, destereli, habb gibi çiçekçilikle alakalı kavramların açıklamalarına yer vermektedir. Eser dört makaleden oluşmaktadır. Birinci makalede çiçeklerin kadehi, ikinci makalede lale, üçüncü makalede sümbül ve dördüncü makalede gül sınıflarının çeşitlerinden bahsedilmektedir. En kapsamlı kısmı 23 çiçek çeşidiyle kadehiler oluşturmaktadır. Laleler kısmında 3, sümbüller kısmında 2 ve gül sınıfında 1 çeşit çiçek türü yer almaktadır. Her çiçeğin resmi ve sayfa kenarında adı, kim tarafından yetiştirildiği hakkında bilgi yer alır. Yine her bir çiçek türü ve vasıfları hakkında bir beyit yazılmıştır.
Örnek Metin	(1b) حمد و ثناى بي شمار اول حضرت خداى كرد كار وملك پرودكار جنابنه لايق و سزا واردر كه نوع انسانى خاصة كندو ذات پاکنه عبادت ايچون صحراى عدمدن سراى وجوده كتورب... (5b) بر كون فضلاى عصردن بر كمسنه بو حقيره ايتدى علي چلبى باغچه وانلرك پيرى كمدر بن ايتدم سز أعلم سز (42a) اوكه باقدقجه اولور ديده سى روشن جانك نور بخش انكچون ديدلر اسمن انك
Eser türü	Telif
Tasnif numarası/Konu	580 / Bitki bilimleri (Botanik bilimler)
Koleksiyon no.	04077
Yaprak, satır, sütun sayısı	I+42+I yk., muhtelif st.
Kağıt özellikleri ve filigran bilgisi	Âharlı, suyolu dikey, ince, nohudî yaldız cetvelli, içi yazılı kâğıt. ;
Cilt özellikleri	İç kapakları ebrû kâğıtlı, mukavva üzeri, vişne meşin kaplı, yaldızlı gömme şemseli, cetvelli, zencirekli cilt.
Tezhip, minyatür, harita, çizim v.b. bilgisi	Tezhip, 1b.Çizim, 9a, 10a, 11a, 12a, 13a, 14a, 15a, 16a, 17a, 18a, 19a, 20a, 22a, 23a, 24a, 25a, 27a, 29a, 30a, 31a, 33a, 34a, 36a, 37a, 38a, 40a, 41a, 42a.
Yazım şekli (Mensur/Manzum)	Mensur
Alfabe ve yazı türü	Arap harfli-Nesih
Telif tarihi	1078
Kaynak/Referans	Neslihan Koç Keskin, “Şükûfe-perest bir Osmanlı Ali Çelebî ve Şükûfe-nâmesi”, Gazi Türkiyat Türkoloji Araştırmaları Dergisi, s. 8 (2011): 257-84.
Temellük ve Vakıf kayıtları	Vakıf kaydı, III. Osman, 1a
Mühürler	Vakıf mührü, Sultan III. Osman, “el-Hamdu lillâhillezî Hedânâ li-hâzâ ve mâ Künnâ li-Nehtediye lev lâ en Hedânallâh Vakf-ı Osman Han b. Mustafa Şah el-Muzaffer Dâ’imâ”, 1aTeftiş mührü, Evkâf-ı Haremeyn Müfettişi Hacı İbrâhim Hanîf Efendi, “Bende-i Latîf İbrâhim Hanîf”, 1156, 1a

Kaynağa git Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı

Aramaya Dön

Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı

Kaynağa git

Şükûfenâme

(شكوفه نامه)

Yazar Lâle Babası Keresteci Ali Çelebi,

Yazar Orijinal لاله باباسی كرسته جی علي چلبی

Konu Doğa bilimleri ve matematik

Tür Kitap

Dil Türkçe

Dijital Evet

Yazma Evet

Fiziksel Boyutlar 279x183-185x97 mm

Kütüphane Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı

Demirbaş Numarası 178081

Kayıt Numarası 178081

Lokasyon Nuruosmaniye Kütüphanesi/Nuruosmaniye

Notlar Eser adı nüshanın Ia sayfasında -eserin bu nüshasında çizimlerin olduğuna da dikkat çekmek amacıyla- Şükûfenâme-i Musavver olarak geçmektedir. Müellif adı metin içerisinde 5b sayfasında Ali Çelebi şeklinde yer almaktadır. Müellif eserine müstakil bir ad vermediğinden isimlendirme eserin türü gözetilerek yapılmıştır. Eser her ne kadar botanik ilmi ile ilgili de olsa edebî bir üslupla yazıldığından bir yönüyle edebiyat eseri olarak da görmek mümkündür.Ia sayfasında toplam yaprak sayısı 42 olarak not edilmiştir. Ib, 20b, 21a, 25b, 26a, 27b, 28a, 31b, 32a, 34b, 35a, 36b, 37b, 38b, 39a, 42b ile nüshanın sonunda Ia ve Ib sayfaları boştur. Söz başları ve başlıklarda kırmızı renkli mürekkep kullanılmış olup çiçek çizimleri de ilgili renklerle yapılmıştır. 1b ve 7b sayfaları arasında yaprakların b yüzlerinin sol alt taraflarında müşirler bulunmaktadır. 1a sayfasında Nuruosmaniye Kütüphanesi’ne ait bir damga ve nüshanın demirbaş numarası vardır. 1a sayfasında bulunan nüshanın Sultan III. Osman tarafından vakfedildiğine dair kayıt Evkâf-ı Haremeyn Müfettişi Hacı İbrâhim Hanîf Efendi tarafından tutulmuştur. Eserin en sağlam nüshasının -Ali Emîrî Efendi tarafından eserin diğer nüshaları karşılaştırılarak istinsah edildiği için- Ali Emiri Koleksiyonu Biyoloji Yazmaları bölümündeki 160 demirbaş numaralı nüsha olduğu söylenebilir. Eser Allah’ın (c.c.) tüm kâinatı insana hizmet için yarattığını beyan eden bir mukaddime ile başlamış ve takiben beş beyitten oluşan mesnevî nazım şeklinde bir tevhide yer verilmiştir. Daha sonrasında mensur bir şekilde yazılmış Na‘t-ı Rasûlillâh ve O’nu öven beş beyitlik mesnevî bulunmaktadır. Bunu dört büyük halifeyi metheden mensur bir bölüm, aynı şekilde Ashâb-ı Kirâm hakkında beş beyitlik mesnevî takip etmektedir. Bu bölümlerden sonra gelen “Der Medh-i Pâdişâh-ı İslâm” başlığı altında Sultan IV. Mehmed (ö. 1105/1693), mensur bir metin ve altı beyitlik mesnevî ile övülmektedir. Müellif daha sonra eserinin telif sebebini beyan ettiği kısma geçer. Bundan sonra kısaca Allah’ın (c. c.) kullarına verdiği nimetlerden birinin de rengârenk çiçekler olduğundan, şiirlerde sıklıkla benzetme unsuru olarak kullanıldığından, örneğin hadislerde gülün cennet çiçeklerinin efendisi olarak nitelendirildiğinden, kalpte delilik, cüzam ve baras tohumları olduğu ve bunları da zerrin kadehi çiçeği dışında bir şeyin geçirmeyeceği gibi konulardan bahsedilmektedir. Müellife göre meşâyih, ulemâ ve ümerâ bazı çiçekleri edinme, uzak diyarlardan getirtme konusunda emek ve mal sarf etmişlerdir. Örneğin; Koca Mustafa Paşa hangâhı şeyhi Hasan Efendi her Cuma bahçıvanlarla müzakere yapmıştır ve kendi adını taşıyan bir sümbül vardır. Sultan I. Ahmed de çiçek yetiştiren Hadım Gürcü Mehmed Paşa ile haftada iki gün çiçekler hakkında müzakereler yapmıştır. Bu kısımda asıl bölüme geçmeden iki hikâyeye yer verilmektedir. Birincisinde Aziz Mahmûd Hüdâyî’nin Ahmed Dede adlı sûfisinin ona çiçek tohumları getirdiği, hayır dua istediği, o çiçekler sayesinde hem kendisinin hem de onun hayır dua ile anılmasına sebep olduğu anlatılır. İkincisinde ise Koca Mustafa Paşa hangâhı şeyhi Hasan Efendi’nin bir Cuma vaazında kendisine bu dünyada cennetlik alameti olan kişiden sorana bahçıvan varsa ona bakın diye cevap verdiği hikâye edilir. Keresteci Ali Çelebi’nin eseri telifine sebep olarak gösterdiği durum, kendisinden önce çiçeklerin sadece adlarının kayda geçirilmiş olması fakat tohumlarını ekenler ve yetiştiricileri hakkında bilginin bulunmaması olmuştur. Kendisi eserinde tam olarak bunu yapmak istemiştir ve bahsettiği çiçeklerin çizimlerini de yapmıştır. Çiçeklerin ser-efrâz, baş güzîde ve aşağı güzîde olarak üçe ayrıldığından bahsetmekte ve berg, kehrübâ, kavarsa, süleymânî, akrebler, destereli, habb gibi çiçekçilikle alakalı kavramların açıklamalarına yer vermektedir. Eser dört makaleden oluşmaktadır. Birinci makalede çiçeklerin kadehi, ikinci makalede lale, üçüncü makalede sümbül ve dördüncü makalede gül sınıflarının çeşitlerinden bahsedilmektedir. En kapsamlı kısmı 23 çiçek çeşidiyle kadehiler oluşturmaktadır. Laleler kısmında 3, sümbüller kısmında 2 ve gül sınıfında 1 çeşit çiçek türü yer almaktadır. Her çiçeğin resmi ve sayfa kenarında adı, kim tarafından yetiştirildiği hakkında bilgi yer alır. Yine her bir çiçek türü ve vasıfları hakkında bir beyit yazılmıştır.

Örnek Metin (1b) حمد و ثناى بي شمار اول حضرت خداى كرد كار وملك پرودكار جنابنه لايق و سزا واردر كه نوع انسانى خاصة كندو ذات پاکنه عبادت ايچون صحراى عدمدن سراى وجوده كتورب... (5b) بر كون فضلاى عصردن بر كمسنه بو حقيره ايتدى علي چلبى باغچه وانلرك پيرى كمدر بن ايتدم سز أعلم سز (42a) اوكه باقدقجه اولور ديده سى روشن جانك نور بخش انكچون ديدلر اسمن انك

Eser türü Telif

Tasnif numarası/Konu 580 / Bitki bilimleri (Botanik bilimler)

Koleksiyon no. 04077

Yaprak, satır, sütun sayısı I+42+I yk., muhtelif st.

Kağıt özellikleri ve filigran bilgisi Âharlı, suyolu dikey, ince, nohudî yaldız cetvelli, içi yazılı kâğıt. ;

Cilt özellikleri İç kapakları ebrû kâğıtlı, mukavva üzeri, vişne meşin kaplı, yaldızlı gömme şemseli, cetvelli, zencirekli cilt.

Tezhip, minyatür, harita, çizim v.b. bilgisi Tezhip, 1b.Çizim, 9a, 10a, 11a, 12a, 13a, 14a, 15a, 16a, 17a, 18a, 19a, 20a, 22a, 23a, 24a, 25a, 27a, 29a, 30a, 31a, 33a, 34a, 36a, 37a, 38a, 40a, 41a, 42a.

Yazım şekli (Mensur/Manzum) Mensur

Alfabe ve yazı türü Arap harfli-Nesih

Telif tarihi 1078

Kaynak/Referans Neslihan Koç Keskin, “Şükûfe-perest bir Osmanlı Ali Çelebî ve Şükûfe-nâmesi”, Gazi Türkiyat Türkoloji Araştırmaları Dergisi, s. 8 (2011): 257-84.

Temellük ve Vakıf kayıtları Vakıf kaydı, III. Osman, 1a

Mühürler Vakıf mührü, Sultan III. Osman, “el-Hamdu lillâhillezî Hedânâ li-hâzâ ve mâ Künnâ li-Nehtediye lev lâ en Hedânallâh Vakf-ı Osman Han b. Mustafa Şah el-Muzaffer Dâ’imâ”, 1aTeftiş mührü, Evkâf-ı Haremeyn Müfettişi Hacı İbrâhim Hanîf Efendi, “Bende-i Latîf İbrâhim Hanîf”, 1156, 1a