Mâ lâ Yese‘u’t-Tabîbe Cehlüh.
(ما لا يسع الطبيب جهله.)

Name: Mâ lâ Yese‘u’t-Tabîbe Cehlüh.
Author: İbnü’l-Kütbî

İsim	Mâ lâ Yese‘u’t-Tabîbe Cehlüh.
İsim Orijinal	ما لا يسع الطبيب جهله.
Yazar	İbnü’l-Kütbî
Yazar Orijinal	ابن الكتبي، أبو المحاسن نصير الدين يوسف بن إسماعيل بن إلياس البغدادي الخويي الشافعي
Konu	Tıp bilimleri / Teknoloji (Uygulamalı bilimler).
Tür	Kitap
Dil	Arapça
Dijital	Evet
Yazma	Evet
Fiziksel Boyutlar	220x137-158x89 mm.
Kütüphane:	Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı
Demirbaş Numarası	249083
Kayıt Numarası	249083
Lokasyon	Süleymaniye Kütüphanesi/Hacı Beşir Ağa (Eyüp)
Tarih	1097.
Notlar	Eserin telif tarihi bilgisi Nuruosmaniye koleksiyonu 03587 numarada kayıtlı nüshasından alınmıştır.Ia, 1a ve 307b sayfalarında nüshanın bulunduğu kütüphane ve koleksiyon adı ile koleksiyon numarası bilgileri yer almaktadır. Ia ve 1a sayfalarında nüshanın yaprak sayısı kaydedilmiştir. Ia sayfasında nüshanın kıymet kaydı not edilmiştir. Aynı sayfanın sol üst köşesinde, nüshanın mütemelliklerinden Muhammed Saʻîd’in mührünün üzerinde bulunan tevkinin ona ait olması muhtemeldir.Nüshanın 1a sayfasında eserin ismi kaydedilmiş olup hemen altındaki tezhipli madalyonda altın yaldızlı hatla müellifin ismi yazılıdır. Eserin adı ile besmelenin yazılı olduğu mihrabiye müzehheptir. Baştan sona altın yaldız cetvelli olan metinde siyah mürekkebin yanı sıra altın yaldız ve kırmızı renkli mürekkep de kullanılmıştır. “Fasıl” ifadeleri ile tıbbî terimler kırmızı mürekkeple yazılmış, söz başları kırmızı üst çizgiyle gösterilmiştir. Bazı sayfa kenarlarında metinde geçen bitki isimlerinin telaffuzlarının tarif edildiği zabt kayıtları, Türkçe karşılıkları, tashih kayıtları, birtakım izahlar ve matlablar vardır. Sıhâh ve Hacı Paşa şeklinde atıfta bulunulan eserlerden alıntıların da yer aldığı sayfa kenarındaki notlardan bazılarının Tabib Mansûr isimli bir zata ait olduğu belirtilmiştir.Nüshanın Ia sayfasında gurre-i Receb 1143, 1a sayfasında ise gurre-i Cemâziyelevvel 1142 tarihleri bulunmakla birlikte bu tarihlerin niçin kaydedildiğine dair herhangi bir şey yazılmamıştır.Nüshanın cetvellerinde kırılmalar oluşmuştur.Nüshanın üst taraftaki kapağının iç yüzünde, silik olduğu için tam okunamayan ufak bir manzume vardır. 1a sayfasında Hz. Peygamber için Arapça bir beyit yazılmıştır. Bu koleksiyondaki birden çok nüshada yer alan bu beyit, nüshalarda ya Hacı Beşir Ağa’nın vakıf mührünün ya da ona ait temellük kaydının yanında bulunmaktadır. Hacı Beşir Ağa’ya ait temellük kaydındaki yazı karakteri ile bu beytin yazı karakteri aynıdır. Bunlardan yola çıkarak Hacı Beşir Ağa’nın söz konusu beyti sahip olduğu kitaplara not ettiği anlaşılabilir. Aynı sayfada nüshayı koruması amaçlanarak “yâ Kebîkec” yazılmıştır. İbnü’l-Kütbî olarak bilinen Ebu’l-Mehâsin Nasîruddin Yusuf b. İsmâ‘il el-Hûyî eş-Şâfi‘î’nin, İbnü’l-Baytâr (646/1248)’ın ilaçlar ve yiyeceklerin muhtevası ile canlılar üzerindeki tesirleri hakkında kaleme aldığı el-Câmi‘ li-Müfredâti’l-Edviye ve’l-Ağziye isimli eseri üzerinde ekleme, çıkarma, tashih ve izah gibi tasarruflarda bulunurak meydana getirdiği eseridir. Bu itibarla eser müellifin de deyimiyle bir açıdan muhtasar, bir açıdan şerh, diğer bir açıdan ise müstakil telif olarak değerlendirilebilecek bir yapıya sahiptir. Bu nüsha, iki kısım olan eserin, ilaç ve yiyeceklere dair müfredâtın konu edildiği ilk kısmını içermektedir.
Örnek Metin	(1b)بسم الله... الحمد لله الذي لا تكتنه حقيقة معرفته العلوم والأفهام ولا تحيط بكنه ذاته العقول والأوهام ابتدع الأجرام العلوية وزينها بأجمل صورة... وبعد فإنه لما كان الإنسان بل الحيوان جملة من المركبات العنصرية والمتولدات الامتزاجية اقتضى أن يكون دائما آخذا في الذبول والتحلل منقلب الأحوال من التغير إلى التبدل...(2a)...ولا ريب أن العلماء الأطباء والفضلاء منهم النبلاء صنفوا في الأغذية والأدوية كتبا كثيرة تكاد تخرج عن الحصر وتنبو عن العد والذكر...وكنت وقفت على كثير من الكتب المصنفة في هذا الفن مختصرها ومطولها فلم أجد أجمع من كتاب ابن البيطار في الأدوية والأغذية المفردة المسمى بالجامع ولا أنفع منه في هذا الفن لكني وجدت فيه من التطويل المضل والتكرار الممل والتقصير المخل...(2b)...فاستخرت الله تعالى ونقيت عنه قشرته وأظهرت منه لبته... فهو كالمختصر من جهة وكالشرح من جهة وككتاب مفرد من جهته وجعلته كتابين أحدهما يشمل على مفردات الأدوية والأغذية والآخر في المركب منهما...(3a)...وسميته بما لا يسع الطبيب جهله... فصل اعلم أن الباري جل وعلا من جملة ألطافه الخفية ورحمته العميمة جعل مواد الأدوية أكثر من مواد الأغذية... (307b)ينمة اسم بالمغرب لنبتة ورقها يشبه ورق الهند بأزغبة إلا أنها أصغر ولها ساق تخرج من وسطها قدر شبر وأكثر ولها زهر أصفر وكأنها الخندريلي وهي مجربة في إلصاق الجراحات طرية ويابسة ذرا فافهمه تم الكتاب بحمد الله وعونه وحسن توفيقه
Eserin diğer adları	Taʻdîlü’l-Câmi‘ li-Müfredâti’l-Edviye ve’l-Ağziye, تعديل الجامع لمفردات الأدوية والأغذية
Eser türü	Tadil.
Tasnif numarası/Konu	615 / Farmakoloji ve tedavi
Koleksiyon no.	00108
Yaprak, satır, sütun sayısı	I+307+I yk., 29 st. ;
Cilt numarası	1/2.
Cilt özellikleri	İçi-dışı meşin kaplı, yaldızlı sadberk şemseli, köşebendli, cedvelli, miklebli ve şirâzeli cilt.
Tezhip, minyatür, harita, çizim v.b. bilgisi	Tezhip, 1a, 1b.
Yazım şekli (Mensur/Manzum)	Mensur.
Alfabe ve yazı türü	Arap harfli-Nesih.
Telif tarihi	15 Cemâziyelâhir 711.
Kaynak/Referans	Kâtib Çelebi, Keşfü’z-Zunûn, II, 1575, 1772; Zirikli, el-A‘lâm, VIII, 217; Ömer Rıza Kehhâle, Mu‘cemü’l-Müellifîn, XIII, 274
Temellük ve Vakıf kayıtları	Temellük kaydı, Ebû Bekir b. Rüstem b. Ahmed eş-Şirvânî, 1aTemellük kaydı, Muhammed b. Muhammed eş-Şâhî, 1aTemellük kaydı, eş-Şeyh eş-Şâmî, 1aTemellük kaydı, Reîsületıbbâ-i Sultânî Muhammed b. Mustafa, 1aTemellük kaydı, Tabîb Feyzullah, 1aTemellük kaydı, Tabîb Muhammed Saʻîd, 1a
Mühürler	Şahıs mührü, Tabîb Muhammed Saʻîd Efendi, “İlâhî be-Mahşer me-Bâdâ Cüdâ/Muhammed zi Lutf-i Rasûl-i Hudâ”, Ia, 1a, sonda IaVakıf mührü, Dârussaâde Ağası Hacı Beşir Ağa, “Yâ Beşîra men Eksera’l-Hayrât/Vallâhu Yağfiru’z-Zellât/Vakfun fî Sebîlillâh/Vakfun fî Sebîlillâh”, 1130, 1a, 151a, 307b
İstinsah kaydı (Arap harfli)	(307b)والحمد لله وحده وصلى الله على سيدنا محمد وعلى آله وصحبه الطيبين الطاهرين وسلم والحمد لله رب العالمين آمين آمين وذلك عام ٩٧

Kaynağa git Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı

Aramaya Dön

Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı

Kaynağa git

Mâ lâ Yese‘u’t-Tabîbe Cehlüh.

(ما لا يسع الطبيب جهله.)

Yazar İbnü’l-Kütbî

Yazar Orijinal ابن الكتبي، أبو المحاسن نصير الدين يوسف بن إسماعيل بن إلياس البغدادي الخويي الشافعي

Konu Tıp bilimleri / Teknoloji (Uygulamalı bilimler).

Tür Kitap

Dil Arapça

Dijital Evet

Yazma Evet

Fiziksel Boyutlar 220x137-158x89 mm.

Kütüphane Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı

Demirbaş Numarası 249083

Kayıt Numarası 249083

Lokasyon Süleymaniye Kütüphanesi/Hacı Beşir Ağa (Eyüp)

Tarih 1097.

Notlar Eserin telif tarihi bilgisi Nuruosmaniye koleksiyonu 03587 numarada kayıtlı nüshasından alınmıştır.Ia, 1a ve 307b sayfalarında nüshanın bulunduğu kütüphane ve koleksiyon adı ile koleksiyon numarası bilgileri yer almaktadır. Ia ve 1a sayfalarında nüshanın yaprak sayısı kaydedilmiştir. Ia sayfasında nüshanın kıymet kaydı not edilmiştir. Aynı sayfanın sol üst köşesinde, nüshanın mütemelliklerinden Muhammed Saʻîd’in mührünün üzerinde bulunan tevkinin ona ait olması muhtemeldir.Nüshanın 1a sayfasında eserin ismi kaydedilmiş olup hemen altındaki tezhipli madalyonda altın yaldızlı hatla müellifin ismi yazılıdır. Eserin adı ile besmelenin yazılı olduğu mihrabiye müzehheptir. Baştan sona altın yaldız cetvelli olan metinde siyah mürekkebin yanı sıra altın yaldız ve kırmızı renkli mürekkep de kullanılmıştır. “Fasıl” ifadeleri ile tıbbî terimler kırmızı mürekkeple yazılmış, söz başları kırmızı üst çizgiyle gösterilmiştir. Bazı sayfa kenarlarında metinde geçen bitki isimlerinin telaffuzlarının tarif edildiği zabt kayıtları, Türkçe karşılıkları, tashih kayıtları, birtakım izahlar ve matlablar vardır. Sıhâh ve Hacı Paşa şeklinde atıfta bulunulan eserlerden alıntıların da yer aldığı sayfa kenarındaki notlardan bazılarının Tabib Mansûr isimli bir zata ait olduğu belirtilmiştir.Nüshanın Ia sayfasında gurre-i Receb 1143, 1a sayfasında ise gurre-i Cemâziyelevvel 1142 tarihleri bulunmakla birlikte bu tarihlerin niçin kaydedildiğine dair herhangi bir şey yazılmamıştır.Nüshanın cetvellerinde kırılmalar oluşmuştur.Nüshanın üst taraftaki kapağının iç yüzünde, silik olduğu için tam okunamayan ufak bir manzume vardır. 1a sayfasında Hz. Peygamber için Arapça bir beyit yazılmıştır. Bu koleksiyondaki birden çok nüshada yer alan bu beyit, nüshalarda ya Hacı Beşir Ağa’nın vakıf mührünün ya da ona ait temellük kaydının yanında bulunmaktadır. Hacı Beşir Ağa’ya ait temellük kaydındaki yazı karakteri ile bu beytin yazı karakteri aynıdır. Bunlardan yola çıkarak Hacı Beşir Ağa’nın söz konusu beyti sahip olduğu kitaplara not ettiği anlaşılabilir. Aynı sayfada nüshayı koruması amaçlanarak “yâ Kebîkec” yazılmıştır. İbnü’l-Kütbî olarak bilinen Ebu’l-Mehâsin Nasîruddin Yusuf b. İsmâ‘il el-Hûyî eş-Şâfi‘î’nin, İbnü’l-Baytâr (646/1248)’ın ilaçlar ve yiyeceklerin muhtevası ile canlılar üzerindeki tesirleri hakkında kaleme aldığı el-Câmi‘ li-Müfredâti’l-Edviye ve’l-Ağziye isimli eseri üzerinde ekleme, çıkarma, tashih ve izah gibi tasarruflarda bulunurak meydana getirdiği eseridir. Bu itibarla eser müellifin de deyimiyle bir açıdan muhtasar, bir açıdan şerh, diğer bir açıdan ise müstakil telif olarak değerlendirilebilecek bir yapıya sahiptir. Bu nüsha, iki kısım olan eserin, ilaç ve yiyeceklere dair müfredâtın konu edildiği ilk kısmını içermektedir.

Örnek Metin (1b)بسم الله... الحمد لله الذي لا تكتنه حقيقة معرفته العلوم والأفهام ولا تحيط بكنه ذاته العقول والأوهام ابتدع الأجرام العلوية وزينها بأجمل صورة... وبعد فإنه لما كان الإنسان بل الحيوان جملة من المركبات العنصرية والمتولدات الامتزاجية اقتضى أن يكون دائما آخذا في الذبول والتحلل منقلب الأحوال من التغير إلى التبدل...(2a)...ولا ريب أن العلماء الأطباء والفضلاء منهم النبلاء صنفوا في الأغذية والأدوية كتبا كثيرة تكاد تخرج عن الحصر وتنبو عن العد والذكر...وكنت وقفت على كثير من الكتب المصنفة في هذا الفن مختصرها ومطولها فلم أجد أجمع من كتاب ابن البيطار في الأدوية والأغذية المفردة المسمى بالجامع ولا أنفع منه في هذا الفن لكني وجدت فيه من التطويل المضل والتكرار الممل والتقصير المخل...(2b)...فاستخرت الله تعالى ونقيت عنه قشرته وأظهرت منه لبته... فهو كالمختصر من جهة وكالشرح من جهة وككتاب مفرد من جهته وجعلته كتابين أحدهما يشمل على مفردات الأدوية والأغذية والآخر في المركب منهما...(3a)...وسميته بما لا يسع الطبيب جهله... فصل اعلم أن الباري جل وعلا من جملة ألطافه الخفية ورحمته العميمة جعل مواد الأدوية أكثر من مواد الأغذية... (307b)ينمة اسم بالمغرب لنبتة ورقها يشبه ورق الهند بأزغبة إلا أنها أصغر ولها ساق تخرج من وسطها قدر شبر وأكثر ولها زهر أصفر وكأنها الخندريلي وهي مجربة في إلصاق الجراحات طرية ويابسة ذرا فافهمه تم الكتاب بحمد الله وعونه وحسن توفيقه

Eserin diğer adları Taʻdîlü’l-Câmi‘ li-Müfredâti’l-Edviye ve’l-Ağziye, تعديل الجامع لمفردات الأدوية والأغذية

Eser türü Tadil.

Tasnif numarası/Konu 615 / Farmakoloji ve tedavi

Koleksiyon no. 00108

Yaprak, satır, sütun sayısı I+307+I yk., 29 st. ;

Cilt numarası 1/2.

Cilt özellikleri İçi-dışı meşin kaplı, yaldızlı sadberk şemseli, köşebendli, cedvelli, miklebli ve şirâzeli cilt.

Tezhip, minyatür, harita, çizim v.b. bilgisi Tezhip, 1a, 1b.

Yazım şekli (Mensur/Manzum) Mensur.

Alfabe ve yazı türü Arap harfli-Nesih.

Telif tarihi 15 Cemâziyelâhir 711.

Kaynak/Referans Kâtib Çelebi, Keşfü’z-Zunûn, II, 1575, 1772; Zirikli, el-A‘lâm, VIII, 217; Ömer Rıza Kehhâle, Mu‘cemü’l-Müellifîn, XIII, 274

Temellük ve Vakıf kayıtları Temellük kaydı, Ebû Bekir b. Rüstem b. Ahmed eş-Şirvânî, 1aTemellük kaydı, Muhammed b. Muhammed eş-Şâhî, 1aTemellük kaydı, eş-Şeyh eş-Şâmî, 1aTemellük kaydı, Reîsületıbbâ-i Sultânî Muhammed b. Mustafa, 1aTemellük kaydı, Tabîb Feyzullah, 1aTemellük kaydı, Tabîb Muhammed Saʻîd, 1a

Mühürler Şahıs mührü, Tabîb Muhammed Saʻîd Efendi, “İlâhî be-Mahşer me-Bâdâ Cüdâ/Muhammed zi Lutf-i Rasûl-i Hudâ”, Ia, 1a, sonda IaVakıf mührü, Dârussaâde Ağası Hacı Beşir Ağa, “Yâ Beşîra men Eksera’l-Hayrât/Vallâhu Yağfiru’z-Zellât/Vakfun fî Sebîlillâh/Vakfun fî Sebîlillâh”, 1130, 1a, 151a, 307b

İstinsah kaydı (Arap harfli) (307b)والحمد لله وحده وصلى الله على سيدنا محمد وعلى آله وصحبه الطيبين الطاهرين وسلم والحمد لله رب العالمين آمين آمين وذلك عام ٩٧