MA’RİFET-İ MÛSİKÎ EDVÂR-I FÂRÂBÎ (HASAN ALÎ KARAMANÎ)

Name: MA’RİFET-İ MÛSİKÎ EDVÂR-I FÂRÂBÎ (HASAN ALÎ KARAMANÎ)
Author: Hasan Alî Karamanî (d. ? - ö. 807/1404-5 ?)

İsim	MA’RİFET-İ MÛSİKÎ EDVÂR-I FÂRÂBÎ (HASAN ALÎ KARAMANÎ)
Yazar	Hasan Alî Karamanî (d. ? - ö. 807/1404-5 ?)
Basım Tarihi:	06/12/2021
Konu	Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - müzik edvarı
Tür	Diğer
Dil	Farsça
Dijital	Hayır
Yazma	Hayır
Kütüphane:	Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü
Kayıt Numarası	marifet-i-musiki-edvar-i-farabi-hasan-ali-karamani
Tarih	786-807/1385-1405 arası ?
Notlar	Hasan Alî Karamanî'nin eseri. Anadolu'da yazılmış en eski müzik edvarıdır. Bilinen tek nüshası; Süleymaniye Kütüphanesi, Hasan Hüsnü Koleksiyonu, 618 numarada bulunan yazmanın 101b-115b sayfaları arasındadır. İki kısım halinde düzenlenmiş olan eser, Farsça olarak ve talik hatla yazılmıştır. Birinci kısım 25, ikinci kısım 9 olmak üzere toplam 34 bölümdür.Ma’rifet-i Mûsikî Edvâr-ı Fârâbîadlı eserin içinde bulunduğu mecmuada yer alan mühürden ve aynı cildin içerisinde yer alan bir eserin ferağ kaydından Hasan bin Alî tarafından Karaman'da Mevlevî bir çevrede, 786/1384-85 ile 807/1404-5 yılları arasında yazıldığı tahmin edilmektedir. Yazarın, eserin başlığında adı görülmesine rağmen, kaynaklarda Farsça bir edvarı olduğundan bahsedilmemesi yanında, içinde bahsedilen makam adları ve sınıflandırmasının onun zamanında bilinmiyor oluşundan, ünlü Fârâbî ile ilgisi olmadığı anlaşılmaktadır (Uslu 2016: 149). Yazarın, eserine tarihî bir destek sağlamak için Fârâbî'nin adını kullandığı söylenebilir.Eser, makamların açıklamalarını düzyazı ile anlatan edvar grubundandır. 12 makam, 6 avaze makam sınıflandırmasının öncüsü olan Sistemciler Ekolü'nün devir teorisinden ve hangi makamın hangi dairede oluştuğundan söz etmesi, yazarın eski edvarlar konusunda bilgisi olduğunu göstermektedir. Diğer taraftan hicaz yerine mayeyi 12 makamdan biri göstermesi, onun Mısır edvar ekolünden de etkilendiğine işaret etmektedir. Hasan Alî Karamanî, bu eserde sistemcilerin üzerinde durdukları mutlak-tel üzerinde 17 perdeyi açıklama metodunu terk etmiştir. Birinde hicazın görüldüğü, diğerinin Urmevî avazeleri ile aynı olan iki farklı 6 avaze listesini; hem 12 makam, 6 avaze, 4 şube ve 48 terkip şeklinde makam sınıflandırmasını, hem de terkip yerine 26 şube adından oluşan bir başka listeyi vermiştir. Karamanî, görüşlerinde 6 avazenin hangi makamlardan doğduğuna ilişkin görüşleri ile Urmevî’den ayrılmış ve müzik teorisi ekolünün Anadolu'da yayılmasını sağlayan en önemli kişilerden biri olan Neyzen Yûsuf Kırşehrî Mevlevî (ö.828/1425)'yi etkilemiştir.Ma’rifet-i Mûsikî Edvâr-ı Fârâbî'de toplam 75 makam adından ve 48'den fazla terkipten bahsedilmiştir. Ayrıca "sakil, hafif, düyek, hezec, türkidarb, fahte" usulleriyle "ud, kemence, ney, pişe, rebab ve niyaz" çalgılarının adları verilmiştir. Bunlardan başka burçlar, yıldızlar, mevsimler, iklimler, günler, günün saatleri, deri renkleri, mizaçları ve mesleklerine göre insanları etkileyen makamlara dair bilgiler verilmiştir. Yazar, edvarın beşinci faslında bir müzisyenin başarılı olabilmesi için matematik, astronomi, coğrafya/iklim bilgileri ve müziğin terapik etkilerini bilmesi gerektiğini belirtmiştir. Edvarda Urmevî ve Fârâbî'den başka bir isme yer verilmemiş, müzik mitolojisi ve müzik biçimlerinden söz edilmemiştir.Eser, az da olsa farklı müzik anlatım ekollerinden etkiler taşımakla beraber, pratik anlatımı esas alan Yeni Sistemciler Ekolü'nün Anadolu’da yazıldığı bilinen en eski müzik edvarıdır. İçerisinde "bahrinazik, hoceste, nihavendrumi, nevruzrumi, sebzendersebz" gibi Anadolu'da ilk defa tanımlanan ve 15. yüzyıl güfte mecmualarında besteleri bulunan makamların yer almasından hareketle eserin erken dönemde Anadolu'da yazıldığı anlaşılmaktadır.Ma’rifet-i Mûsikî Edvâr-ı Fârâbî, Recep Uslu tarafından yayımlanmıştır (2021b).
ISBN	978-9944-237-87-1
Madde Yazarı	Doç. Dr. Recep Uslu
Alfabesi	Arap
Yapısı	Mensur
Niteliği	Telif
Kaynakça	Popescu-judetz, Eugenia (2010).A Summary Catalogue of the Turkish Makams. İstanbul: Pan Yay. Uslu, Recep (2016).Müzik Bibliyografyası -1 Kitaplar. İstanbul: Çengi Yay. Uslu, Recep (2021a). “Hasan Ali Karamani”.İslam Medeniyetinde Bilim Öncüleri: Musiki. (ed. M. Azimli ve S. Dinç). İstanbul: Mana Yay. Uslu, Recep (2021b).Marifet-i Musiki Edvarı - 1385?. Ankara: Akademisyen Yay.
Atıf Bilgileri	Uslu, Recep. "MA’RİFET-İ MÛSİKÎ EDVÂR-I FÂRÂBÎ (HASAN ALÎ KARAMANÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/marifet-i-musiki-edvar-i-farabi-hasan-ali-karamani. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].

Kaynağa git Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Aramaya Dön

Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kaynağa git

MA’RİFET-İ MÛSİKÎ EDVÂR-I FÂRÂBÎ (HASAN ALÎ KARAMANÎ)

Yazar Hasan Alî Karamanî (d. ? - ö. 807/1404-5 ?)

Basım Tarihi 06/12/2021

Konu Yazılı Edebiyat / Divan Edebiyatı - müzik edvarı

Tür Diğer

Dil Farsça

Dijital Hayır

Yazma Hayır

Kütüphane Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü

Kayıt Numarası marifet-i-musiki-edvar-i-farabi-hasan-ali-karamani

Tarih 786-807/1385-1405 arası ?

Notlar Hasan Alî Karamanî'nin eseri. Anadolu'da yazılmış en eski müzik edvarıdır. Bilinen tek nüshası; Süleymaniye Kütüphanesi, Hasan Hüsnü Koleksiyonu, 618 numarada bulunan yazmanın 101b-115b sayfaları arasındadır. İki kısım halinde düzenlenmiş olan eser, Farsça olarak ve talik hatla yazılmıştır. Birinci kısım 25, ikinci kısım 9 olmak üzere toplam 34 bölümdür.Ma’rifet-i Mûsikî Edvâr-ı Fârâbîadlı eserin içinde bulunduğu mecmuada yer alan mühürden ve aynı cildin içerisinde yer alan bir eserin ferağ kaydından Hasan bin Alî tarafından Karaman'da Mevlevî bir çevrede, 786/1384-85 ile 807/1404-5 yılları arasında yazıldığı tahmin edilmektedir. Yazarın, eserin başlığında adı görülmesine rağmen, kaynaklarda Farsça bir edvarı olduğundan bahsedilmemesi yanında, içinde bahsedilen makam adları ve sınıflandırmasının onun zamanında bilinmiyor oluşundan, ünlü Fârâbî ile ilgisi olmadığı anlaşılmaktadır (Uslu 2016: 149). Yazarın, eserine tarihî bir destek sağlamak için Fârâbî'nin adını kullandığı söylenebilir.Eser, makamların açıklamalarını düzyazı ile anlatan edvar grubundandır. 12 makam, 6 avaze makam sınıflandırmasının öncüsü olan Sistemciler Ekolü'nün devir teorisinden ve hangi makamın hangi dairede oluştuğundan söz etmesi, yazarın eski edvarlar konusunda bilgisi olduğunu göstermektedir. Diğer taraftan hicaz yerine mayeyi 12 makamdan biri göstermesi, onun Mısır edvar ekolünden de etkilendiğine işaret etmektedir. Hasan Alî Karamanî, bu eserde sistemcilerin üzerinde durdukları mutlak-tel üzerinde 17 perdeyi açıklama metodunu terk etmiştir. Birinde hicazın görüldüğü, diğerinin Urmevî avazeleri ile aynı olan iki farklı 6 avaze listesini; hem 12 makam, 6 avaze, 4 şube ve 48 terkip şeklinde makam sınıflandırmasını, hem de terkip yerine 26 şube adından oluşan bir başka listeyi vermiştir. Karamanî, görüşlerinde 6 avazenin hangi makamlardan doğduğuna ilişkin görüşleri ile Urmevî’den ayrılmış ve müzik teorisi ekolünün Anadolu'da yayılmasını sağlayan en önemli kişilerden biri olan Neyzen Yûsuf Kırşehrî Mevlevî (ö.828/1425)'yi etkilemiştir.Ma’rifet-i Mûsikî Edvâr-ı Fârâbî'de toplam 75 makam adından ve 48'den fazla terkipten bahsedilmiştir. Ayrıca "sakil, hafif, düyek, hezec, türkidarb, fahte" usulleriyle "ud, kemence, ney, pişe, rebab ve niyaz" çalgılarının adları verilmiştir. Bunlardan başka burçlar, yıldızlar, mevsimler, iklimler, günler, günün saatleri, deri renkleri, mizaçları ve mesleklerine göre insanları etkileyen makamlara dair bilgiler verilmiştir. Yazar, edvarın beşinci faslında bir müzisyenin başarılı olabilmesi için matematik, astronomi, coğrafya/iklim bilgileri ve müziğin terapik etkilerini bilmesi gerektiğini belirtmiştir. Edvarda Urmevî ve Fârâbî'den başka bir isme yer verilmemiş, müzik mitolojisi ve müzik biçimlerinden söz edilmemiştir.Eser, az da olsa farklı müzik anlatım ekollerinden etkiler taşımakla beraber, pratik anlatımı esas alan Yeni Sistemciler Ekolü'nün Anadolu’da yazıldığı bilinen en eski müzik edvarıdır. İçerisinde "bahrinazik, hoceste, nihavendrumi, nevruzrumi, sebzendersebz" gibi Anadolu'da ilk defa tanımlanan ve 15. yüzyıl güfte mecmualarında besteleri bulunan makamların yer almasından hareketle eserin erken dönemde Anadolu'da yazıldığı anlaşılmaktadır.Ma’rifet-i Mûsikî Edvâr-ı Fârâbî, Recep Uslu tarafından yayımlanmıştır (2021b).

ISBN 978-9944-237-87-1

Madde Yazarı Doç. Dr. Recep Uslu

Alfabesi Arap

Yapısı Mensur

Niteliği Telif

Kaynakça Popescu-judetz, Eugenia (2010).A Summary Catalogue of the Turkish Makams. İstanbul: Pan Yay. Uslu, Recep (2016).Müzik Bibliyografyası -1 Kitaplar. İstanbul: Çengi Yay. Uslu, Recep (2021a). “Hasan Ali Karamani”.İslam Medeniyetinde Bilim Öncüleri: Musiki. (ed. M. Azimli ve S. Dinç). İstanbul: Mana Yay. Uslu, Recep (2021b).Marifet-i Musiki Edvarı - 1385?. Ankara: Akademisyen Yay.

Atıf Bilgileri Uslu, Recep. "MA’RİFET-İ MÛSİKÎ EDVÂR-I FÂRÂBÎ (HASAN ALÎ KARAMANÎ)".Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü,http://tees.yesevi.edu.tr/madde-detay/marifet-i-musiki-edvar-i-farabi-hasan-ali-karamani. [Erişim Tarihi: 25 Ağustos 2025].