es-Seb‘u’ş-Şidâd.
(السبع الشداد.)

Name: es-Seb‘u’ş-Şidâd.
Author: Molla Lutfî

İsim	es-Seb‘u’ş-Şidâd.
İsim Orijinal	السبع الشداد.
Yazar	Molla Lutfî
Yazar Orijinal	ملا لطفي، لطف الله بن حسن التوقادي
Konu	Felsefe ve psikoloji
Tür	Kitap
Dil	Arapça
Dijital	Evet
Yazma	Evet
Fiziksel Boyutlar	214x136-151x82 mm.
Kütüphane:	Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı
Demirbaş Numarası	198830
Kayıt Numarası	198830
Lokasyon	Süleymaniye Kütüphanesi/Aşir Efendi
Notlar	Eser, Molla Lutfî’nin “Hâşiye âlâ Hâşiye alâ Levâmi‘” adlı eserinde Seyyid Şerîf Cürcânî’nin bazı görüşlerini eleştirmesi ve bu eleştirinin Sultan II. Bâyezid’in huzurunda aralarında Molla Lutfî ve Molla İzârî gibi âlimlerin bulunduğu ve odak noktasını ilimlerin konusunun teşkil ettiği ilmî bir münazarada tartışılması sonucu yazılmıştır. II. Bâyezid münazaradan sonra tartışmanın taraflarına görüşlerini kaleme almalarını emretmiş, Molla Lutfî de ilmî münazarada ifade ettiği sorulara ilaveler yaparak risâlesini bina etmiştir. Dokuz sorudan müteşekkil olan risâlenin minhuvât kayıtlarında müellif, Seyyid Şerîf’e yönelik yedi sorusu sebebiyle eserine es-Seb‘u’ş-Şidâd ismini verdiğini, metinde yer alan son iki soruyu Tûsî’ye yönelik ve metni tamamlayıcı nitelikte olduğu için eserin isimlendirilmesinde dikkate almadığını ifade etmiştir. Eserin Türkiye kütüphanelerinde bulunan iki versiyonu bulunmaktadır. Risâlenin ilk versiyonunda (Mehmed Nuri Efendi/00197-043; Fatih/05414-002; Carullah Efendi/01341-005) müellif, hikmetin konusu ile ilgili münazarada dile getirdiği soruları kaleme almış ve farklı eserlerden derlemeler yaparak yeni sorular ilave etmiştir. Müellif risâlenin ikinci versiyonunda (Atıf Efendi/01570-003, Şehid Ali Paşa/02829-003) yeni minhuvât kayıtlarına yer vermiş, son beş sorunun sıralamasında değişiklik yapmış ve aritmetik ile hesap biliminin farkına daha ayrıntılı bir şekilde değinmiştir. Fatıma Sümeyye Kılaç 2020 yılında “İlimlerin Mevzûsuna Dair Bir Tartışma: Molla Lutfî’nin es-Seb‘u’ş-Şidâd Risâlesi” başlıklı sempozyum bildirisinde esere dair bir araştırma yazısı kaleme almış; Eşref Altaş 2022 yılında “Molla Lutfi’nin ‘es-Seb‘u’ş-Şidâd’ Adlı Risalesinin Tahkik ve Değerlendirmesi” başlıklı makalesinde risâlenin bu iki versiyonu karşılaştırarak incelemiş ve tahkikini yapmıştır. Katalog kaydı oluşturulan eser ise Molla Lutfî’nin yazdığı ikinci versiyondur. II. Bâyezid’in huzurunda gerçekleşen tartışmanın taraflarından biri olan Molla İzârî, es-Seb‘u’ş-Şidâd’a cevaben “İ‘tirâzât ale’s-Seb‘i’ş-Şidâd” isimli bir eser; Molla Lutfî’nin çağdaşı olan ismi meçhul bir başka müellif ise Molla Lutfî’nin risâlesine “Risâletü Def‘i’ş-Şübeh” isimli kapsamlı bir reddiye kaleme almıştır. Taşköprîzâde Ahmed Efendi “el-Livâ’ü’l-Merfû‘” adlı eserinde Molla Lutfî ve Molla İzârî’nin metinlerini değerlendirmiştir. Risâlenin diğer nüshalarında yer alan hamdele ve salvele kısmı ile eserin dibacesi katalog kaydı oluşturulan bu nüshada yer almamaktadır. Sayfa kenarlarında müellifin kaleme aldığı minhuvât kayıtları bulunmaktadır. Nüshanın 108b ve 109a sayfalarında Şeyh Mehmed b. Şükrullah b. Ahmed’in 9 Zilhicce 1036, Safer 1038 ve Şevval 1046 tarihlerinde oğulları Ahmed, Pir Mehmed ve Şükrullah’ın doğum tarihlerine dair düştüğü kayıtlar bulunmaktadır. Bu verilere göre nüsha 9 Zilhicce 1036’dan/21 Ağustos 1627’den önce istinsah edilmiştir. Eserin 3a sayfasında bulunan vakıf kaydının, Mustafa Âşir Efendi’ye ait temellük mührünün üzerinde yer alması sebebiyle nüshanın Âşir Efendi tarafından vakfedildiği sonucuna varılmıştır. 69a’da sayfa kenarına bir tashih notu kaydedilmiştir.Eserin Ia sayfasında nüshanın koleksiyon adı ve demirbaş numarası kayıtlıdır. Risâlede eserin adı, besmele, metin içerisinde geçen kimi kelimeler ile 70a sayfasındaki fevâid kayıtlarından olan Farsça beyitlerin yazımında ve söz başlarını belirtmek için çekilen üst çizgilerde kırmızı mürekkep kullanılmıştır. Nüshanın yaprakları hem Arabî hem de Hindî rakamlar ile numaralandırılmıştır. Sayfa sonlarında müşir yer almaktadır.Daha önce kötü bir şekilde onarımdan geçmiş olan nüshanın cilt ve yaprakları hasarlıdır. Restorasyondan geçmesi gerekir.70a sayfasına Farsça ve Arapça beyitler, Hz. Fâtımâ’nın Hz. Peygamber’in türbesinde söylediği mersiyeden beyitler ve Hz. Ali’den rivayet edilen bir söz kaydedilmiştir. Odak noktası ilimlerin mevzusu olan risâle Molla Lutfî’nin Seyyid Şerîf’e ilimlerin konusu hususunda yönelttiği soruları ve eleştirileri ihtiva etmektedir. Müellif eserinde yedisi Seyyid Şerîf, ikisi Tûsî’ye olmak üzere dokuzu soru ortaya koymuş ve Seyyid Şerîf’e yönelttiği yedi sorudan hareketle eseri es-Seb‘u’ş-Şidâd olarak isimlendirmiştir. Eserin ilk dört sorusu hikmetin konusuna, beşinci soru kelam ilminin konusu üzerinden ilimlerin konusunda zikredilen haysiyyet kaydına, altıncı ve yedinci sorular meselelerin iştiraki ve ilimlerin ayrışmasına, tamamlayıcı mahiyette olan sekizinci ve dokuzuncu sorular ise ilimlerin tek bir şey olup olmaması ile aritmetik ve hesap ilmi arasındaki farkın izahına hasredilmiştir.
Örnek Metin	(66b)dبسم الله الرحمن الرحيم قال السيد الشريف قدس الله سره اللطيف في حواشي المطالع بعد تعريف الحكمة بأنه علم باحث عن أحوال أعيان الموجودات وتعريفها بحذف قيد الأعيان وعلى التعريفين ليس موضوع الحكمة شيأ واحدًا هو الموجود المطلق أو الموجود الخارجي وإلا لم يجز أن يبحث فيها عن األحوال المختصة بأنواعها بل موضوعها أشياء متعددة متشاركة في أمر عرضي هو الوجود المطلق أو الخارجي... (70a)والثاني البحث عن أحواله من جهة كيفية استعلام الأعداد المجهولة والعلم الباحث عنه من هذه الحيثية يسمى علم الحساب وموضوعه العدد لا مطلقا بل من جهة استعلام بعض لوازمه المجهولة كذا ذكره الفاضل المحقق كمال الدين الحسن الفارسي في شرح النهاية وهو الفاضل الذي قال صاحب المواقف في حقه من له كعب عال في العلوم الرياضية ومما ذكرناه ظهر أن الشريف ممن لم يتميز عنده علم الحساب عن علم العدد فلا عجب وقليل ما هم والله تعالى أعلم
Eser türü	Reddiye.
Tasnif numarası/Konu	160 / Mantık
Koleksiyon no.	00459-024
Yaprak, satır, sütun sayısı	66b-70a yk., 19st. ;
Cilt özellikleri	Meşin kaplı, şemseli, cetvelli, miklepli ve şirâzeli cilt.
Yazım şekli (Mensur/Manzum)	Mensur.
Alfabe ve yazı türü	Arap harfli-Ta‘lîk.
Kaynak/Referans	Fatıma Sümeyye Kılaç “ İlimlerin Mevzûsuna Dair Bir Tartışma: Molla Lutfî’nin es-Seb‘u’ş-Şidâd Risâlesi,“ içinde Uluslarası 14. ve 15. Yüzyıl İslam Düşüncesinde Felsefe, Kelam ve Tasavvuf Sempozyumu (Ankara, 17-19 Nisan 2020) ed. Murat Demirkol, Hacer Ergin Özkan, Bilge Sever Kıyak (Ankara: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversiytesi Yayınları, 2020), 216-20; Eşref Altaş, ““Molla Lutfi’nin ‘es-Seb‘u’ş-Şidâd’ Adlı Risalesinin Tahkik ve Değerlendirmesi,” Tahkik İslami İlimler Araştırma ve Neşir Dergisi, s. 9 (Haziran 2022): 1-50.
Temellük ve Vakıf kayıtları	Vakıf kaydı, Şeyhülislam Re’iszâde Âşir Efendi, Mustafa Âşir b. Mustafa er-Rûmî, 3a
Mühürler	Temellük mührü, Şeyhülislam Re’iszâde Âşir Efendi, Mustafa Âşir b. Mustafa er-Rûmî, “Min Kütübi’l-Fakîr ilallâhi’l-Kâdir Mustafa el-Âşir b. Mustafa er-Re’îs el-Fâzıl el-Bâhir”, 1161, 3a.

Kaynağa git Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı

Aramaya Dön

Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı

Kaynağa git

es-Seb‘u’ş-Şidâd.

(السبع الشداد.)

Yazar Molla Lutfî

Yazar Orijinal ملا لطفي، لطف الله بن حسن التوقادي

Konu Felsefe ve psikoloji

Tür Kitap

Dil Arapça

Dijital Evet

Yazma Evet

Fiziksel Boyutlar 214x136-151x82 mm.

Kütüphane Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı

Demirbaş Numarası 198830

Kayıt Numarası 198830

Lokasyon Süleymaniye Kütüphanesi/Aşir Efendi

Notlar Eser, Molla Lutfî’nin “Hâşiye âlâ Hâşiye alâ Levâmi‘” adlı eserinde Seyyid Şerîf Cürcânî’nin bazı görüşlerini eleştirmesi ve bu eleştirinin Sultan II. Bâyezid’in huzurunda aralarında Molla Lutfî ve Molla İzârî gibi âlimlerin bulunduğu ve odak noktasını ilimlerin konusunun teşkil ettiği ilmî bir münazarada tartışılması sonucu yazılmıştır. II. Bâyezid münazaradan sonra tartışmanın taraflarına görüşlerini kaleme almalarını emretmiş, Molla Lutfî de ilmî münazarada ifade ettiği sorulara ilaveler yaparak risâlesini bina etmiştir. Dokuz sorudan müteşekkil olan risâlenin minhuvât kayıtlarında müellif, Seyyid Şerîf’e yönelik yedi sorusu sebebiyle eserine es-Seb‘u’ş-Şidâd ismini verdiğini, metinde yer alan son iki soruyu Tûsî’ye yönelik ve metni tamamlayıcı nitelikte olduğu için eserin isimlendirilmesinde dikkate almadığını ifade etmiştir. Eserin Türkiye kütüphanelerinde bulunan iki versiyonu bulunmaktadır. Risâlenin ilk versiyonunda (Mehmed Nuri Efendi/00197-043; Fatih/05414-002; Carullah Efendi/01341-005) müellif, hikmetin konusu ile ilgili münazarada dile getirdiği soruları kaleme almış ve farklı eserlerden derlemeler yaparak yeni sorular ilave etmiştir. Müellif risâlenin ikinci versiyonunda (Atıf Efendi/01570-003, Şehid Ali Paşa/02829-003) yeni minhuvât kayıtlarına yer vermiş, son beş sorunun sıralamasında değişiklik yapmış ve aritmetik ile hesap biliminin farkına daha ayrıntılı bir şekilde değinmiştir. Fatıma Sümeyye Kılaç 2020 yılında “İlimlerin Mevzûsuna Dair Bir Tartışma: Molla Lutfî’nin es-Seb‘u’ş-Şidâd Risâlesi” başlıklı sempozyum bildirisinde esere dair bir araştırma yazısı kaleme almış; Eşref Altaş 2022 yılında “Molla Lutfi’nin ‘es-Seb‘u’ş-Şidâd’ Adlı Risalesinin Tahkik ve Değerlendirmesi” başlıklı makalesinde risâlenin bu iki versiyonu karşılaştırarak incelemiş ve tahkikini yapmıştır. Katalog kaydı oluşturulan eser ise Molla Lutfî’nin yazdığı ikinci versiyondur. II. Bâyezid’in huzurunda gerçekleşen tartışmanın taraflarından biri olan Molla İzârî, es-Seb‘u’ş-Şidâd’a cevaben “İ‘tirâzât ale’s-Seb‘i’ş-Şidâd” isimli bir eser; Molla Lutfî’nin çağdaşı olan ismi meçhul bir başka müellif ise Molla Lutfî’nin risâlesine “Risâletü Def‘i’ş-Şübeh” isimli kapsamlı bir reddiye kaleme almıştır. Taşköprîzâde Ahmed Efendi “el-Livâ’ü’l-Merfû‘” adlı eserinde Molla Lutfî ve Molla İzârî’nin metinlerini değerlendirmiştir. Risâlenin diğer nüshalarında yer alan hamdele ve salvele kısmı ile eserin dibacesi katalog kaydı oluşturulan bu nüshada yer almamaktadır. Sayfa kenarlarında müellifin kaleme aldığı minhuvât kayıtları bulunmaktadır. Nüshanın 108b ve 109a sayfalarında Şeyh Mehmed b. Şükrullah b. Ahmed’in 9 Zilhicce 1036, Safer 1038 ve Şevval 1046 tarihlerinde oğulları Ahmed, Pir Mehmed ve Şükrullah’ın doğum tarihlerine dair düştüğü kayıtlar bulunmaktadır. Bu verilere göre nüsha 9 Zilhicce 1036’dan/21 Ağustos 1627’den önce istinsah edilmiştir. Eserin 3a sayfasında bulunan vakıf kaydının, Mustafa Âşir Efendi’ye ait temellük mührünün üzerinde yer alması sebebiyle nüshanın Âşir Efendi tarafından vakfedildiği sonucuna varılmıştır. 69a’da sayfa kenarına bir tashih notu kaydedilmiştir.Eserin Ia sayfasında nüshanın koleksiyon adı ve demirbaş numarası kayıtlıdır. Risâlede eserin adı, besmele, metin içerisinde geçen kimi kelimeler ile 70a sayfasındaki fevâid kayıtlarından olan Farsça beyitlerin yazımında ve söz başlarını belirtmek için çekilen üst çizgilerde kırmızı mürekkep kullanılmıştır. Nüshanın yaprakları hem Arabî hem de Hindî rakamlar ile numaralandırılmıştır. Sayfa sonlarında müşir yer almaktadır.Daha önce kötü bir şekilde onarımdan geçmiş olan nüshanın cilt ve yaprakları hasarlıdır. Restorasyondan geçmesi gerekir.70a sayfasına Farsça ve Arapça beyitler, Hz. Fâtımâ’nın Hz. Peygamber’in türbesinde söylediği mersiyeden beyitler ve Hz. Ali’den rivayet edilen bir söz kaydedilmiştir. Odak noktası ilimlerin mevzusu olan risâle Molla Lutfî’nin Seyyid Şerîf’e ilimlerin konusu hususunda yönelttiği soruları ve eleştirileri ihtiva etmektedir. Müellif eserinde yedisi Seyyid Şerîf, ikisi Tûsî’ye olmak üzere dokuzu soru ortaya koymuş ve Seyyid Şerîf’e yönelttiği yedi sorudan hareketle eseri es-Seb‘u’ş-Şidâd olarak isimlendirmiştir. Eserin ilk dört sorusu hikmetin konusuna, beşinci soru kelam ilminin konusu üzerinden ilimlerin konusunda zikredilen haysiyyet kaydına, altıncı ve yedinci sorular meselelerin iştiraki ve ilimlerin ayrışmasına, tamamlayıcı mahiyette olan sekizinci ve dokuzuncu sorular ise ilimlerin tek bir şey olup olmaması ile aritmetik ve hesap ilmi arasındaki farkın izahına hasredilmiştir.

Örnek Metin (66b)dبسم الله الرحمن الرحيم قال السيد الشريف قدس الله سره اللطيف في حواشي المطالع بعد تعريف الحكمة بأنه علم باحث عن أحوال أعيان الموجودات وتعريفها بحذف قيد الأعيان وعلى التعريفين ليس موضوع الحكمة شيأ واحدًا هو الموجود المطلق أو الموجود الخارجي وإلا لم يجز أن يبحث فيها عن األحوال المختصة بأنواعها بل موضوعها أشياء متعددة متشاركة في أمر عرضي هو الوجود المطلق أو الخارجي... (70a)والثاني البحث عن أحواله من جهة كيفية استعلام الأعداد المجهولة والعلم الباحث عنه من هذه الحيثية يسمى علم الحساب وموضوعه العدد لا مطلقا بل من جهة استعلام بعض لوازمه المجهولة كذا ذكره الفاضل المحقق كمال الدين الحسن الفارسي في شرح النهاية وهو الفاضل الذي قال صاحب المواقف في حقه من له كعب عال في العلوم الرياضية ومما ذكرناه ظهر أن الشريف ممن لم يتميز عنده علم الحساب عن علم العدد فلا عجب وقليل ما هم والله تعالى أعلم

Eser türü Reddiye.

Tasnif numarası/Konu 160 / Mantık

Koleksiyon no. 00459-024

Yaprak, satır, sütun sayısı 66b-70a yk., 19st. ;

Cilt özellikleri Meşin kaplı, şemseli, cetvelli, miklepli ve şirâzeli cilt.

Yazım şekli (Mensur/Manzum) Mensur.

Alfabe ve yazı türü Arap harfli-Ta‘lîk.

Kaynak/Referans Fatıma Sümeyye Kılaç “ İlimlerin Mevzûsuna Dair Bir Tartışma: Molla Lutfî’nin es-Seb‘u’ş-Şidâd Risâlesi,“ içinde Uluslarası 14. ve 15. Yüzyıl İslam Düşüncesinde Felsefe, Kelam ve Tasavvuf Sempozyumu (Ankara, 17-19 Nisan 2020) ed. Murat Demirkol, Hacer Ergin Özkan, Bilge Sever Kıyak (Ankara: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversiytesi Yayınları, 2020), 216-20; Eşref Altaş, ““Molla Lutfi’nin ‘es-Seb‘u’ş-Şidâd’ Adlı Risalesinin Tahkik ve Değerlendirmesi,” Tahkik İslami İlimler Araştırma ve Neşir Dergisi, s. 9 (Haziran 2022): 1-50.

Temellük ve Vakıf kayıtları Vakıf kaydı, Şeyhülislam Re’iszâde Âşir Efendi, Mustafa Âşir b. Mustafa er-Rûmî, 3a

Mühürler Temellük mührü, Şeyhülislam Re’iszâde Âşir Efendi, Mustafa Âşir b. Mustafa er-Rûmî, “Min Kütübi’l-Fakîr ilallâhi’l-Kâdir Mustafa el-Âşir b. Mustafa er-Re’îs el-Fâzıl el-Bâhir”, 1161, 3a.