Dav’ü’l-Misbâh.
(ضوء المصباح.)

Name: Dav’ü’l-Misbâh.
Author: Tâceddin Muhammed b. Muhammed b. Ahmed el-İsferâyînî,

İsim	Dav’ü’l-Misbâh.
İsim Orijinal	ضوء المصباح.
Yazar	Tâceddin Muhammed b. Muhammed b. Ahmed el-İsferâyînî,
Yazar Orijinal	تاج الدين محمد بن محمد بن أحمد الإسفراييني
Konu	Afro-Asyatik (Hami-Sami) diller / Diğer diller / Dil ve dilbilim.
Tür	Kitap
Dil	Arapça
Dijital	Evet
Yazma	Evet
Fiziksel Boyutlar	177x140-123x83 mm.
Kütüphane:	Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı
Demirbaş Numarası	231417
Kayıt Numarası	231417
Lokasyon	Süleymaniye Kütüphanesi/Çorlulu Ali Paşa
Tarih	844
Notlar	Yazma veri tabanında yapılan taramada eserin Türkiye kütüphanelerinde yüzlerce yazma nüshası bulunduğu görülmüştür. (ör. Laleli / 03433, Beyazıt / B6579, Milli Kütüphane Yazmalar Koleksiyonu / 06 Mil Yz A 1372) Rastlayabildiğimiz en eski tarihli nüsha Ayasofya / 04547 numarada kayıtlı olup 734 tarihinde istinsah edilmiştir. Katalog çalışmasını yaptığımız elimizdeki nüsha dahil olmak üzere nüshaların çoğu şarihin mukaddimesini içermemekte, müellifin Mutarrizî metnini şerh etmeye başladığı cümleyle başlamaktadır. Çoğunlukla eski tarihli nüshaların başında istinsah edilmiş olan mukaddimede müellif, şerhi adını zikretmediği ilim ve mevki sahibi birinin teşvikiyle kaleme aldığını belirtmekte, bu bağlamda daha önce yazdığı Misbâh şerhinden bahsetmektedir. Buna göre daha genç yaşlardayken kendisinden öğrenim görenlerin irab merkezli bir eser için ısrarlı talebi üzerine bir Misbah şerhi kaleme alan şarih, metni gözden geçirip son halini veremeden istinsah edilerek yayılmış, istinsah esnasında müdahalelere uğramıştır. Çeşitli eleştirilere de maruz kalan söz konusu şerhine müellif istediği düzeltmeleri yapmaya fırsat bulabileceğinden neredeyse ümidini kesmişken saygın bir kişinin isteği veya teşvikiyle elimizdeki “kısaltılmış” şerhi yazmak müyesser olmuştur. Müellifin “daha önce yazdığı ve düzeltmelerde bulunmak istediği, istinsahlar esnasında müdahalelere uğrayan” Misbah şerhinin el-Miftâh fî Şerhi’l-Misbâh adıyla bilinen eseri (ör. Hasan Paşa Yazma / 2753. thk. Bedreddin İbrahim er-Rüşûdî, İstanbul: Dâru's-Semmân, 2023 ) olması kuvvetle muhtemeldir.KHK / 913 numarada kayıtlı olan eser, elimizdeki metnin mukaddimesini de kapsayan bir haşiyedir. Şehid Ali Paşa / 02764-008 numaradaki kısa eser ise Dav’ü’l-Misbâh’ın birçok nüshada bulunmayan mukaddimesini şerh eden bir haşiyedir.Ib sayfasında ve nüshanın sonunda Ia sayfasında koleksiyon bilgilerinin yazılı olduğu kaşe, 1a sayfasında eserin ismi, silinmiş bir kayıt, yaprak ve satır bilgisi (125 yk., 15 st.), numara (285), koleksiyon numarası (biri kırmızı kurşun diğeri siyah mürekkeple iki kayıt: 415) ve bir emanet kaydı(?), 125a numaralı eserin bittiği sayfada Kasîde-i Bürde’den birkaç beyit bulunmaktadır. 125b’de karalamalar/murakkaat tarzı fevaid bulunmaktadır. Nüshada 7b ile 8a arasında bariz mürekkep ve yazı değişikliği vardır. 7a sayfasına kadar belirgin mürekkeple ve nesih hat ile, 8a’dan sonra ince bir kalem ve talik hat ile yazılmış olan nüshada bu geçişte metnin beşte bir kadar kısmı eksiktir. İlk 7 yaprakta renkli mürekkep yoktur, 8a’dan itibaren ise kavluhû ifadelerinde ve vurgu çizgilerinde kırmızı mürekkep kullanılmıştır. Bazı sayfa kenarlarında tashihler ve açıklamalar vardır. Metin satır altı müşirlidir. Nüsha başlangıç düzeyinde kurt yeniklidir. Mutarrizî’nin oğlu Cemâleddin Ali’ye Arap dilini öğretmek amacıyla Abdülkâhir el-Cürcânî’nin Miʾetü ʿâmil, el-Cümel fi’n-naḥv ve et-Tetimme adlı gramer kitaplarından ihtisar ederek meydana getirdiği el-Misbâh fi’n-Nahv adlı eser üzerine Tâceddin el-İsferâyînî tarafından yazılmış el-Miftâh fî Şerhi’l-Misbâh adlı şerhin (Hasan Paşa Yazma / 2753) yine kendisi tarafından yapılmış telhisidir.
Örnek Metin	(1b) بسم الله... أما بعد حمد الله أما كلمة فيها معنى الشرط فلذلك كانت الفاء لازمة لها قال سيبويه قولهم أما زيد فمنطلق معناه مهما يكن من شيء فزيد منطلق وإنما زحلقت الفاء إلى الخبر كراهة أن يوالى بين حرفي الشرط والجزاء لفظا ولتضمنها معنى الابتداء لم يلاصقها فعل ولا يليها إلا الاسم وتستعمل في الكلام على وجهين أحدهما أن يستعملها المتكلم لتفصيل ما أجمله على طريق الاستئناف كما تقول جاءني إخوتك أما زيد فأكرمته وأما خالد فأهنته وأما بشر فأعرضت عنه والثاني أن يستعملها المتكلم آخذا في كلام مستأنف من غير أن يتقدمها كلام ومنه ما يأتي في أوائل الكتب (125a) ولا يصح إضمار مررت لأنه لا ينصب المفعول أو ما هو لازم معناه نحو زيدا ضربت غلامه أي أهنت زيدا ضربت غلامه لأن إهانة المولى من لوازم ضرب الغلام وهذا باب للإطناب فيه مجال لكنه يفضي إلى الملال فاقتصرت على هذا القدر فليس الري عن التشاف تمت الكتاب بعون الله تعالى
Eser türü	Telhis.
Tasnif numarası/Konu	492.7 / Arap dili
Koleksiyon no.	00415
Yaprak, satır, sütun sayısı	I+125+I yk., muhtelif st. ;
Yazım şekli (Mensur/Manzum)	Mensur.
Alfabe ve yazı türü	Arap harfli-Talik
Mühürler	Vakıf mührü, “Dersa'âdet Birinci Dâire-i Vakfiyye“, 1a, 125bVakıf mührü, “Bazı Ashâb-ı Hayrın Çorlulu Ali Paşa Kitabhânesi’ne Vakf eylediği Kitabdır”, Çorlulu Ali Paşa Kütüphanesi, 2a, 34a, 125a

Kaynağa git Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı

Aramaya Dön

Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı

Kaynağa git

Dav’ü’l-Misbâh.

(ضوء المصباح.)

Yazar Tâceddin Muhammed b. Muhammed b. Ahmed el-İsferâyînî,

Yazar Orijinal تاج الدين محمد بن محمد بن أحمد الإسفراييني

Konu Afro-Asyatik (Hami-Sami) diller / Diğer diller / Dil ve dilbilim.

Tür Kitap

Dil Arapça

Dijital Evet

Yazma Evet

Fiziksel Boyutlar 177x140-123x83 mm.

Kütüphane Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı

Demirbaş Numarası 231417

Kayıt Numarası 231417

Lokasyon Süleymaniye Kütüphanesi/Çorlulu Ali Paşa

Tarih 844

Notlar Yazma veri tabanında yapılan taramada eserin Türkiye kütüphanelerinde yüzlerce yazma nüshası bulunduğu görülmüştür. (ör. Laleli / 03433, Beyazıt / B6579, Milli Kütüphane Yazmalar Koleksiyonu / 06 Mil Yz A 1372) Rastlayabildiğimiz en eski tarihli nüsha Ayasofya / 04547 numarada kayıtlı olup 734 tarihinde istinsah edilmiştir. Katalog çalışmasını yaptığımız elimizdeki nüsha dahil olmak üzere nüshaların çoğu şarihin mukaddimesini içermemekte, müellifin Mutarrizî metnini şerh etmeye başladığı cümleyle başlamaktadır. Çoğunlukla eski tarihli nüshaların başında istinsah edilmiş olan mukaddimede müellif, şerhi adını zikretmediği ilim ve mevki sahibi birinin teşvikiyle kaleme aldığını belirtmekte, bu bağlamda daha önce yazdığı Misbâh şerhinden bahsetmektedir. Buna göre daha genç yaşlardayken kendisinden öğrenim görenlerin irab merkezli bir eser için ısrarlı talebi üzerine bir Misbah şerhi kaleme alan şarih, metni gözden geçirip son halini veremeden istinsah edilerek yayılmış, istinsah esnasında müdahalelere uğramıştır. Çeşitli eleştirilere de maruz kalan söz konusu şerhine müellif istediği düzeltmeleri yapmaya fırsat bulabileceğinden neredeyse ümidini kesmişken saygın bir kişinin isteği veya teşvikiyle elimizdeki “kısaltılmış” şerhi yazmak müyesser olmuştur. Müellifin “daha önce yazdığı ve düzeltmelerde bulunmak istediği, istinsahlar esnasında müdahalelere uğrayan” Misbah şerhinin el-Miftâh fî Şerhi’l-Misbâh adıyla bilinen eseri (ör. Hasan Paşa Yazma / 2753. thk. Bedreddin İbrahim er-Rüşûdî, İstanbul: Dâru's-Semmân, 2023 ) olması kuvvetle muhtemeldir.KHK / 913 numarada kayıtlı olan eser, elimizdeki metnin mukaddimesini de kapsayan bir haşiyedir. Şehid Ali Paşa / 02764-008 numaradaki kısa eser ise Dav’ü’l-Misbâh’ın birçok nüshada bulunmayan mukaddimesini şerh eden bir haşiyedir.Ib sayfasında ve nüshanın sonunda Ia sayfasında koleksiyon bilgilerinin yazılı olduğu kaşe, 1a sayfasında eserin ismi, silinmiş bir kayıt, yaprak ve satır bilgisi (125 yk., 15 st.), numara (285), koleksiyon numarası (biri kırmızı kurşun diğeri siyah mürekkeple iki kayıt: 415) ve bir emanet kaydı(?), 125a numaralı eserin bittiği sayfada Kasîde-i Bürde’den birkaç beyit bulunmaktadır. 125b’de karalamalar/murakkaat tarzı fevaid bulunmaktadır. Nüshada 7b ile 8a arasında bariz mürekkep ve yazı değişikliği vardır. 7a sayfasına kadar belirgin mürekkeple ve nesih hat ile, 8a’dan sonra ince bir kalem ve talik hat ile yazılmış olan nüshada bu geçişte metnin beşte bir kadar kısmı eksiktir. İlk 7 yaprakta renkli mürekkep yoktur, 8a’dan itibaren ise kavluhû ifadelerinde ve vurgu çizgilerinde kırmızı mürekkep kullanılmıştır. Bazı sayfa kenarlarında tashihler ve açıklamalar vardır. Metin satır altı müşirlidir. Nüsha başlangıç düzeyinde kurt yeniklidir. Mutarrizî’nin oğlu Cemâleddin Ali’ye Arap dilini öğretmek amacıyla Abdülkâhir el-Cürcânî’nin Miʾetü ʿâmil, el-Cümel fi’n-naḥv ve et-Tetimme adlı gramer kitaplarından ihtisar ederek meydana getirdiği el-Misbâh fi’n-Nahv adlı eser üzerine Tâceddin el-İsferâyînî tarafından yazılmış el-Miftâh fî Şerhi’l-Misbâh adlı şerhin (Hasan Paşa Yazma / 2753) yine kendisi tarafından yapılmış telhisidir.

Örnek Metin (1b) بسم الله... أما بعد حمد الله أما كلمة فيها معنى الشرط فلذلك كانت الفاء لازمة لها قال سيبويه قولهم أما زيد فمنطلق معناه مهما يكن من شيء فزيد منطلق وإنما زحلقت الفاء إلى الخبر كراهة أن يوالى بين حرفي الشرط والجزاء لفظا ولتضمنها معنى الابتداء لم يلاصقها فعل ولا يليها إلا الاسم وتستعمل في الكلام على وجهين أحدهما أن يستعملها المتكلم لتفصيل ما أجمله على طريق الاستئناف كما تقول جاءني إخوتك أما زيد فأكرمته وأما خالد فأهنته وأما بشر فأعرضت عنه والثاني أن يستعملها المتكلم آخذا في كلام مستأنف من غير أن يتقدمها كلام ومنه ما يأتي في أوائل الكتب (125a) ولا يصح إضمار مررت لأنه لا ينصب المفعول أو ما هو لازم معناه نحو زيدا ضربت غلامه أي أهنت زيدا ضربت غلامه لأن إهانة المولى من لوازم ضرب الغلام وهذا باب للإطناب فيه مجال لكنه يفضي إلى الملال فاقتصرت على هذا القدر فليس الري عن التشاف تمت الكتاب بعون الله تعالى

Eser türü Telhis.

Tasnif numarası/Konu 492.7 / Arap dili

Koleksiyon no. 00415

Yaprak, satır, sütun sayısı I+125+I yk., muhtelif st. ;

Yazım şekli (Mensur/Manzum) Mensur.

Alfabe ve yazı türü Arap harfli-Talik

Mühürler Vakıf mührü, “Dersa'âdet Birinci Dâire-i Vakfiyye“, 1a, 125bVakıf mührü, “Bazı Ashâb-ı Hayrın Çorlulu Ali Paşa Kitabhânesi’ne Vakf eylediği Kitabdır”, Çorlulu Ali Paşa Kütüphanesi, 2a, 34a, 125a