Yazar
Üsmendî
Yazar Orijinal
الأسمندي، أبو الفتح علاء الدين محمد بن عبد الحميد بن حسين الأسمندي السمرقندي
Konu
Fıkıh ilmi / İslam dini ve İslam ilimleri.
Tür
kitap
Dil
Arapça
Dijital
Evet
Yazma
Evet
Fiziksel Boyutlar
263x175-193x130 mm.
Kütüphane
Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı
Demirbaş Numarası
308716
Kayıt Numarası
308716
Lokasyon
Süleymaniye Kütüphanesi/Molla Çelebi
Tarih
655.
Notlar
Eser adı mukaddimede 1b sayfasından tespit edilmiştir.
Bazı kaynaklarda eser adı “Hasru'l-Mesâil ve Kasru'd-Delâil“ şeklinde geçse de bu isim doğru değildir. Hasru'l-Mesâil farklı bir eserdir.Çoğu nüshanın zahriyesinde eserin müellifi Üsmendî olarak verilmişse de bazı nüshalarda (mesela Fazıl Ahmed 650, Aşir Efendi 117, Fatih 2141, Şehid Ali Paşa 967) Ebu'l-Leys es-Semerkandî şeklinde verilmiştir. Keşfu'z-Zunûn sahibi de arda arda biri Ebu'l-Leys es-Semerkandî'ye diğeri Alâeddin (Üsmendî)'ye ait Muhtelefu'r-Rivâye adında iki eser zikretmiştir. Keşf sahibinin her bir eser için verdiği giriş cümleleri farklı görünse de aslında biri hamdele kısmı diğeri emmâ ba'd kısmı olmak üzere ikise de hem Üsmendî'ye nisbet edilen nüshalarda hem de Ebu'l-Leys'e nisbet edilenlerde bulunmaktadır.Eserin tahkikli neşrini yapan Abdurrahman Mübârek el-Ferec bu eserin aslının Ebu'l-Leys'e tertib ve rivâyetinin ise Üsmendî'ye ait olduğu kanaatindedir.Mevzuyu vuzuha kavuşturmak için müellifin eserin başındaki “Her bir (imama ait) bâbta bütün kitabları(konuları) sıralayan benden önceki bir üstadımın (bazı nüshalarda 'üstadlarımızın') yaptığının aksine ben her bir kitabın(konunun) altında bütün bâbları(imamları) sıralayacağım“ şeklindeki ifadesinden yola çıkarak bütün nüshaların tertibinin aynı olup olmadığını inceledik. Nüshaları karşılaştırdığımızda iki tür tertibin söz konusu olduğunu gördük. Birinci tür tertibin olduğu nüshalarda (Molla Çelebi 69, 70, Fazıl Ahmed Paşa 650, Fatih 2141, 2142, 2143, Süleymaniye 604 vb) imam esas alınarak ilgili imamın her bir konudaki (kitab) ihtilafı sıralanıp bittikten sonra diğer imamın her bir konudaki ihtilafına geçilmiştir. İkinci tür tertibin olduğu nüshalarda (Molla Çelebi 71, Şehid Ali Paşa 967, Aşir Efendi 117, Carullah 874, Damad İbrahim 573 vb) ise konu (kitab) esas alınarak bir konuda bütün imamların ihtilafı zikredildikten sonra diğer konuya geçilmiştir. (Not: Bu eserin nüshaları karşılaştırılırken nüshaların sadece başı ve sonu ile yetinilmemelidir. Çünkü her iki tertip de Ebû Hanîfe ile başlayıp İmam Mâlik ile bittiği için eserin iç kısımlarına bakılmadan aradaki fark anlaşılamamaktadır.)Sözünü ettiğimiz ikinci tertip müellifin yukarıda aktardığımız mukaddimedeki ifadesiyle uyuşmaktadır. Dolayısıyla bu ikinci tertip vefat tarihi daha geç olan Üsmendî'ye aittir. Birinci tertip ise Ebu'l-Leys'e aittir.Bütün bu bilgilerden yola çıkarak eserin ilk olarak Ebu'l-Leys tarafında telif edildiğini Üsmendî'nin ise aynı eseri farklı bir tertiple yeniden yazdığını söyleyebiliriz.
İkinci tertibin olduğu nüshaların Üsmendî'ye ait olduğu kesindir. Birinci tertibin olduğu nüshalarda ise tertip farklı olduğu halde içerik ve mukaddime aynı olduğu için onları da Üsmendî'ye nisbet ettik. Zira Üsmendî mukaddimesinde “...ve her meselede (ek olarak) son sözü söyleyeceğiz“ dediği halde her iki tertibin metinleri de aynıdır.Bazı kaynaklarda ve zahriyelerde bu eserin Manzûmetü'n-Nesefî'nin bir şerhi olduğunun ifade edilmesine dair ise şu söylenebilirir: Bu eser, Manzûmetü'n-Nesefî ile aynı içeriğe sahiptir. Fakat Manzûmetü'n-Nesefî'nin tertibi Üsmendî'ye ait ikinci tür tertibin olduğu nüshalarla uyuşmamaktadır. Ancak Ebu'l-Leys'e ait birinci tür tertibin olduğu nüshalarla uyuşmaktadır. Dolayısıyla, -manzumenin sahibi Nesefî, Ebu'l-Leys'ten sonra yaşamış olduğu için- bu eser Manzûmetü'n-Nesefî'nin şerhi olamaz. Aksine söz konusu manzume bu eserin nazma çevrilmiş hali olmalıdır. Eserin tahkikini yapan Abdurrahman Mübârek de bu kanaattedir.Ia sayfasında temellük kayıtları Ib sayfasında ise konu fihristi ve fâide olarak bir hadis vardır. Zahriyede eser ve müellif adının yanı sıra vakıf kaydı ve fevâid bulunmaktadır. Baş tarafta iç kapakta hadisler ve “Sultan Selim Hazretlerinin bezistanda olan altın sikke 3044“ şeklinde bir fâide vardır. Sayfa kenarlarında tashihler vardır. İlk 10 sayfada ise tashihlerin yanı sıra Manzûmetü'n-Nesefî'nin ilgili beyitleri de bulunmaktadır.Nüshada reddade bulunmamaktadır.İlk birkaç yaprağın köşeleri yırtıktır. Hanefî mezhebi imamları ile İmam Züfer, İmam Şâfi'î ve İmâm Mâlik'in her birinin diğerlerine muhalefet ettiği görüşlerinin aktarıldığı bir eserdir.
Örnek Metin
(1b)بسم الله... الحمد لله المتعزز بذاته المتقدر... وبعد فإني قصدت أن أذكر مسائل مختلف الرواية وأرسم خلاف كل واحد من الأئمة بباب على الترتيب الذي رتبه بعض أستاذنا رحمهم الله إلا أنهم أوردوا الكتب كلها في كل باب وأنا أورد أراب [الأبواب] كلها في كل كتاب وأذكر في كل مسئلة نكتة شافية (275b)قال ويمنع الذمي من دخول كل مسجد لأن النص الذي تلونا ان كان في المسجد الحرام لكنه معلل بأنه نجس وصيانة كل مسجد عن النجاسة واجب وبيننا وبين الشافعي رحمه الله خلاف في دخول المسجد الحرام وحجتنا والجواب عن التعلق بالنص وقد مر والله أعلم بالصواب
Eser türü
Şerh.
Tasnif numarası/Konu
297.52 / Hilâfiyât
Koleksiyon no.
00071
Yaprak, satır, sütun sayısı
273 yk., 23 st. ;
Cilt özellikleri
Tam meşin kaplı miklepli.
Yazım şekli (Mensur/Manzum)
Mensur.
Alfabe ve yazı türü
Arap harfli-Nesih.
Kaynak/Referans
Katib Çelebi, Keşfü’z-Zunûn, II, 1636.Ebu'l-Leys es-Semerkandî, Muhtelefu'r-Rivâye, thk. Abdurrahman b. Mübârek el-Ferec (Riyad: Mektebetü'r-Rüşd, 2005), 1: 33-38.
Temellük ve Vakıf kayıtları
Vakıf kaydı, “Vakf“, 1b.Temellük kaydı, Ömer b. ... el-Hanefî, Ia.Temellük kaydı, Sirâculümme İzzuddin ... b. Ömer b. ..., Ia.
İstinsah kaydı (Arap harfli)
(275b)تم الكتاب بحمد الله رب العالمين... على يد العبد الضعيف المحتاج إلى رحمة ربه اللطيف علي بن محمد (..) الخوارزمي سنة خمس وخمسين وستمائة
