el-İtkân fî Ulûmi’l-Kur’ân | Kütüphane.osmanlica.com
Aramaya Dön

el-İtkân fî Ulûmi’l-Kur’ân
(الإتقان في علوم القرآن)

İsim el-İtkân fî Ulûmi’l-Kur’ân
İsim Orijinal الإتقان في علوم القرآن
Yazar Suyûtî
Yazar Orijinal السيوطي، أبو الفضل جلال الدين عبد الرحمن بن أبو بكر بن محمد القاهري الخضيري الشافعي
Konu Kur’ân ve Kur’ân ilimleri / İslam dini ve İslam ilimleri
Tür Kitap
Dil Arapça
Dijital Evet
Yazma Evet
Fiziksel Boyutlar 292x205-210x130 mm.
Kütüphane: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı
Demirbaş Numarası 542051
Kayıt Numarası 542051
Lokasyon Beyazıt Kütüphanesi/Veliyyüddin Efendi
Notlar Eserin telif tarihi tespit edilebilen nüshalarda iki farklı şekilde yer almaktadır. Bazı nüshalarda (örn. Süleymaniye Kütüphanesi, Hasan Hüsnü Paşa, nr. 00044 (315a), Antalya Tekelioğlu, nr. 00931 (s. 259), Ayasofya, nr. 00063M (226b), Pertev Paşa, nr. 00005 (215a), Bağdatlı Vehbi, nr. 00088 (289a) ve Manisa Kütüphanesi, Manisa İl Halk Kütüphanesi nr. 134 (187a)) telif tarihi 13 Şevvâl 878 olarak verilirken nüshaların çoğunluğunda (örn. Süleymaniye Kütüphanesi, Murad Molla, nr. 00015 (359a), Antalya Tekelioğlu, nr. 00026 (261b) ve Murad Buhari, nr. 00007 (220b), Millet Kütüphanesi, Feyzullah Efendi, nr. 14 (261a), Süleymaniye Kütüphanesi, Carullah, nr. 00025 (222a) ve Carullah, nr. 00026 (247b), Süleymaniye Kütüphanesi, Damat İbrahim Paşa, nr. 00013 (204a) ve Damat İbrahim Paşa/00012 (301a), Süleymaniye Kütüphanesi, Çorlulu Ali Paşa, nr. 00004 (286a), Süleymaniye Kütüphanesi, Amcazade Hüseyin, nr. 00004 (317a), Süleymaniye Kütüphanesi, Yeni Cami, nr. 00008 (318a) ve Reisulküttab, nr. 00010 (320a), Bursa İnebey Kütüphanesi, Haraccı, nr. 58 (271b), Servili, nr. 00006 (270a), Süleymaniye Kütüphanesi, Nuruosmaniye, nr. 00105 (205b) ve Nuruosmaniye, nr. 00101 (367b)) telif tarihi 23 Şevvâl 878 olarak verilmiştir. Dolayısıyla katalog kaydında eserin telif tarihi olarak 23 Şevvâl 878 verilmiştir. Nüshada 58. yapraktan sonraki yaprak 60. yaprak olarak numaralandırıldığından numaralar hatalı ilerlemektedir. 112. yapraktan sonraki yaprak da 114. yaprak olarak numaralandırılmıştır. 124. yapraktan sonra yapraklar iki kere numaralandırılmış olup her iki numaralandırmada hatalıdır. Karışıklığa sebep olmaması adına katalog kaydında verilen sayfa numaralarında nüsha üzerinde yer alan rakamlar dikkate alınmıştır. 1a sayfasında eser ismi Kitâbu’l-İtkân fî Ulûmi’l-Kur’ân ve ayrıca kurşun kalemle İtkân fî Ulûmi’l-Kur’ân şeklinde müellif ismiyle birlikte yazılmıştır. Aynı sayfada nüshanın demirbaş numarası yazmaktadır. Yine aynı sayfada nüshada sayfa başına düşen satır sayısı 27 olarak, toplam yaprak sayısı ise 262 olarak verilmiştir. Metinde başlıklar ve bazı söz başları kırmızı mürekkeple yazılmış, bazı kelimelerin üzerine kırmızı çizgi çekilmiştir. Sayfa kenarlarında düzeltme kayıtları mevcuttur. Eserde yer alan konular “matlab” başlığıyla birlikte sayfa kenarlarına yazılmıştır. Yaprak sonları müşirlidir. Nüshadaki hattın ve kağıt renginin yer yer farklılık arzetmesinden dolayı nüshanın farklı müstensihlerin elinden çıkmış olma ihtimali vardır. Nüshanın boyut bilgileri ile yazı alanının ölçüsüne ilişkin bilgiler tespit fişinden alınmıştır. Nüshada kurt yenikleri mevcuttur. Nüsha nem almıştır. Suyûtî’nin, Fâtiha sûresinin ilk altı âyeti ile Kevser sûresini tefsir ettiği Mecma‘u’l-Bahreyn ve Matla‘u’l-Bedreyn adlı dirâyet tefsirine mukaddime olarak kaleme aldığı, Kur’ân ilimlerine dair kapsamlı eseridir. Kur’ân ilimleri literatürünün en temel kaynaklarından olan eserde konular seksen başlık altında işlenmiştir. Müellif mukaddimede Kur’ân ilimlerinin tüm konularını içeren müstakil bir eserin bulunmadığı kanaatinden hareketle eseri telif ettiğinden, eserdeki yöntem, içerik ve kaynaklarından bahsetmiştir. Eserde Kur’ân’ın nüzûl sebepleri, Kur’ân’ın isimleri, sûre adları, Kur’an’ın toplanması ve tertibi, sûre, âyet, kelime ve harf sayıları, isnad dereceleri, kıraatler, tecvidle ilgili konular, tilâvet âdâbı, tefsir usûlü, müfessirlerin tabakaları, sûrelere dair tefsir rivayetleri ayrıntılı biçimde ele alınmıştır. Konular arasında ayrıca “tenbih, fer‘, fasl, teznîb, fâide, mesele” gibi başlıklar altında çeşitli bilgiler verilmiştir. Konular işlenirken önce aynı konuda eseri bulunan müellif ve eserleri zikredilerek değerlendirilmiş, ilgili meseleler âyet ve hadisler ışığında, bunlarda yoksa âlimlerin sözlerinden deliller getirilerek çözümlenmiş, faydalanılan kitaplardan özet metinler aktarılmıştır. Farklı görüşler nakledildikten sonra müellif kendi görüşünü ortaya koymuş, haberlerin kaynak ve isnadını belirtmiştir. Hakkında çalışmalar yapılmış olan eserin çeşitli baskıları gerçekleştirilmiştir.
Örnek Metin (1b) باسم الله... يقول الفقير إلى عفو ربه تعالى أبي بكر السيوطي الشافعي... الحمد لله الذي أنزل على عبده الكتاب تبصرة لأولي الألباب... وبعد فإن العلم بحر زخار لا يدرك له من قرار... ولقد كنت في زمان الطلب أتعجب من المتقدمين إذ لم يدونوا كتابا في أنواع علوم القرآن... (2a) فأردت أن أذكر في هذا التصنيف ما وصل الي علمي مما حواه القرآن الشريف من أنواع علمه المنيف... (3b) ورتبت أنواعه ترتيبا أنسب من ترتيب البرهان... وفصلت ما حقه أن يبان وزدته على ما فيه من الفوائد... وسميته بالإتقان في علوم القرآن... (5b) النوع الأول معرفة المكي والمدني أفرده بالتصنيف جماعة منهم مكي (255b) وأنا أضرع إلى الله جل جلاله وعز سلطانه كما من بإتمام هذا الكتاب أن يتم النعمة بقبوله وأن يجعلنا من السابقين الأولين من أتباع رسوله وأن لا يخيب سعينا فهو الجواد الذي لا يخيبن من أمله ولا يخذل من إنقطع عمن سواه وأَم له وصلى الله على سيدنا محمد وعلى آله وأصحابه أجمعين والحمد لله رب العالمين
Eser türü Telif
Tasnif numarası/Konu 297.16 / Kur’ân ilimleri
Koleksiyon no. V44
Yaprak, satır, sütun sayısı I+255+II yk., muhtelif st.
Cilt özellikleri Dört çevresi sahtiyan deri ve üstü battal ebru kaplı, iç kapağı açık hardal renk boyalı kağıt kaplı, sertabının içi deri kaplı, miklebli çehargûşe cilt
Yazım şekli (Mensur/Manzum) Mensur
Alfabe ve yazı türü Arap harfli-Nesih
Telif tarihi 23 Şevvâl 878
Kaynak/Referans Kâtib Çelebi, Keşfu’z-Zünûn, I, 1; Zirikli, el-A‘lâm, III, 301; Bağdatlı İsmâ‘il Paşa, Hediyyetü’l-Ârifîn, I, 535; DİA, XXIII, 464; XXXVIII, 199
Temellük ve Vakıf kayıtları Temellük kaydı, Ahmed b. Muhammed, 1a Temellük kaydı, Yahya b. Ahmed b. Hasan el-Üstüvânî el-Hanefî, 1157, 1a Temellük kaydı, Muhammed b. Ahmed et-Trablusî, 1a
Mühürler Vakıf mührü, Şeyhülislam Veliyyüddin Efendi, Veliyyüddin b. Mustafa b. Hüseyin el-İstanbulî, “Vakafe Şeyhu’l-İslâm Veliyyüddin Efendi ibnü’l-Merhûm el-Hâcc Mustafa Ağa ibnü’l-Merhûm el-Hâcc Hüseyin Ağa”, 1175, 1a, 19b, 29b, 37b, 47b, 57b, 68b, 78b, 88b, 98b, 108b, 118b, 132b, 142b, 152b, 162b, 172b, 181b, 194b, 205b, 208b, 218b, 227b, 238b, 250b, 255b
Kaynağa git Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı
Aramaya Dön
Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı
Kaynağa git

el-İtkân fî Ulûmi’l-Kur’ân

(الإتقان في علوم القرآن)
Yazar Suyûtî
Yazar Orijinal السيوطي، أبو الفضل جلال الدين عبد الرحمن بن أبو بكر بن محمد القاهري الخضيري الشافعي
Konu Kur’ân ve Kur’ân ilimleri / İslam dini ve İslam ilimleri
Tür Kitap
Dil Arapça
Dijital Evet
Yazma Evet
Fiziksel Boyutlar 292x205-210x130 mm.
Kütüphane Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı
Demirbaş Numarası 542051
Kayıt Numarası 542051
Lokasyon Beyazıt Kütüphanesi/Veliyyüddin Efendi
Notlar Eserin telif tarihi tespit edilebilen nüshalarda iki farklı şekilde yer almaktadır. Bazı nüshalarda (örn. Süleymaniye Kütüphanesi, Hasan Hüsnü Paşa, nr. 00044 (315a), Antalya Tekelioğlu, nr. 00931 (s. 259), Ayasofya, nr. 00063M (226b), Pertev Paşa, nr. 00005 (215a), Bağdatlı Vehbi, nr. 00088 (289a) ve Manisa Kütüphanesi, Manisa İl Halk Kütüphanesi nr. 134 (187a)) telif tarihi 13 Şevvâl 878 olarak verilirken nüshaların çoğunluğunda (örn. Süleymaniye Kütüphanesi, Murad Molla, nr. 00015 (359a), Antalya Tekelioğlu, nr. 00026 (261b) ve Murad Buhari, nr. 00007 (220b), Millet Kütüphanesi, Feyzullah Efendi, nr. 14 (261a), Süleymaniye Kütüphanesi, Carullah, nr. 00025 (222a) ve Carullah, nr. 00026 (247b), Süleymaniye Kütüphanesi, Damat İbrahim Paşa, nr. 00013 (204a) ve Damat İbrahim Paşa/00012 (301a), Süleymaniye Kütüphanesi, Çorlulu Ali Paşa, nr. 00004 (286a), Süleymaniye Kütüphanesi, Amcazade Hüseyin, nr. 00004 (317a), Süleymaniye Kütüphanesi, Yeni Cami, nr. 00008 (318a) ve Reisulküttab, nr. 00010 (320a), Bursa İnebey Kütüphanesi, Haraccı, nr. 58 (271b), Servili, nr. 00006 (270a), Süleymaniye Kütüphanesi, Nuruosmaniye, nr. 00105 (205b) ve Nuruosmaniye, nr. 00101 (367b)) telif tarihi 23 Şevvâl 878 olarak verilmiştir. Dolayısıyla katalog kaydında eserin telif tarihi olarak 23 Şevvâl 878 verilmiştir. Nüshada 58. yapraktan sonraki yaprak 60. yaprak olarak numaralandırıldığından numaralar hatalı ilerlemektedir. 112. yapraktan sonraki yaprak da 114. yaprak olarak numaralandırılmıştır. 124. yapraktan sonra yapraklar iki kere numaralandırılmış olup her iki numaralandırmada hatalıdır. Karışıklığa sebep olmaması adına katalog kaydında verilen sayfa numaralarında nüsha üzerinde yer alan rakamlar dikkate alınmıştır. 1a sayfasında eser ismi Kitâbu’l-İtkân fî Ulûmi’l-Kur’ân ve ayrıca kurşun kalemle İtkân fî Ulûmi’l-Kur’ân şeklinde müellif ismiyle birlikte yazılmıştır. Aynı sayfada nüshanın demirbaş numarası yazmaktadır. Yine aynı sayfada nüshada sayfa başına düşen satır sayısı 27 olarak, toplam yaprak sayısı ise 262 olarak verilmiştir. Metinde başlıklar ve bazı söz başları kırmızı mürekkeple yazılmış, bazı kelimelerin üzerine kırmızı çizgi çekilmiştir. Sayfa kenarlarında düzeltme kayıtları mevcuttur. Eserde yer alan konular “matlab” başlığıyla birlikte sayfa kenarlarına yazılmıştır. Yaprak sonları müşirlidir. Nüshadaki hattın ve kağıt renginin yer yer farklılık arzetmesinden dolayı nüshanın farklı müstensihlerin elinden çıkmış olma ihtimali vardır. Nüshanın boyut bilgileri ile yazı alanının ölçüsüne ilişkin bilgiler tespit fişinden alınmıştır. Nüshada kurt yenikleri mevcuttur. Nüsha nem almıştır. Suyûtî’nin, Fâtiha sûresinin ilk altı âyeti ile Kevser sûresini tefsir ettiği Mecma‘u’l-Bahreyn ve Matla‘u’l-Bedreyn adlı dirâyet tefsirine mukaddime olarak kaleme aldığı, Kur’ân ilimlerine dair kapsamlı eseridir. Kur’ân ilimleri literatürünün en temel kaynaklarından olan eserde konular seksen başlık altında işlenmiştir. Müellif mukaddimede Kur’ân ilimlerinin tüm konularını içeren müstakil bir eserin bulunmadığı kanaatinden hareketle eseri telif ettiğinden, eserdeki yöntem, içerik ve kaynaklarından bahsetmiştir. Eserde Kur’ân’ın nüzûl sebepleri, Kur’ân’ın isimleri, sûre adları, Kur’an’ın toplanması ve tertibi, sûre, âyet, kelime ve harf sayıları, isnad dereceleri, kıraatler, tecvidle ilgili konular, tilâvet âdâbı, tefsir usûlü, müfessirlerin tabakaları, sûrelere dair tefsir rivayetleri ayrıntılı biçimde ele alınmıştır. Konular arasında ayrıca “tenbih, fer‘, fasl, teznîb, fâide, mesele” gibi başlıklar altında çeşitli bilgiler verilmiştir. Konular işlenirken önce aynı konuda eseri bulunan müellif ve eserleri zikredilerek değerlendirilmiş, ilgili meseleler âyet ve hadisler ışığında, bunlarda yoksa âlimlerin sözlerinden deliller getirilerek çözümlenmiş, faydalanılan kitaplardan özet metinler aktarılmıştır. Farklı görüşler nakledildikten sonra müellif kendi görüşünü ortaya koymuş, haberlerin kaynak ve isnadını belirtmiştir. Hakkında çalışmalar yapılmış olan eserin çeşitli baskıları gerçekleştirilmiştir.
Örnek Metin (1b) باسم الله... يقول الفقير إلى عفو ربه تعالى أبي بكر السيوطي الشافعي... الحمد لله الذي أنزل على عبده الكتاب تبصرة لأولي الألباب... وبعد فإن العلم بحر زخار لا يدرك له من قرار... ولقد كنت في زمان الطلب أتعجب من المتقدمين إذ لم يدونوا كتابا في أنواع علوم القرآن... (2a) فأردت أن أذكر في هذا التصنيف ما وصل الي علمي مما حواه القرآن الشريف من أنواع علمه المنيف... (3b) ورتبت أنواعه ترتيبا أنسب من ترتيب البرهان... وفصلت ما حقه أن يبان وزدته على ما فيه من الفوائد... وسميته بالإتقان في علوم القرآن... (5b) النوع الأول معرفة المكي والمدني أفرده بالتصنيف جماعة منهم مكي (255b) وأنا أضرع إلى الله جل جلاله وعز سلطانه كما من بإتمام هذا الكتاب أن يتم النعمة بقبوله وأن يجعلنا من السابقين الأولين من أتباع رسوله وأن لا يخيب سعينا فهو الجواد الذي لا يخيبن من أمله ولا يخذل من إنقطع عمن سواه وأَم له وصلى الله على سيدنا محمد وعلى آله وأصحابه أجمعين والحمد لله رب العالمين
Eser türü Telif
Tasnif numarası/Konu 297.16 / Kur’ân ilimleri
Koleksiyon no. V44
Yaprak, satır, sütun sayısı I+255+II yk., muhtelif st.
Cilt özellikleri Dört çevresi sahtiyan deri ve üstü battal ebru kaplı, iç kapağı açık hardal renk boyalı kağıt kaplı, sertabının içi deri kaplı, miklebli çehargûşe cilt
Yazım şekli (Mensur/Manzum) Mensur
Alfabe ve yazı türü Arap harfli-Nesih
Telif tarihi 23 Şevvâl 878
Kaynak/Referans Kâtib Çelebi, Keşfu’z-Zünûn, I, 1; Zirikli, el-A‘lâm, III, 301; Bağdatlı İsmâ‘il Paşa, Hediyyetü’l-Ârifîn, I, 535; DİA, XXIII, 464; XXXVIII, 199
Temellük ve Vakıf kayıtları Temellük kaydı, Ahmed b. Muhammed, 1a Temellük kaydı, Yahya b. Ahmed b. Hasan el-Üstüvânî el-Hanefî, 1157, 1a Temellük kaydı, Muhammed b. Ahmed et-Trablusî, 1a
Mühürler Vakıf mührü, Şeyhülislam Veliyyüddin Efendi, Veliyyüddin b. Mustafa b. Hüseyin el-İstanbulî, “Vakafe Şeyhu’l-İslâm Veliyyüddin Efendi ibnü’l-Merhûm el-Hâcc Mustafa Ağa ibnü’l-Merhûm el-Hâcc Hüseyin Ağa”, 1175, 1a, 19b, 29b, 37b, 47b, 57b, 68b, 78b, 88b, 98b, 108b, 118b, 132b, 142b, 152b, 162b, 172b, 181b, 194b, 205b, 208b, 218b, 227b, 238b, 250b, 255b
Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı
Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı yönlendiriliyorsunuz...

Lütfen bekleyiniz.